Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
HD 209458 жұлдызының айналасындағы газ гигант экзопланетасы.
Gas giant exoplanet orbiting HD 209458
Спектроскопиялық
Спектроскопиялық талдау планетаның массасы Юпитердің массасынан шамамен 0,69 есе екенін көрсетті.
Spectroscopic analysis had shown that the planet had a mass about 0.69 times that of Jupiter.
Тікелей анықтау
2005 жылғы 22 наурызда НАСА планетадан келетін инфрақызыл сәулелер Спитцер ғарыш телескопымен өлшенгенін, бұл экзопланетадан келетін жарықтың алғашқы тікелей анықталуы екенін хабарлады. Бұл үшін планета жұлдыздың алдынан өтетін және оның артында тұтылатын кезде, ата жұлдыздың тұрақты жарығы алынып, осы кезеңдегі айырмашылық тіркелді, бұл планетаның өзінен келетін жарықты өлшеуге мүмкіндік берді. Осы бақылаудан алынған жаңа өлшемдер планетаның температурасын ең болмағанда анықтады. Сонымен қатар, HD 209458 b планетасының дерлік шеңбер тәрізді орбитасы да расталды.
On March 22, 2005, NASA released news that infrared light from the planet had been measured by the Spitzer Space Telescope, the first ever direct detection of light from an extrasolar planet. This was done by subtracting the parent star's constant light and noting the difference as the planet transited in front of the star and was eclipsed behind it, providing a measure of the light from the planet itself. New measurements from this observation determined the planet's temperature as at least The nearly circular orbit of HD 209458 b was also confirmed.
Спектрлік байқау
2007 жылдың 21 ақпанында НАСА мен Nature HD 209458 b планетасының спектрін тікелей бақылаған алғашқы екі экзопланетаның бірі екенін, екіншісі HD 189733 b екенін жариялады. ESO-ның Өте Үлкен Телескопы және оның қуатты CRIRES спектрографы арқылы жасалған жоғары дәлдікті бақылаулар, көміртек монооксиді газының планетаның күндізгі, өте ыстық бөлігінен салқын түнгі бөлігіне қарай үлкен жылдамдықпен ағып жатқанын көрсетті. Бұл бақылаулар экзопланетаның орбиталық жылдамдығын өлшеуге және оның массасын тікелей анықтауға мүмкіндік береді, сондай-ақ атмосфералық химиялық тепе-теңдіктің болмауы туралы мәліметтер алуға да болады.
On February 21, 2007, NASA and Nature released news that HD 209458 b was one of the first two extrasolar planets to have their spectra directly observed, the other one being HD 189733 b. The very high precision observations done by ESO's Very Large Telescope and its powerful CRIRES spectrograph of carbon monoxide gas show that it is streaming at enormous speed from the extremely hot day side to the cooler night side of the planet. The observations also allow another exciting "first"—measuring the orbital speed of the exoplanet itself, providing a direct determination of its mass. or disequilibrium atmosphere chemistry.
Айналу
2008 жылдың тамызында HD 209458 b планетасының Росситер-МакЛофлин әсері өлшенді, соның нәтижесінде спин-орбита бұрышы -4,4 ± 1,4° болды. 2012 жылғы зерттеу спин-орбита бұрышын -5°-қа жаңартты.
In August 2008, the measurement of HD 209458 b's Rossiter–McLaughlin effect and hence spin–orbit angle is −4.4 ± 1.4°. The study in 2012, updated the spin orbit angle to −5°.
Стратосфера және жоғарғы бұлттар
Атмосфера планета ортасынан 1,29 Юпитер радиусы биіктікте бір бар қысымда орналасқан.) Салыстыру үшін, Юпитердің альбедосы 0,52-ге тең, ол әлдеқайда жоғары. Бұл HD 209458 b планетасының жоғарғы бұлт қабаты Юпитердегіден кем жарық шағылысатын материалдан тұрғанын, немесе бұлттары жоқ екенін және Жердің қара теңізі сияқты кіріп келетін сәулеленуді Рейли шашырату арқылы таратуда дегенді көрсетеді. Рейли шашырату арқылы қыздырылған сутегі стратосфераның ең жоғары қабатында орналасқан, ал бұлт қабатының сіңіретін бөлігі одан 25 миллибар биіктікте қалқып жүреді.
The atmosphere is at a pressure of one bar at an altitude of 1.29 Jupiter radii above the planet's center.) In comparison, Jupiter has a much higher albedo of 0.52. This would suggest that HD 209458 b's upper cloud deck is either made of less reflective material than is Jupiter's, or else has no clouds and Rayleigh scatters incoming radiation like Earth's dark ocean. The Rayleigh scattering heated hydrogen rests at the top of the stratosphere; the absorptive portion of the cloud deck floats above it at 25 millibars.
Экзосфера
2001 жылдың 27 қарашасында астрономдар Хаббл ғарыш телескопының бақылаулары арқылы планета атмосферасында натрий табылып, осы жайтты хабарлады. Бұл Күн жүйесінен тыс планета атмосферасының өлшенген алғашқы мысалы болды. Натрий сызығының негізгі бөлігі 50 миллибардан микробарға дейінгі қысымда орналасқан. Бұл HD 189733 b планетасындағы натрий мөлшерінің шамамен үштен біріне тең. Қосымша деректер 2020 жылғы мәліметтерге сәйкес, HD 209458 b планетасының атмосферасында натрийдің бар екенін растамады. 2003-2004 жылдары астрономдар Хаббл ғарыш телескопының бейнелеу спектрографы арқылы планетаның айналасында сутегі, көміртек және оттегінен тұратын үлкен эллипсоид тәрізді қабықшаны анықтады. Бұл қабықша RH=3.1 RJ қашықтыққа дейін созылады, бұл планетаның 1.32 RJ радиусынан әлдеқайда үлкен. Осы температура мен қашықтықта бөлшектердің жылдамдықтарының Максвелл-Болцман таралуынан құтылу жылдамдығынан асып түсетін атомдардың айқын "құйрығы" пайда болады. Планетаның секундына шамамен сутегі жоғалтады деп есептеледі. Жұлдыз сәулесінің қабықша арқылы өтуін талдау нәтижесінде, ауыр көміртек және оттегі атомдары планетаның буланып жатқан сутегі атмосферасының тудырған күшті "гидродинамикалық серпілісі" салдарынан планетадан шығарылып жатқаны анықталды. Планетадан ағып жатқан сутегі құйрығының ұзындығы шамамен планетаның диаметріне тең. Осы типтегі атмосфера жоғалуы Күн сияқты жұлдыздардың жанында орналасқан барлық планеталарға тән болуы мүмкін. HD 209458 b сияқты жақын жұлдыздар толығымен буланып кетпесе де, шамамен 5 миллиард жылдық өмір сүру мерзімінде массасының 7%-ға дейін жоғалтуы мүмкін.
On November 27, 2001, astronomers announced that they had detected sodium in the atmosphere of the planet, using observations with the Hubble Space Telescope. This was the first planetary atmosphere outside the Solar System to be measured. The core of the sodium line runs from pressures of 50 millibar to a microbar. This turns out to be about a third the amount of sodium at HD 189733 b. The additional data did not confirm the presence of sodium in the atmosphere of HD 209458 b as in 2020. In 2003–4, astronomers used the Hubble Space Telescope Imaging Spectrograph to discover an enormous ellipsoidal envelope of hydrogen, carbon and oxygen around the planet that reaches The hydrogen exosphere extends to a distance RH=3.1 RJ, much larger than the planetary radius of 1.32 RJ. At this temperature and distance, the Maxwell–Boltzmann distribution of particle velocities gives rise to a significant "tail" of atoms moving at speeds greater than the escape velocity. The planet is estimated to be losing about of hydrogen per second. Analysis of the starlight passing through the envelope shows that the heavier carbon and oxygen atoms are being blown from the planet by the extreme "hydrodynamic drag" created by its evaporating hydrogen atmosphere. The hydrogen tail streaming from the planet is approximately long, which is roughly equivalent to its diameter. It is thought that this type of atmosphere loss may be common to all planets orbiting Sun like stars closer than around HD 209458 b will not evaporate entirely, although it may have lost up to about 7% of its mass over its estimated lifetime of 5 billion years.
Атмосфера құрамы
2007 жылдың 10 сәуірінде Лоуэлл обсерваториясының Трэвис Барман HD 209458 b планетасының атмосферасында су буы бар екеніне дәлел келтірді. Барман бұрын жарияланған Хаббл ғарыш телескобының өлшемдері мен жаңа теориялық модельдерді қолданып, планета атмосферасында судың сіңірілуіне күшті дәлел тапты. Оның әдісі планета жұлдызының алдынан өтетін кезде, жұлдыздан атмосфера арқылы тікелей өтетін жарықты модельдеуге негізделген. Дегенмен, бұл гипотеза расталу үшін әлі де зерттелуде. Барман Гарвард университетінің студенті Хизер Кнутсонның Хаббл ғарыш телескобынан алған деректері мен өлшемдерін пайдаланып, планета атмосферасында судың сіңірілу мүмкіндігін көрсету үшін жаңа теориялық модельдерді қолданды. Планета өз жұлдызының айналасын үш жарым күнде бір айналып шығады, және ол жұлдызының алдынан өтетін әр мәрте атмосфераның құрамын, атмосфера арқылы Жерге қарай келетін жарықтың сіңірілуін зерттеу арқылы талдауға болады. Зерттеу қорытындысына сәйкес, мұндай экзопланетаның атмосферасындағы судың сіңірілуі, инфрақызыл спектрдің бір бөлігінде көру спектріндегі толқын ұзындығына қарағанда оны үлкен етіп көрсетеді. Барман Кнутсонның Хаббл телескобынан алған HD 209458 b планетасы туралы деректерін өз теориялық моделіне қолданды және планета атмосферасында судың сіңірілуін анықтады. 24 сәуірде Хаббл телескобындағы бақылауларды жүргізген топтың жетекшісі, астроном Дэвид Шарбоно, телескоптың өзі теориялық модельге судың бар екенін көрсететін қателіктер енгізуі мүмкін екенін ескертті. Ол алдағы айларда осы мәселені анықтау үшін қосымша бақылаулар жүргізілетініне үміттенді. 2007 жылдың сәуір айынан бастап қосымша зерттеулер жүргізілуде. 2009 жылдың 20 қазанында JPL ғылым қызметкерлері атмосферада су буы, көмірқышқыл газы және метан табылды деп хабарлады. 2021 жылы алынған нақтырақ спектрлер су буы, көміртек оксиді, сутегі цианиді, метан, аммиак және ацетиленді анықтады, бәрі де өте жоғары көміртек пен оттегінің молярлық қатынасы 1.0-ға (ал Күнде C/O молярлық қатынасы 0.55) сәйкес келеді. Егер бұл рас болса, HD 209458 b көміртекті планетаның көрнекті мысалы болуы мүмкін.
On April 10, 2007, Travis Barman of the Lowell Observatory announced evidence that the atmosphere of HD 209458 b contained water vapor. Using a combination of previously published Hubble Space Telescope measurements and new theoretical models, Barman found strong evidence for water absorption in the planet's atmosphere. His method modeled light passing directly through the atmosphere from the planet's star as the planet passed in front of it. However, this hypothesis is still being investigated for confirmation. Barman drew on data and measurements taken by Heather Knutson, a student at Harvard University, from the Hubble Space Telescope, and applied new theoretical models to demonstrate the likelihood of water absorption in the atmosphere of the planet. The planet orbits its parent star every three and a half days, and each time it passes in front of its parent star, the atmospheric contents can be analyzed by examining how the atmosphere absorbs light passing from the star directly through the atmosphere in the direction of Earth. According to a summary of the research, atmospheric water absorption in such an exoplanet renders it larger in appearance across one part of the infrared spectrum, compared to wavelengths in the visible spectrum. Barman took Knutson's Hubble data on HD 209458 b, applied to his theoretical model, and allegedly identified water absorption in the planet's atmosphere. On April 24, the astronomer David Charbonneau, who led the team that made the Hubble observations, cautioned that the telescope itself may have introduced variations that caused the theoretical model to suggest the presence of water. He hoped that further observations would clear the matter up in the following months. As of April 2007, further investigation is being conducted. On October 20, 2009, researchers at JPL announced the discovery of water vapor, carbon dioxide, and methane in the atmosphere. The refined spectra obtained in 2021 has detected instead water vapor, carbon monoxide, hydrogen cyanide, methane, ammonia and acetylene, all consistent with the extremely high carbon to oxygen molar ratio of 1.0 (while Sun has C/O molar ratio of 0.55). If true, the HD 209458 b may be a prime example of the carbon planet.
Магниттік өріс
2014 жылы HD 209458 b планетасынан сутектің булану жолы арқылы оның айналасындағы магнит өрісі болжалды. Бұл экзопланетадағы магнит өрісінің алғашқы (тікелей емес) анықталуы. Магнит өрісінің күші Юпитердегіге қарағанда он есе әлсіз деп бағаланады.
In 2014, a magnetic field around HD 209458 b was inferred from the way hydrogen was evaporating from the planet. It is the first (indirect) detection of a magnetic field on an exoplanet. The magnetic field is estimated to be about one tenth as strong as Jupiter's.