Кіріспе

Американдық физик және өнертапқыш (1868–1955)

Роберт Уильямс Вуд (2 мамыр 1868 – 11 тамыз 1955) – американдық физик және өнертапқыш, оптика саласына маңызды үлес қосып, оның дамуына үлкен әсер еткен. Ол инфрақызыл және ультракүлгін фотосуреттерді дамытудың алғашқыларын ашты. Вудтың патенттері мен теориялық еңбектері ультракүлгін сәулелер физикасын қазіргі түсінік деңгейіне жеткізіп, Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кең таралған ультракүлгін флуоресценцияның көптеген қолданыстарын мүмкін етті. Ол спектроскопия, фосфоресценция, дифракция және ультракүлгін жарық туралы көптеген мақалалар жариялады.

Ерте өмір және білім

Роберт В. Вуд Конкорд қаласында, Массачусетс штатында Роберт Уильямс Вуд ағаның отбасында дүниеге келді. Оның әкесі 1803 жылы Массачусетс штатында туған және 1838 жылға дейін Мэн штатында дәрігер болып жұмыс істеген, содан кейін 1866 жылға дейін Гавай аралдарында қант өнеркәсібінде дәрігер және пионер болған. Ол сондай-ақ Америка Статистикалық қауымдастығында белсенді болды. Вуд кіші Роксбери Латын мектебіне оқуға түсті, бастапқыда дін қызметкері болуды жоспарлаған. Алайда, бір түні сирек кездесетін жарқыраған аврораны көргеннен кейін, бұл әсерді «көрінбейтін сәулелер» тудырады деп сеніп, оптиканы зерттеуді шешті. Осы «көрінбейтін сәулелерді» табу үшін Вуд Гарвард университеті мен Массачусетс Технологиялық институтында физика мамандығы бойынша бірнеше диплом алып оқыды. Гарвардта оқып жүргенде ол өзін-өзі сынап, марихуананы жұтып алды және психология курсы үшін жазған баяндамасында көрген галлюцинацияларын жазды. Бұл хабар Нью-Йорк газетінде жарияланды. 1902 жылдың басында Вуд толқын ұзындығы төменгі металл тордың шағылысу спектрінде қараңғы аймақтар бар екенін анықтады. Бұл ерекше құбылыс Вуд аномалиясы деп аталды және металл беттерінде қозғалатын белгілі бір электромагниттік толқын – беткі плазмон поляритонының (SPP) ашылуына әкелді. 1903 жылы ол көзге көрінетін жарыққа мөлдір емес, бірақ ультракүлгін және инфрақызыл сәулелерге мөлдір болатын Вуд шынысын жасады. 1904 жылы Вуд N сәулелері деп аталатын құбылыстың бар екенін жоққа шығарды. Француз физигі Проспер Рене Блондло рентген сәулелеріне ұқсас жаңа түрін ашқанын мәлімдеді және оны N сәулелері деп атады. Кейбір физиктер оның эксперименттерін сәтті қайта жасағандарын, ал басқалары бұл құбылысты байқамағанын хабарлады. Nature журналының сұрауы бойынша Блондлоттың зертханасына барған Вуд демонстрация кезінде Блондлот аппаратынан маңызды призманы жасырын түрде алып тастады. Дегенмен, әсер туралы хабарлама келіп түсті, бұл N сәулелерінің Блондлоттың өзінен туған жаңылыс екенін көрсетті. Вуд Айдың Аристорх платосы аймағында өте төмен ультракүлгін альбедо аймағын (ультракүлгін сәулелердің көп бөлігі жұтылған аймақ) анықтады, ол күкірттің жоғары мөлшеріне байланысты деп болжады. Бұл аймақ әлі күнге дейін Вудтың дағы деп аталады. 1909 жылы Вуд тұңғыш рет сұйық айналы астрономиялық телескопты жасады, ол сынапты параболоид пішінде айналдыру арқылы жасалды, және оның артықшылықтары мен шектеулерін зерттеді. Вуд «инфрақызыл және ультракүлгін фотосуреттердің әкесі» деп сипатталды. Электромагниттік сәулеленудің көзге көрінетін спектрден тыс аймақтарын табу және оларды тіркеуге қабілетті фотоэмульсияларды жасау Вудтан бұрын болғанмен, ол инфрақызыл және ультракүлгін сәулеленумен фотосуреттерді қасақана жасаған алғашқы адам болды. 1938 жылы ол ресми түрде зейнеткерлікке шықты және содан кейін ғылыми-зерттеу профессоры болып тағайындалды, ол өліміне дейін осы лауазымда қалды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін де, содан кейін де Вуд бірнеше полиция тергеулеріне қатысты, соның ішінде Уолл-стриттегі жарылысқа қатысты. 1934 жылы Балтимордағы үйінде 51 жастағы әлеуметтік беделді әйел Кэтрин Брисконың абайсызда тасталған жарылғыш қақпақтан қаза табуы және одан алынған тәжірибелері 1936 жылы Корольдік қоғамның басылымдарында жарылғышпен қалыптасқан тесіктер туралы алғашқы ғылыми жарияланымға әкелді. Вуд техникалық емес шығармалардың авторы болды. 1915 жылы Вуд Артур Тренмен бірге «Жерді шайқаған адам» атты ғылыми-фантастикалық романды жазды. Оның жалғасы «Ай жасаушы» келесі жылы жарық көрді. Вуд сондай-ақ балаларға арналған екі өлең кітабын жазды және суреттеді: «Құстарды гүлдерден қалай ажырату керек» (1907 ж.) және «Жануарлардың аналогтары» (1908 ж.).

Жеке өмір

1892 жылы Вуд Сан-Францискода Гертруда Хупер Эймске үйленді. Ол Пелхам Уоррен мен Огуста Хупер (Вуд) Эймстың қызы, ал Уильям Норти Хупер мен Массачусетс Жоғарғы Сотының судьясы Сет Эймстың немересі болды. Ол оның "60 жылдан астам уақыт бойы серігі болды, бірақ өзі ғылымға қызығушылық танытпады", Балтиморда, Лонг-Айлендтегі Истхэмптон маңындағы жазғы үйлерінде және шетелдегі саяхаттарында оның қасында болды. Олардың өте көп достары болды. Оның әйелі "Вудтың осындай мінезімен өмірді кейде өте қиын деп сезінуі мүмкін еді" деген тұрақтылықты қамтамасыз етті. Олардың үш баласы болды.

Ультрадыбыстық зерттеуге үлес қосқандар

Физикалық оптика және спектроскопия Вудтың басты зерттеу салалары болғанымен, ол ультрадыбыс саласына да маңызды үлес қосты. Оның ең маңызды жетістіктері – дыбыс толқындарын фотоға түсіру және жоғары қуатты ультрадыбысты зерттеу болды.

Дыбыс толқындарының фотосуреттері

Ол ультрадыбыс саласына алғашқы үлесі – дыбыс толқындарының фотосуреттерін түсіру болды. Вудтың негізгі зерттеу саласы физикалық оптика болғанмен, ол студенттеріне математикалық абстракцияға жүгінбестен жарықтың толқынды табиғатын көрсету қиындығымен бетпе-бет келді, олар мұны түсінуге шамалары келмейтін. Сондықтан ол электр ұшқынынан таралатын дыбыс толқындарын жарық толқындарымен салыстырып суретке түсіруге бекінді. Электр ұшқыны қолданылу себебі – ол толқынды қатар емес, жалғыз толқын фронтын тудырады, бұл оны зерттеуді және көзбен ұғынуды әлдеқайда жеңілдетеді. Бұл әдіс алғаш рет Август Топлермен ашылса да, Вуд соққылық толқындарды және олардың керілуін толыққанды зерттеді.

Жоғары қуатты ультрадыбыс

Осы ертедегі еңбектерінен кейін Вуд физикалық оптикаға оралып, "супердыбыс" саласына деген қызығушылығын біраз уақытқа тоқтатты. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқанда, Вудтан соғысқа көмектесу сұраныс келеді. Ол суасты кемелерін анықтау үшін ультрадыбыс зерттеген Пол Лангевинмен жұмыс істеуге бейімделді. Лангевиннің зертханасында ол жоғары қуатты ультрадыбыстық толқындардың суда ауа көпіршіктерін пайда ететінін, ал егер балық немесе тәжірибешінің қолы күшті дыбыс сәулесінің жолына түсетін болса, олардың өлімі немесе күйік сықылды қатты ауыру сезімі туатынын байқады. Осының барлығы оның жоғары қуатты ультрадыбысқа деген қызығушылығын арттырды. 1926 жылы Вуд Лангевиннің тәжірибелерін Альфред Ли Лумиске баяндады, олар екеуі жоғары интенсивті ультрадыбыс тәжірибелері бойынша ынтымақтасты, бұл Вудтың ультрадыбыс саласына жасаған маңызды үлесі болды. Тәжірибелік орналымды пеш үшін жасалған екі киловатттық осциллятор басқарды, бұл өте жоғары шығыс қуатын қамтамасыз етті. Олар 100-ден 700 кГц-ге дейінгі жиіліктерді пайдаланды. Егер кварц пластинасы майға ілініп тұрса, майдың қалған бөлігінен жоғарылап, үйінді құрады. Төмен қуатта үйінді төмен және тегіссіз болды, ал жоғары қуатта толық 7 см-ге дейін көтеріліп, "оның шыңы май тамшыларын кішкентай жанартау сияқты" лақтыратын болды.

Құрметтер

Корольдік қоғамның Рамфорд медалі, физикалық оптика саласындағы жұмысы үшін, 1938 жыл. 1940 жылы астрофизикаға қосқан үлесі үшін Ұлттық ғылым академиясының Генри Дрейпер медалі. Айдың ең қас жағындағы Вуд кратері оның құрметіне аталған. Берлин, Кларк, Бирмингем және Эдинбург университеттерінің құрметті докторлық дәрежелері. Америка өнер және ғылым академиясы, Америка философиялық қоғамы, Физика қоғамы, Лондон корольдік институты (құрметті мүше), Лондон физика қоғамы (құрметті фелло), Швеция корольдік академиясы, Стокгольм (шетелдік мүше), Калькуттадағы Ғылымды дамыту үшін Үндістан қауымдастығы (шетелдік мүше).

Аталғандары Ағаш

Альфред Ли Лумис туралы деректі фильм – «Тюксидо Парктің құпиясы», PBS телеарнасының «American Experience» америкалық тарих туралы деректік бағдарламасының 30-шы маусымы, 2-ші бөлімі.

Мұрағаттық жинақтар

Роберт В. Вудтың қағаздары, 1838–1942 жылдар, Нильс Бор кітапханасы және мұрағаты.