Кіріспе
Сәндік немесе көркем өнер ретінде жасалған киім-кешек немесе әшекей бұйымдары. Киінетін өнер, сондай-ақ Artwear немесе "киінетін өнер" деп аталады, бұл киім немесе әшекей бұйымдары түріндегі өнер туындыларын білдіреді. Бұл бұйымдар көбінесе қолмен жасалады және тек бір дана немесе өте шектеулі серияда шығарылады. Киім-кешектер жиі талшықты материалдардан және тігу, тоқу, жұқа матадан тігу сияқты дәстүрлі техникалармен жасалады, бірақ пластик, металл, қағаз және тағы да басқа материалдар да қолданылуы мүмкін. Кез келген киім немесе киілетін затты жасау эстетикалық талаптарды қамтиды, бірақ "киінетін өнер" термині осы туындының көркемдік шығарма немесе мәлімдеме ретінде қабылдануы тиіс екенін көрсетеді. Киінетін өнер көрсетілімде, үлгі ретінде көрсетілгенде немесе қойылымдарда назар аудару үшін жасалған. Бұл бұйымдар сатылуы және көрмелерге қойылуы мүмкін. Киінетін өнер – қолөнер, сән және өнердің тоғысқан жері. Тоқыма және костюм тарихшылары киінетін өнер қозғалысы 1850 жылдардағы өнер және қолөнер мектебінен мұра етіп алып, 1960 жылдары дамыған деп санайды. Ал 2000-жылдар мен 2010-жылдары электроника сияқты жаңа материалдарды енгізе бастады.
Wearable art, also known as Artwear or "art to wear", refers to art pieces in the shape of clothing or jewellery pieces. These pieces are usually handmade, and are produced only once or as a very limited series. Pieces of clothing are often made with fibrous materials and traditional techniques such as crochet, knitting, quilting, but may also include plastic sheeting, metals, paper, and more. While the making of any article of clothing or other wearable object typically involves aesthetic considerations, the term wearable art implies that the work is intended to be accepted as an artistic creation or statement. Wearable art is meant to draw attention while it is being displayed, modeled or used in performances. Pieces may be sold and exhibited. Wearable art sits at the crossroads of craft, fashion and art. Textile and costume historians consider the wearable art movement to have burgeoned in the 1960s, inheriting from the 1850s Arts and Crafts. and in the 2000s 2010s begins integrating new materials such as electronics.
Шығу тегі
Киілетін өнер қозғалысы өнерді күнделікті өмір мен заттарға енгізуге тырысқан Өнер және қолөнер қозғалысынан мұрагерлік алған. Мұқият қолмен жасалған киім өзін-өзі таныстыру құралы ретінде қарастырылды, сонымен қатар, ірікөлдемді өндіріс арқылы сәнді пайдаланушылар мен дизайнерлердің әлсіреуіне қарсы стратегия болды. "Киілетін өнер" термині 1975 жыл шамасында дене өнері мен перформанстан ерекшелену үшін пайда болды. Ол Artwear және "Art to Wear" терминдерімен қатар қолданылды. Киілетін өнерді қолдаған ең белгілі галереялар – Сан-Францискодағы Obiko (1972 жылы Сандра Саката құрған) және Нью-Йорктегі Julie: Artisans' Gallery (1973 жылы Джули Шафлер Дейл құрған) болды. Ирис Ван Херпен және Damselfrau сияқты жаңа өндіріс техникаларын пайдаланып, мүмкін болатын силуэттерді кеңейту; Виктор және Рольфтің 2015 жылғы күзгі жоғары сәні сияқты сән әлемінен мотивтерді қайта қарау; немесе Ник Кейвтің Soundsuits сияқты перформанс өнерінде қолданылатын туындылар. Сонымен қатар, сәннен туындаған туындылар күнделікті киімге қатысты сұрақтар тудырып, оларды қозғайтын бұйымдармен таң қалдыруы мүмкін. Мысалы, суретшілер қоқыстан керемет киімдер жасайтын trashion бар.
Материалдар мен пішіндер
Киілетін өнер кез келген материалдарды немесе пішіндерді қолдана алады, бірақ суретшілер үшін олардың мүмкіндіктеріне байланысты қолданылатын техникалар мен жасалатын туындылардың түрлерінде белгілі бір бағыттар қалыптасады.
Талшықтар
Крокет, кесте, тоқу, тігіс, жапсыру және жүн тоқу – бұл киімге арналған өнер туындыларында жиі кездесетін техникалар. Крокет 1960 жылдардың соңына дейін үй шаруасындағы әйелдердің қол өнері болып келді, бірақ жаңа суретшілер еркін тоқу тәжірибесін бастады. Бұл тәсіл суретшілерге кез келген пішінде жұмыс істеуге және үлгіге сүйенбей түстерді еркін қолдануға мүмкіндік берді. Жанет Липкиннің 1970-1980 жылдардағы жұмысы осы техниканың жарқын мысалы. Машинамен тоқу, күрделі тоқылған үлгілерді жылдам жасауға мүмкіндік бергендіктен, Сюзанна Льюис еңбектеріндегідей, сондай атымен танымал болды.
Электроника
Киілетін компьютерлік технология дамыған сайын, одан да шағын және стильді құрылғылар киім-кешек өнерінің эстетикасымен үйлесе бастайды. Төмен қуатты мобильді есептеулер жарық шығаратын, түсін өзгертетін икемді материалдар мен жоғары технологиялық маталарды күрделі және күңгірт жолдармен қолдануға мүмкіндік береді. Стимпанк қозғалысының кейбір өкілдері псевдо-викториандық стильді қазіргі заманғы технологиялар мен материалдармен біріктіретін әсем костюмдер мен аксессуарлар жасады.
Кимонолар мен плащтар
"Өнеріне сән" қозғалысында екі жиі кездесетін нысан – кимоно және плащ болды. Сол сияқты, Nam June Paik-тің 1969 жылғы "Тірі мүсінге арналған Телевизиялық бюстгальтер" атты өнер көрсетілімінде Шарлотта Мурман екі кішкентай жұмыс істейтін теледидардан жасалған бюстгальтер киіп, виолончель тартып орындады.
Оқиғалар
World of Wearable Art Awards 1987 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді, және оны Сюзи Монкрифф ұйымдастырады. Австралияның киілетін өнер фестивалі 2019 жылдан бері жыл сайын өткізіледі.