Кіріспе
Зардапқа төзімділік немесе одан қорғану деңгейі
Қауіпсіздік – ықтимал зияннан (немесе басқа да қаламаған әрекеттерден) қорғау немесе оған төзімділік. Қауіпсіздіктің иегерлері (техникалық тұрғыдан алғанда, нысандар) – адамдар мен әлеуметтік топтар, заттар мен институттар, экожүйелер немесе кез келген басқа да құрылымдар мен құбылыстар болуы мүмкін, олар қалаусыз өзгерістерге ұшырауы ықтимал. Қауіпсіздік көбінесе жауапкер күштерден қорғануды білдіреді, бірақ оның көптеген басқа да мағыналары бар: мысалы, зиянның жоқтығы (мысалы, мұқтаждықтан құтылу); қажетті игіліктің болуы (мысалы, азық-түлік қауіпсіздігі); ықтимал зақымға немесе зиянға төзімділік (мысалы, берік негіздер); құпиялылық (мысалы, қауіпсіз телефон желісі); шектеу (мысалы, қауіпсіз бөлме немесе камера); және саналық жағдай (мысалы, эмоционалдық қауіпсіздік). Қауіпсіздік – сезім де, шындық та. Адам өзін қауіпсіз сезінуі мүмкін, бірақ іс жүзінде қауіпсіз болмауы да мүмкін, сондай-ақ қауіпсіз болғанда өзін қауіпсіз сезінбеуі де мүмкін. Бұл айырмашылықты ағылшын тілінде әдетте нақты жеткізу қиын. Бұл термин қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатындағы әрекеттер мен жүйелерге де қатысты қолданылады (қорғау компаниясы, қауіпсіздік полициясы, қауіпсіздік күштері, қауіпсіздік қызметі, қауіпсіздік агенттігі, күзетші, кибер қауіпсіздік жүйелері, қауіпсіздік камералары, қашықтан күзету). Қауіпсіздік физикалық және виртуальды болуы мүмкін.
Этимология
"Secure" сөзі ағылшын тіліне 16 ғасырда кірген.
Анықтама беруші
Қауіпсіздік нысаны – қауіпсіздік саясатының немесе талқылаудың назар орталығы болып табылады; мысалы, нысан қауіпсіздік саясатының немесе жүйенің болуы мүмкін пайдаланушысы (немесе зардап шегушісі). Қауіпсіздік нысандары адамдар немесе әлеуметтік топтар, заттар, институттар, экожүйелер немесе қоршаған орта күштерінің қалаусыз өзгертуіне сезімтал кез келген құбылыс болуы мүмкін. Көріністегі нысан, мысалы, ұлт мемлекеттің көптеген жеке азаматтардан тұратыны сияқты, көптеген нысандарды біріктіре алады.
Контекст
Қауіпсіздік контексі – қауіпсіздік нысаны мен оның қоршаған ортасы арасындағы байланыстар жиынтығы. Басқалар қауіпсіздік, ең алдымен, теңдестірілген қарым-қатынастардың қалыптасуына жағдай жасауға байланысты екенін айтады, оның ішінде актерлер арасындағы антагонизмді азайту, негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру және мүдделер арасындағы айырмашылықтарды тиімді келіссөздер арқылы шешу арқылы.
Компьютерлік қауіпсіздік
Компьютерлік қауіпсіздік, сондай-ақ киберқауіпсіздік немесе АТ қауіпсіздігі деп аталады, компьютерлер мен смартфондар сияқты есептеу құрылғыларының, сондай-ақ жеке және қоғамдық желілер мен Интернет сияқты компьютерлік желілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Бұл саланың маңыздылығы осы заманауи қоғамда компьютерлік жүйелерге тәуелділіктің артуымен байланысты. Ол аппараттық құралдарды, бағдарламалық жасақтаманы, деректерді, адамдарды және жүйелерге қол жеткізу тәртібін қорғауды қамтиды. Компьютерлік қауіпсіздіктің құралдары жүйелердің физикалық қауіпсіздігін және оларда сақталған ақпараттың қауіпсіздігін қамтиды.
Корпоративтік қауіпсіздік
Корпоративтік қауіпсіздік – корпорациялардың тыңшылық, ұрлық, зақымдану және басқа да қауіп-қатерлерге қарсы тұру қабілеті. Корпорациялардың қауіпсіздігі ақпараттық технологиялар жүйелеріне тәуелділігінің артуымен және олардың физикалық орналасуының бірнеше елге, оның ішінде оларға қауіпті немесе жылдам қауіпті болатын ортаға таралуымен күрделірек болды.
Қоршаған орта қауіпсіздігі
Экологиялық қауіпсіздік, сондай-ақ экологиялық қорғаныс деп те аталады, экожүйелер мен биосфераның саяқтығын, әсіресе олардың түрлі тіршілік нысандарының (адам өмірі де оның ішінде) күшін сақтау мүмкіндігін білдіреді. Адамның экологиялық зиян келтіруінің салдары күшейген сайын экожүйелердің қауіпсіздігіне көбірек мән берілуде.
Азық-түлік қауіпсіздігі
Азық-түлік қауіпсіздігі – қауіпсіз және қоректі азық-түліктердің жеткілікті қоры мен оларға қолжетімділік. Әлемдегі халық санының өсуімен және пайдалы жерлердің тым көп пайдаланылуы мен климаттың өзгеруі салдарынан азаюымен азық-түлік қауіпсіздігінің маңызы артып келеді.
Үй қауіпсіздігі
Үй қауіпсіздігі дегеніміз, әдетте тұрғын үй ретінде пайдаланылатын мүлікте қолданылатын қауіпсіздік жүйелері (көбінесе есіктер, құлыптар, дабыл жүйелері, жарықтандыру, қоршау) және жеке қауіпсіздік шаралары (мысалы, есіктердің жабық екеніне, дабылдардың қосылғанына, терезелердің жабық болуына көз жеткізу сияқты) болып табылады.
Адамның қауіпсіздігі
Адамның қауіпсіздігі – ұлттық мемлекеттердің өзін-өзі қорғау құқығына дәстүрлі баса назар аударуға жауап ретінде, адамдардың (жеке тұлғалар мен қоғамдардың) қауіпсіздігіне басымдық беретін жаңа парадигма. Бұл тұжырымдаманы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы қолдап, "адамдардың бостандық пен қадір-қасиетпен өмір сүру құқығын" атап көрсетті және "барлық адамдардың, әсіресе осал топтардың, қорқыныштан және мұқтаждықтан азат болуға құқығы бар" екенін мойындады.
Ақпараттық қауіпсіздік
Ақпараттық қауіпсіздік – кез келген түріндегі ақпараттың қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Ауызша, жазбаша, цифрлық, желілік, технологиялық және процедуралық түрдегі ақпараттың барлығы ақпараттық қауіпсіздікті басқару жүйесіне жатуы мүмкін. Компьютерлік қауіпсіздік, АТ қауіпсіздігі, АКТ қауіпсіздігі және желілік қауіпсіздік – осылайша, ақпараттық қауіпсіздіктің ішкі салалары болып табылады.
Ұлттық қауіпсіздік
Ұлттық қауіпсіздік – мемлекеттің, оның халқының, экономикасының және мекемелерінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Көбінесе мемлекеттік билік дипломатия, экономикалық ықпал және әскери қабілеттер сияқты түрлі құралдарды пайдаланады.
Қауіпсіздік туралы түсінік
Нақты түрде қандай да бір нәрсе қаншалықты «қауіпсіз» екенін білу мүмкін емес (және осалдықтың белгілі бір деңгейі болмауы мүмкін емес), сондықтан қауіпсіздік туралы түсініктер әртүрлі, көбінесе күрт өзгеше. Франция, Ұлыбритания және АҚШ-та терроризм салдарынан қаза тапқандардың саны, өз үйінде серігі өлтірген әйелдердің санынан әлдеқайда кем. Түсініктің тағы бір мәселесі – қауіпсіздік жүйесінің (мысалы, қарулы күштер немесе антивирустық бағдарлама) болуының өзі қауіпсіздік береді деген жалған пікір. Мысалы, бір құрылғыға орнатылған екі компьютерлік қауіпсіздік бағдарламасының бірінің жұмысына кедергі келтіріп, тиімділігін төмендетуі мүмкін, ал пайдаланушы бір бағдарлама беретін қорғанысқа қарағанда екі есе көп қорғанысқа ие екенін ойлайды. «Қауіпсіздік театры» – қауіпсіздіктің өзін өзгертпей, қауіпсіздік туралы түсінікті өзгертетін шаралар үшін маңызды ұғым. Мысалы, үйдің сигнализация жүйесі туралы хабарлауы сияқты қауіпсіздік шараларының көзге көрінетін белгілері, жүйе дұрыс жұмыс істесе де, істемесе де, бұзушыны тоқтатуға мүмкіндік береді. Сол сияқты, террористик шабуылдан кейін қала көшелерінде әскерилердің күшейтілген болуы, болашақ шабуылдар қаупін азайта ма, жоқ па, халыққа сенімділік сезімін сыйлауға көмектеседі.