Кіріспе
Оқиға немесе процесс қанша рет орын алғандығын сақтайтын құрылғы. Электроникада, есептеуде және механикалық санау құрылғыларында қолданылатын "санаушы" термині. Цифрлық логика мен есептеуде санаушы – белгілі бір оқиға немесе процесс қанша рет орын алғандығын сақтайтын (кейде көрсететін) құрылғы, көбінесе уақыт санауымен байланысты. Ең көп таралған түрі – кіріс желісі "сағат" деп аталатын және бірнеше шығыс желісі бар реттік цифрлық логикалық схема. Шығыс желілеріндегі мәндер екілік немесе BCD сандық жүйесіндегі санды көрсетеді. "Сағат" кірісіне берілген әрбір импульс санаушыдағы санды арттырады немесе азайтады. Санау схемасы әдетте каскадты түрде қосылған бірнеше триггерден құралады. Санаушылар цифрлық схемаларда кеңінен қолданылатын компонент болып табылады және жеке интегралды схемалар түрінде өндіріледі, сондай-ақ ірі интегралды схемалардың құрамына енгізіледі.
the term counter used in electronics, computing, and mechanical counting devices
In digital logic and computing, a counter is a device which stores (and sometimes displays) the number of times a particular event or process has occurred, often in relationship to a clock. The most common type is a sequential digital logic circuit with an input line called the clock and multiple output lines. The values on the output lines represent a number in the binary or BCD number system. Each pulse applied to the clock input increments or decrements the number in the counter. A counter circuit is usually constructed of several flip flops connected in a cascade. Counters are a very widely used component in digital circuits, and are manufactured as separate integrated circuits and also incorporated as parts of larger integrated circuits.
Синхронды есептегіш
Синхронды есептегіште флип-флоптардың сағаттық кірістері біріктіріледі, ал ортақ сағат барлық флип-флоптарды бірдей уақытта іске қосады. Осының салдарынан, барлық флип-флоптар бір мезгілде (параллель) күйін өзгертеді. Мысалы, оң жақта көрсетілген схема JK флип-флоптарымен іске асырылған, өсу санағыш (көтерілу санағыш) төрт битті синхронды есептегіш. Бұл есептегіштің әрбір битіне, кіші маңызды барлық биттер логикалық "1" күйінде болғанда ауысуға рұқсат беріледі. Сағаттың өрлеу жиегінде, егер 0-шы бит логикалық "1" болса, 1-ші бит ауысады; егер 0-шы және 1-ші биттер екеуі де "1" болса, 2-ші бит ауысады; егер 2-ші, 1-ші және 0-шы биттердің барлығы "1" болса, 3-ші бит ауысады.
Онжылдық санағы
Ондық санағыш екілік емес, ондық цифрлармен санайды. Ондық санағышта әрқайсысы болуы мүмкін (яғни, 7490 интегралды схемасындай, екілік кодталған ондық түрінде саналуы мүмкін) немесе басқа екілік кодтамалар қолданылуы мүмкін. Ондық санағыш – 1001-ге дейін (ондық 9) санайтын екілік санағыш. Күрделі емес төрт сатылы санағышты оң жақтағы схемада көрсетілгендей NAND қақпасын қосу арқылы ондық санағышқа оңай түрлендіруге болады. FF2 және FF4 NAND қақпасына кіріс беретінін ескеріңіз. NAND қақпасының шығыстары әрбір FF-тің CLR кірісіне қосылған. Ол 0-ден 9-ға дейін санайды, содан кейін нөлге қайта орналасады. Санағышты нөлге келтіру желісіне төменгі импульс беріп, оны нөлге орнатуға болады. Санағыш әрбір сағат импульсімен 1001 (ондық 9) санына жеткенше өседі. 1010 (ондық 10) санына жеткенде, NAND қақпасының екі кірісі де жоғары деңгейге көтеріледі. Соның салдарынан NAND қақпасының шығысы төмендеп, санағышты нөлге қайтарады. D деңгейінің төмендеуі – ондық санау орын алғанын көрсететін "КАРРИ-АВТ" (карыз шығару) сигналы болуы мүмкін.
Санақ
Санақ тізбегі – бұл дөңгелек ауысу тізілімі, ол бастапқыда бір ғана триггерінің күйі «бір» болып, қалғандары «нөл» күйінде орналастырылады. Санақ тізбегі – бұл ауысу тізілімі (триггерлердің каскадтық тізбегі), онда соңғы триггердің шығысы бірінші триггердің кірісіне қосылған, яғни тізбек дөңгелек түрінде құрылған. Әдетте, бір биттен тұратын сигнал айналып өтеді, сондықтан n триггер қолданылса, күй әр n сағаттық импульс сайын қайталанады.
Джонсонның есептеуіші
Джонсон санағы (немесе ауыстырмалы құйрықты сақина санағы, бұрылған сақина санағы, жылжымалы сақина санағы немесе Мёбиус санағы) – бұл сақина санағының модификацияланған түрі, онда соңғы сатыдан шығатын сигнал кері тікелей бірінші сатыға кіріс ретінде беріледі. Реестр биттік үлгілердің тізбегі арқылы циклды өтеді, оның ұзындығы ауыстыру тізімінің ұзындығынан екі есе артық, және бұл цикл шексіз жалғаса береді. Бұл санағыштар ондық санағыштар сияқты арнайы қолданыстарда қолданылады (ескерту: 74x4017 ондық санағышы – Джонсон санағышы), сондай-ақ цифрлықтан аналогқа түрлендіру және т.б. Оларды D немесе JK типті триггерлер арқылы оңай жүзеге асыруға болады.
Веб-сақтағы санаушы
Веб-саққыр немесе хит-саққыр – белгілі бір веб-бетті қанша келуші көргенін немесе қанша рет ашылғанын көрсететін компьютерлік бағдарлама. Орнатылғаннан кейін, бұл санағыштар веб-бет веб-браузерде әр ашылған сайын бірге өседі. Сан әдетте желідегі цифрлық кескін түрінде немесе қарапайым мәтінмен, немесе механикалық санағыш сияқты физикалық санағышта көрсетіледі. Кескіндер әртүрлі қаріптерде немесе стильдерде бейнеленуі мүмкін; классикалық мысал – спидометрдің доңғалақтары. Веб-саққыр 1990 жылдардың ортасы мен соңында және 2000 жылдардың басында танымал болды, кейін оны веб-трафик туралы толық және егжей-тегжейлі мәліметтермен алмастырды.
Компьютерлік есептегіштер
Көптеген автоматтандыру жүйелері машиналардың түрлі параметрлерін және өндіріс деректерін бақылау үшін компьютерлер мен ноутбуктерді қолданады. Санағыштар өндірілген даналардың саны, өндіріс партиясының нөмірі және қолданылған материал мөлшері сияқты параметрлерді есепке алады.
Механикалық есептегіштер
Электрондық құралдар кеңінен таралғанға дейін оқиғаларды санау үшін механикалық құрылғылар қолданылды. Бұлар санау тізімдегіштері деп аталады. Олар әдетте бір оське орнатылған бірнеше дискілерден тұрады, олардың жиегінде нөлден тоғызға дейінгі сандар белгіленген. Оң жақтағы дискі әрбір оқиғамен бір санға жылжиды. Сол жақтағыдан басқа әрбір дискіде бір толық айналымнан кейін келесі дискіні сол жаққа бір санға жылжытатын тірек болады. Мұндай тізімдегіштер велосипедтер мен автомобильдердегі жол көрсеткіштерінде, магнитофондарда, жанармай құю автоматтарында, өндірістік және басқа да жабдықтарда қолданылды. Веедер-Рут компаниясы осы типтегі тізімдегіштердің ірі өндірушілерінің бірі болды, және олардың аты көбінесе осы құрылғыны атау үшін қолданылды. Қолға ұсталатын санау тізімдегіштері көбінесе тауарларды санау және шараларға келген адамдарды есептеу үшін қолданылады. Электромеханикалық тізімдегіштер деректерді өңдеу саласын дамытқан кестелік машиналарда жиынды қосу үшін пайдаланылды.