Кіріспе
электрондық компонент
Екі тізбекті бір-бірінен оқшаулайды, бірақ сигналдарды бір бағытта өтуге мүмкіндік береді.
Insulates two circuits from one another while allowing signals to pass through in one direction
Оптоизолятор (оптық жұптастырғыш, фотожұптастырғыш немесе оптикалық оқшаулағыш деп те аталады) – жарық көмегімен екі оқшауланған тізбек арасында электр сигналдарын беруге арналған электрондық компонент. Оптоизоляторлар жоғары кернеудің сигналды қабылдайтын жүйеге әсер етуіне жол бермейді. Саудада қолжетімді оптоизоляторлар 10 кВ-қа дейінгі кіріс-шығыс кернеулеріне және 25 кВ/мк/с жылдамдықтағы кернеу импульстарына төтеп бере алады. Оптоизолятордың кең таралған түрі – бір түсті өткізбейтін корпуста LED және фототранзистордан тұрады. Басқа да сенсорлар комбинацияларына LED фотодиоды, LED LASCR және лампа-фоторезистор жұптары жатады. Әдетте оптоизоляторлар цифрлық (қосу-өшіру) сигналдарды береді және электрондық коммутатор ретінде жұмыс істей алады, бірақ кейбір техникалар оларды аналогтық сигналдармен де пайдалануға мүмкіндік береді.
Тарих
1963 жылы Акменкалнс және авторлар тобы (АҚШ патенті 3,417,249) қатты күйдегі жарық шығарушыны жартылай өткізгіш детектормен оптикалық байланыстыру арқылы электр оқшаулаудың маңыздылығын анықтады. 1968 жылы фоторезисторға негіделген опто-оқшаулағыштар пайда болды. Олар ең баяу, бірақ сонымен бірге ең сызықтық оқшаулағыштар болып табылады және аудио және музыка индустриясында әлі де өз орнын сақтап тұр. 1968-1970 жылдары LED технологиясының коммерциялық сәттілікке ие болуы оптоэлектроника саласында өркендеуге алып келді, ал 1970-ші жылдардың соңына қарай индустрия опто-оқшаулағыштардың барлық негізгі түрлерін әзірледі. Нарықтағы опто-оқшаулағыштардың көпшілігі биполярлы кремний фототранзисторлық сенсорларды қолданады. Олар электроэнцефалография сияқты қолданыстар үшін жеткілікті орташа деректерді беру жылдамдығына қол жеткізеді. Ең жылдам опто-оқшаулағыштар фотоөткізгіштік режимінде PIN диодтарын пайдаланады.
Қаттылықпен оқшаулаушы опто-оқшаулағыштар
Ең алғашқы опто-изоляторлар, бастапқыда жарық жасушалары ретінде сатылған, 1960 жылдары пайда болды. Олар жарық көзі ретінде кішкентай қыздырылатын шамдарды, ал қабылдағыш ретінде кадмий сульфиді (CdS) немесе кадмий селениді (CdSe) фоторезисторларын (жарыққа тәуелді резисторлар, LDR деп те аталады) қолданды. Басқарудың сызықтығы маңызды болмаған немесе қолданылатын ток қыздырылатын шамды іске қосу үшін жеткіліксіз болған жағдайларда (вакуумдық лампа күшейткіштерінде болғандай), олар неон лампасымен ауыстырылды. Бұл құрылғылар (немесе олардың LDR бөлігі) Vactrols деп аталды, бұл Vactec, Inc. компаниясының тауарлық белгісі. Тауарлық белгі кейіннен жалпыға тарады, бірақ түпнұсқа Vactrols әлі де PerkinElmer компаниясымен өндіріледі. Қыздырылатын шамның қосылу және өшіру кешігуі жүзден астам миллисекундты құрайды, бұл шамды тиімді төмен өткізгіш фильтр және түзеткіш етеді, бірақ практикалық модуляция жиіліктерінің диапазонын бірнеше Герцке дейін шектейді. 1968-1970 жылдары жарықдиодтардың (LED) енгізілуімен, өндірушілер қыздырылатын және неон шамдарын LED-термен ауыстырды және 5 миллисекундтік жауап беру уақытын және 250 Гц-ке дейінгі модуляция жиіліктерін жеткізді. Vactrol атауы LED-негізгі құрылғыларға көшті, олар 2010 жылға дейін шағын көлемде өндіріледі. Опто-изоляторларда қолданылатын фоторезисторлар жартылай өткізгіштің біртекті қабатындағы көлемдік эффектілерге сенеді; p-n тораптары жоқ. Бұл оларды вакуумдық люминесценттік дисплейлерді басқару үшін өте қолайлы етті. Басқа өнеркәсіптік қолданыстарға фотокөшіру машиналары, өнеркәсіптік автоматтандыру, кәсіби жарық өлшеу құралдары және автоматты экспозиция өлшегіштері кірді. Бүгінгі күні Vactrols музыка индустриясында stompbox педалін басу арқылы іске қосылады. Нағыз PerkinElmer Vactrols-тың тапшылығы DIY гитара қауымдастығын өздерінің резистивті опто-изоляторларын жасауға мәжбүр етті. Гитаристтер опто-изоляцияланған эффектілерді қалайды, өйткені дыбыс және басқару тізбектерінің жақсы бөлінуі "дыбыстың жоғары сапасын" қамтамасыз етеді. Оның өнімділігі сонымен қатар кадмий қосылыстарына тән жарық тарихына байланысты кедергінің баяу өзгеруімен және есте сақтау әсерімен нашарлайды. Мұндай өзгерулер сағаттар бойына созылуы мүмкін және басқару тізбегіндегі кері байланыспен толыққанды өтеуге келмейді.
Фотодиодты опто-оқшаулағыштар
Диодты опто-оқшаулағыштар жарық көзі ретінде LED-терді, ал сенсорлар ретінде кремний фотодиодтарды қолданады. Фотодиодқа сыртқы кернеу көзі арқылы кері бұрылыс берілген кезде, кіретін жарық диод арқылы өтетін кері токты арттырады. Диодтың өзі энергия өндірмейді, ол сыртқы көзден келетін энергия ағынын модуляциялайды. Бұл жұмыс режимі фотожелілік режим деп аталады. Сыртқы бұрылыс болмаған жағдайда диод жарық энергиясын электр энергиясына айналдырады, оның терминалдарын 0,7 В-қа дейінгі кернеуге дейін зарядтайды. Зарядтау жылдамдығы кіретін жарықтың қарқындылығына пропорционалды. Энергия зарядты сыртқы жоғары кедерістік жол арқылы ағызу арқылы жиналады; ток беру қатынасы 0,2%-ға дейін жете алады. Hewlett Packard 6N137/HPCL2601 құрылғылар отбасы, ішкі шығыс күшейткіштерімен жабдықталған, 1970-ші жылдардың соңында енгізілді және 10 Мбит/с деректерді беру жылдамдығына қол жеткізді. 2002 жылы 50 Мбит/с Agilent Technologies 7723/0723 отбасы енгізілгенге дейін ол өнеркәсіп стандарты болып қала берді. 7723/0723 сериялы опто-оқшаулағыштар CMOS LED драйверлерімен және CMOS буферленген күшейткіштерімен жабдықталған, олардың әрқайсысына 5 В екі тәуелсіз сыртқы қуат көзі қажет. Фотодиодты опто-оқшаулағыштар аналогты сигналдарды қосу үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ олардың сызықтық еместігі сигналды бұрмалайды. Burr Brown ұсынған аналогты опто-оқшаулағыштардың арнайы класы диодтың сызықтық еместігін өтеу үшін екі фотодиодты және кіріс жағындағы операциялық күшейткішті пайдаланады. Екінші (шығыс) диодтың сызықтық еместігіне қарамастан, күшейткіштің кері байланыс тізбегіне екі бірдей диодтың бірі қосылады, бұл жалпы ток беру қатынасын тұрақты деңгейде ұстайды. Дегенмен, осы принципті пайдаланатын сызықтық опто-жұптамалар көп жылдар бойы қолжетімді болды, мысалы IL300. MOSFET коммутаторларына негізделген қатты күйдегі релелер әдетте коммутаторды басқару үшін фотодиодты опто-оқшаулағышты қолданады. MOSFET қақпасын қосу үшін салыстырмалы түрде аз жалпы заряд қажет, ал тұрақты күйдегі оның ағыны өте төмен. Фотодиодтың фотоэлектрлік режимінде қосу зарядын жеткілікті қысқа уақытта жасауға болады, бірақ оның шығыс кернеуі MOSFET-тің шекті кернеуінен әлдеқайда аз. Қажетті шекті деңгейге жету үшін қатты күйдегі релелер сериялы қосылған отызға дейін фотодиодтардан тұратын тізбектерді қамтиды.
Фототранзисторлы опто-оқшаулағыштар
Фототранзисторлар фотодиодтарға қарағанда өте баяу жұмыс істейді. Мысалы, ең ерте және ең баяу, бірақ әлі де жиі қолданылатын 4N35 оптоизоляторы 100 Омдық жүктемеде 5 мкс көтерілу және түсу уақытына ие, ал оның өткізу қабілеті шамамен 10 килогерцке дейін шектелген. Бұл электроэнцефалография сияқты қолданулар үшін жеткілікті. 1983 жылғы Музыкалық аспаптардың сандық интерфейсінің бастапқы нұсқасында ұсынылған PC 900 немесе 6N138 сияқты құрылғылар ондаған килобауд жылдамдықпен сандық деректерді беруге мүмкіндік береді. Фототранзисторлар максималды жылдамдықтарына жету үшін дұрыс токпен жүктелген болуы керек, мысалы, 4N28 оптималды токпен 50 кГц-ке дейін, ал одан басқа 4 кГц-тен төмен жұмыс істейді. Транзисторлық оптоизоляторларды жобалауда коммерциялық құрылғыларда кездесетін параметрлердің кең ауытқуына ескеру қажет. Немесе оптоизоляторлардағы күтпеген кешігу H-көпірдің бір жағында қысқа тұйықталуға себеп болуы мүмкін. Өндірушілердің деректер кестелерінде әдетте маңызды параметрлердің ең нашар жағдайдағы мәндері ғана көрсетіледі, ал нақты құрылғылар осы ең нашар жағдайдағы бағалаулардан күтпеген түрде жақсырақ болып шығады. Opto FET-тер шығыс тізбегіне коммутациялық зарядты енгізбей қосылады, бұл үлгіні сақтап тұру тізбегінде өте пайдалы. Бірақ LED-тер, барлық жартылай өткізгіш диодтар сияқты, кіріс жарығын анықтай алады, бұл LED-тер жұбынан екі бағытты оптоизолятор құруға мүмкіндік береді. Ең қарапайым екі бағытты оптоизолятор – бетпе-бет орналасқан екі LED, жылуды қысқарту түтігімен біріктірілген. Қажет болған жағдайда екі LED арасындағы аралықты шыны талшықпен ұзартуға болады. Көрінетін спектрлі LED-тердің беру тиімділігі салыстырмалы түрде төмен болғандықтан, инфрақызыл спектрлі GaAs, GaAs:Si және AlGaAs:Si LED-тер екі бағытты құрылғылар үшін артықшылықты таңдау болып табылады. GaAs:Si LED-тер жұбынан құралған екі бағытты оптоизоляторлар фотоэлектрлік немесе фотоөткізгіштік режимінде 0,06% шамасындағы ток беру коэффициентіне ие – бұл фотодиодты изоляторларға қарағанда аз, бірақ нақты қолданулар үшін жеткілікті.
Конфигурация түрлері
Көбінесе оптожұптамалар жабық жұптық конфигурацияда болады. Бұл конфигурация көз және сенсор бір-біріне қарама-қарсы орналасқан, қараңғы контейнерге орналастырылған оптожұптамаларды білдіреді. Кейбір оптожұптамалар ойықты қосқыш/үзу конфигурациясына ие. Бұл конфигурация кіріс сигналдарына әсер ете алатын көз бен сенсор арасында ашық ойығы бар оптожұптамаларды білдіреді. Ойықты қосқыш/үзу конфигурациясы нысандарды анықтау, дірілді анықтау және секірмейтін коммутация үшін қолайлы. Кейбір оптожұптамалар шағылыстыратын жұп конфигурациясына ие. Бұл конфигурация жарық шығаратын көзді және жарық нысаннан шағылысқан кезде ғана анықтайтын сенсорды қамтитын оптожұптамаларды білдіреді. Шағылыстыратын жұп конфигурациясы тахометрлерді, қозғалыс детекторын және шағылыс мониторын жасауға қолайлы. Соңғы екі конфигурация жиі оптосенсорлар немесе фотоэлектрлік сенсорлар деп аталады.