Кіріспе

Мэдисон, Висконсин қаласындағы WHA (970 AM) қоғамдық радиостанциясы – коммерциялық емес радиостанция, 1922 жылдан бері Висконсин университетіне лицензияланған және Висконсин штатының Мэдисон қаласында орналасқан. Ол Висконсин қоғамдық радиосының «Идеялар желісі» ақпараттық бағдарламалар желісінің бас станциясы болып табылады. WHA эфирі екі кішкентай қуатты FM қайталағышы және WERN FM-нің HD3 цифрлық субканалы арқылы таратылады. Станция Висконсин қоғамдық радиосы, NPR, American Public Media, Public Radio International, Canadian Broadcasting Corporation және BBC-нің жаңалықтар мен әңгімелер бағдарламаларын эфирге шығарады. Сол әріптер WHA TV телеарнасымен де қолданылады, ол Мэдисон қаласында орналасқан және PBS Висконсиннің бас станциясы болып табылады.

Тарату жиіліктері

WHA 970 AM арнасы Висконсин Университетінің Мэдисон Арборетумындағы Silver Spring Farm мұнарасынан, 258 фут биіктікте хабар таратады. Ол күндіз 5000 ватт қуатпен жұмыс істейді. WHA мұнарасы қазіргі заманғы хабар тарату стандарттарымен салыстырғанда салыстырмалы түрде төмен болғанымен, оның тарату қуаты және Висконсиннің тегіс жері (жақсы жер тоқ өткізгіштігімен) оған FM станциясының толық қуатымен шамалас күндізгі қамту аймағын береді. Ол күндіз Висконсиннің оңтүстік-орталық бөлігінің көп бөлігін қамтиды, кемінде екінші деңгейдегі қамтуды Иллинойс штатының Рокфорд қаласынан оңтүстікке дейін және Милуоки маңына дейін қамтамасыз етеді. Станция түнде A класындағы (ашық арналы) CBW станциясын Виннипегтегі 990 кГц жиілігіндегі кедергіден қорғау үшін қуатын айтарлықтай төмендетуі керек. Күн батқаннан кейін жарты сағаттан соң қуаты 265 ваттқа дейін төмендейді, содан кейін күн батқаннан кейін бір сағаттан соң 97 ваттқа дейін төмендейді, ал түннің қалған бөлігінде 51 ватт қуатпен хабар таратады. Бұл Мэдисон қаласының өзінде де қамтуды шектеуге және қала сыртында тыңдау мүмкін болмайды. Қыс, ерте көктем, соңғы жаз және күз айларында күн шығар алдында қуатын 434 ваттқа дейін көтеруге рұқсат етіледі, содан кейін күн шыққанда толық қуатпен жұмыс істейді. Түнде қолжетімділікті және дыбыс сапасын жақсарту үшін WHA бағдарламалары екі FM аудармашысы және үшінші FM станциясының HD цифрлық субканалы арқылы таратылады. 107.9 FM жиілігінде жұмыс істейтін W300BM аудармашысы, 2009 жылға дейін WHA лицензиясына ауысқанға дейін, ресми түрде Milwaukee Ideas Network станциясы WHAD лицензиясының бөлігі болды, ол Мэдисон қаласының орталық және шығыс бөліктерін, соның ішінде UW-Мэдисон кампусын қамтиды. 2013 жылдың басында WPR News and Classical Network желісінің флагманы WERN FM станциясы үшінші HD субканалында WHA бағдарламаларын бір мезгілде көрсетуді қосты. Сол кезде 90.5 FM жиілігінде хабар тарататын W213CE аудармашысы WERN лицензиясына берілді және WERN HD3 сигналы арқылы WHA бағдарламаларын қайталап беруді бастады. Бұл аудармашы бұрын Айова округінің Хайленд қаласындағы WHHI станциясының лицензиясының бөлігі болған және батыс Мэдисон аймағын қамтиды. WHAD станциясының негізгі сигналы шығыс Мэдисонның бір бөлігін қамтиды; WHAD Милуокидің батыс маңындағы Делафилд қаласына лицензияланған, ал оның таратушысы Милуоки мен Мэдисон қалаларының арасында шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. W300BM аудармашысы 2018 жылдың күзінде Мэдисон қаласының батыс жағындағы WISC TV/WMSN TV/WHA TV телемұнараларына орнатылды. Аудармашының қуаты 250 ватттан 170 ваттқа төмендетілгенімен, мұнарадағы антеннасының биіктігі артық болғандықтан Дэн округінің барлық ауданын қамтуға мүмкіндік берді. Жақсы радиосы бар адамдар Барабоу және Портж қалаларында да оны ести алады. Бұл Мэдисон қаласының маңында күнделікті сапар жасау кезінде радионың алдын ала сақталған станцияларының санын азайтуға әсер етті, әсіресе кеңселерде, үйлерде және көлік құралдарында HD радиосы жоқ адамдар үшін. WPR қызметкерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, енді Ideas Network тыңдаушысы "радиоңызды 107.9 жиілігіне қойып, оны тастап кетуі" мүмкін болды. W215AQ аудармашысы сол мұнарадан жұмыс істеуін жалғастыруда. Аудармашылар WHA станциясын Мэдисон қаласының ішкі аймағының көп бөлігінде тәулік бойы анық естілуін қамтамасыз етті. WHA сонымен қатар Джейнсвилл-Белойт аймағында 100.3 FM жиілігіндегі W262DD аудармашысы арқылы таратылады. WPR ұсыныстарының 2024 жылдың 20 мамырында күшіне енетін жаңа құрылымының аясында WHA және WERN станциялары Ideas Network желісінің орнына WPR News Network желісінің флагмандары болады. Аудармашылар WPR Music желісінің классикалық музыка бағдарламаларын эфирге шығарады. Алайда бұл Мэдисон қаласындағы NPR жаңалықтары бағдарламаларының қамтуын жақсартады, өйткені WERN екі аудармашыдан гөрі Висконсиннің оңтүстік-орталық аймағына тереңірек жетеді.

Тарих

Рэндалл Дэвидсон WHA тарихын зерттеу кезінде 2007 жылғы «9XM Talking» кітабында «станцияның алғашқы онжылдықтарынан зор көлемде материал сақталғанын» анықтады. Бірақ «WHA негізін қалаушы Эрл М. Терридің зерттеу жазбалары мен жеке қағаздары қолжетімді емес». Олар оның қайтысынан кейін оның әйелімен жойылған.

Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі (9XM)

WHA радиостанциясы алғаш рет 1922 жылғы 13 қаңтарда Висконсин университетінің физика кафедрасына лицензия алды. Дегенмен, осыған дейін университет радио эксперименттері мен хабар таратуда кең тәжірибе жинақтаған, алғашқы хабарлар Морзе кодын пайдаланып берілді, одан кейін аудио хабар таратудың алғашқы қадамдары жасалды. Университетте радио (сол кезде сымсыз телеграфия деп аталған) тәжірибелері 1900 жылдардың басында басталды. 1914 жылы электротехника кафедрасының профессоры Эдвард Беннетт тек Морзе кодын – нүктелер мен сызықтарды ғана бере алатын шұғыл ажыратқыштан тұратын таратушы құрылғысын жасады. Келесі жылы бұл жабдық физика профессоры Эрл М. Терриге берілді, Терри физика және инженерлік мамандықтарының студенттерімен бірге Ғылым залының жертөлесінде қосымша радио аппараттарын құрастырды, соның ішінде осы ғимарат пен Тау-кен және металлургия зертханасы арасына антенна тартылды. 1915 жылдың маусым айында сол кезде радионы реттеген АҚШ Сауда департаменті университетке 9XM шақыру таңбасымен эксперименталды радиостанция лицензиясын берді. 9XM бастапқыда басқа станциялармен байланыс үшін қолданылды. Басқа іс-шараларға 1917 жылғы 17 ақпанда Висконсин мен Огайо штаты арасындағы баскетбол ойынының есебін жіберу және келесі сәуірден бастап басқа университеттермен телеграфтық жаңалықтар алмасу кірді. 1914 жылдан бастап Солтүстік Дакота университеті, Небраска Веслиан университеті және Небраска университетіндегі радиостанциялар жергілікті шаруаларға қызмет ету үшін тұрақты кесте бойынша ауа райы болжамын радиотелеграфиялық хабарлауды ұйымдастырды. 1915 жылдан бастап профессор Терридің бұрынғы студенті, АҚШ метеорология бюросының Мэдисон кеңсесіндегі метеоролог Эрик Р. Миллер, Терримен бірге 9XM-ге Висконсин штатына ұқсас қызмет көрсетуді ұйымдастыруға көмектесті. 1916 жылғы 1 желтоқсанда 9XM Морзе кодын қолдана отырып, күн сайын (жексенбі күндерін қоспағанда) ауа райы болжамын таратуды бастайтыны туралы хабарланды. Бұл хабарлар орталық уақыт бойынша сағат 11:00-де 1700 метрлік толқын ұзындығында (176 кГц) берілді және Вирджиния штатының Арлингтондағы АҚШ Әскери-теңіз күштері станциясы NAA сағат 10:55-тен 11:00-ге дейін берген уақыт сигналдарынан кейін бірден жоспарланған. Морзе кодын қолдану осы хабар таратудың тиімділігін шектеді, өйткені шаруалар телеграфтық нүктелер мен сызықтарды қалай аударуды үйренуі керек болды. Аудио хабарларын таратуға қабілетті вакуумдық лампалармен жұмыс істейтін құрылғылар жақында ғана жасалды, ал 1917 жылдың басында Терри жаңа технологияны қолданып сынақ хабарларын таратуды бастады. Осы сынақтардың бірінде ол өзінің үйінде жиналған адамдарға фонографтық жазбаларды тыңдауға шақырды, бірақ сол кезде қонақтар жақын жердегі пластинка ойнатқышта ойналатын музыканы тыңдаудан әдетте таңғалған жоқ. Бірақ вакуумдық лампа технологиясы әлі де тәжірибелік сатыда болғандықтан, 9XM бұл уақытта тұрақты аудио хабар таратуды енгізбеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс (соғыс уақытындағы рұқсат)

1917 жылы сәуірде АҚШ-тың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуымен АҚШ үкіметі радио индустриясының барлық саласын бақылауға алды, сондай-ақ азаматтардың жұмыс істейтін радио қабылдағыштарына ие болуына тыйым салынды. Осымен бірге, 9XM қоса алғандағы барлық азаматтық радио хабар тарату станциялары жабылды, соғыс барысында радиотелеграф арқылы берілетін ауа райы туралы хабарлар тоқтатылды. 9XM радиосы үнсіздікке жіберілгенімен, мамыр айында Иллинойс штатындағы Ұлы көлдер әскери-теңіз базасының аудандық байланыс басшысы А. Хойт Тейлордың ұсынысымен университетке радио операцияларын қайта жандандыруға рұқсат берілді, енді бұл операциялар АҚШ Әскери-теңіз күштерінің бақылауында болды. (Соғыс кезінде Әскери-теңіз күштері өзіне бағынышты станцияларға жаңа шақыру таңбаларын берді, бірақ осы кезеңде университет тарапынан қолданылған шақыру таңбалары туралы мәліметтер жоқ.) Станцияның құрылыстары Ғылым залынан Стерлинг залына көшірілді, онда студиялар 1934 жылға дейін орналасты. Соғыс кезінде жүргізілген зерттеулер құпия түрде жүзеге асырылды. Соғыстан кейін университет қызметкерлері су асты кемелерімен радио байланысын сынақтан өткізгендері, сондай-ақ Әскери сигнал корпусымен бірлесіп авиацияға арналған радиотелефондарды әзірлегендері белгілі болды. Университет сонымен қатар Сигнал корпусының сарбаздары үшін радио технологиясы бойынша оқу курстарын ұйымдастырды. Бұған қоса, Ұлы көлдерде жүзетін кемелерге ауа райы туралы ақпарат жіберілді. Профессор Терри вакуумдық түтікшелерді жетілдіру жұмыстарын жалғастырды және 1919 жылдың наурыз айында "көшкедегі кез келген шамнан артық деп есептелетін вакуумдық қуат түтігін" пайдалана отырып, Мэдисоннан Ұлы көлдер станциясына аудио хабарларды сәтті жібергенін хабарлады.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең (9XM және WHA)

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ үкіметі радионы басқарудан бас тартты, ал 1919 жылдың қазан айында азаматтық радиостанцияларға тыйым салуды алып тастады. 1919 жылдың күзінде университет "WX3" шақыру белгісімен "Соғыс департаменті оқу және оңалту мектебі" станциясын пайдалануға рұқсат алды, ал 1920 жылдың 11 ақпанында 9XM шақыру белгісін қайта жаңғыртқан Эксперименталды станция лицензиясын алды. Көп ұзамай күн сайынғы ауа райы болжамын қайта құру жұмыстары басталды. 1920 жылдың қаңтар айында Метеорология бюросының Эрик Р. Миллер және университет физика бөлімінің хабарлары хабарларын радиотелефон арқылы қайтадан таратуды бастайтынын мәлімдеді. Алайда, ақпан айында қызмет қайта ашылған кезде, болжаулар әлі де Морзе кодта жіберілетін болды. Университеттің жазғы демалысы кезінде ауа райы болжамы хабарлары уақытша тоқтатылды, содан кейін қыркүйекте қайта басталды. Аудио хабарларын таратуды кейінге қалдырған басты мәселе – вакуумдық түтіктердің болмауы. Оларды физика бөлімі шыныны үрлеуді талап ететін әдіспен жасады. 1921 жылдың 3 қаңтарында радиотелефон құрылғысы дайын болды, ал алғаш рет ауа райы туралы хабарлар айтылды. (Телеграфтың дыбыстары сөйлеген сөзден гөрі алысқа естіледі, сондықтан 1923 жылға дейін аудио хабарлар Морзе кодта қайталанады.) Осы айдың соңында апта сайын жұма күні кешке музыкалық концерттер ұйымдастырылды. Бастапқыда хабар тарату қызметін ұсынатын станцияларға ресми стандарттар болмаған, сондықтан 9XM эксперименталды лицензия бойынша хабар таратуда ешқандай проблема болған жоқ. Алайда, 1921 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Сауда департаменті телерадио хабарларын тарату қызметін айқындайтын ережелерді қабылдады. Жаңа ережелер екі тарату толқын ұзындығын белгіледі – "ойын-сауық" үшін 360 метр (833 кГц) және "базар және ауа райы туралы хабарлар" үшін 485 метр (619 кГц) – және сонымен қатар көпшілікке арналған хабар тарату станцияларының "Шектелген коммерциялық" лицензиясын алуын талап етті. Профессор Терри жаңа лицензияға өтініш берді, ал 1922 жылдың 13 қаңтарында университетке WHA кездейсоқ тағайындалған шақыру хаттарымен алғашқы радиостанциясына рұқсат берілді. Екі радиоқон ұзындығынан басқа, станция 410 метр (731 кГц) "колледж станциялары арасындағы байланыс үшін" пайдалануға рұқсат алды. Тағы бірнеше жыл бойы университет 9XM эксперименттік лицензиясын жаңартуды жалғастырды, ол 1926 жылдың аяғына дейін тергеу жұмыстарын жүргізу үшін пайдаланылды, содан кейін лицензия тұрақты түрде жойылды. Висконсин қоғамдық радиосы 9XM-ді өзінің қор жинау жұмыстарында еске алады, жыл сайын $1,200-дан астам беретін желі донорларын "9XM Leadership Circle" мүшелері ретінде таниды. Ол өзін-өзі нығайту үшін күрескен кезде, қаржыландыру, қол жетімді персонал және техникалық мәселелер WHA кестесін шектеді. 1922 жылы университет жазғы демалыс кезінде жұмысын тоқтатты, содан кейін техникалық қиындықтар салдарынан 1923 жылдың 8 қаңтарына дейін тұрақты хабар таратуды қайта бастай алмады. 1924 жылғы жазғы демалыс үшін қайтадан жұмысын тоқтатқаннан кейін, станция ресми түрде үкімет тарапынан 8 қыркүйекте жойылды, бірақ 14 қазанда қайтадан WHA шақыру әріптерімен қайта лицензияланды. Ұлы депрессия көптеген колледж радиостанцияларының қаржылық қысымнан үнсіз қалуына себеп болса да, 1930 жылы Висконсин штаты Стивенс Пойнттағы WHA және WLBL-ді білім беру ұсыныстарын одан әрі қаржыландыруға қаржылай қолдау көрсетуге басталды. 1931 жылдың күзінде Висконсиннің әуе мектебі сынып оқу бағдарламасын толықтыруға арналған апта сайынғы 10 бағдарлама ұсынды. Басқа бағдарламаларда үкімет, ауыл шаруашылығы және үй шаруасындағы адамдарға арналған бағдарламалар болды. 1927 жылы АҚШ радиостанцияларын реттеу үшін Федералды радио комиссиясы құрылды және жаңа агенттік жиілікті қайта тағайындаудың бірқатар кезеңдерін жүзеге асырды. 1929 жылдың 26 сәуірінен бастап WHA 940 кГц-те хабар таратуды тағайындады, бірақ күн батып тұрып қол қоюы керек болды. Станцияның ең ұзақ уақыт бойы жұмыс істейтін бағдарламасы, "Бір күнде" бөлімі кем дегенде 1932 жылдан бері көрсетіліп келеді және кейбір есептерге сәйкес 1920 жылдардың соңында пайда болған болуы мүмкін. 1932 жылдың жазында WHA өзінің хабар таратушысын оңтүстікке қарай 3 шақырым жердегі Silver Spring Farm-ға көшірді. Бұл сайтты Висконсин штатының WISJ журналы станциясы қолданған, бірақ бұл станса The Capital Times станциясымен біріктірілгеннен кейін енді қажет емес. 1934 жылы WHA студиялары Стерлинг-холлдан 1880 жылдардағы жылыту залы ғимаратына көшірілді. 1972 жылы студиялар тағы бір рет, Vilas Communication Hall-ға көшірілді. 1941 жылдың 29 наурызында Солтүстік Америка аймақтық хабар тарату келісімін іске асырудың бөлігі ретінде WHA, 940-тағы басқа станциялармен бірге, ағымдағы 970 кГц жиілігіне көшті. Алайда, ол әлі күн батып тұрып қол қоюы керек болды. Түндегі сағаттардың жетіспеуі WHA-ның бағдарламалық әлеуетін шектеді, тіпті 1948 жылы қазіргі Висконсин қоғамдық радиосы құрылғаннан кейін де. Осыны ескере отырып, штат FM станциялар желісін құра бастағанда, ол Милуоки облысындағы WHAD станциясын Делафилдке, Милуоки мен Мэдисон арасында орналасқан жерге лицензиялауды ұйғарды, WHA күн батқанда қол қоюға мәжбүр болған кезде Мэдисонның бір бөлігіне түнгі қызмет көрсету үшін. WHA жылдар бойы ашық канал жиілігіне немесе кемінде түнде жұмыс істеуге мүмкіндік беретін жақсырақ жиілікке тағайындалуға бірнеше сәтсіз әрекеттер жасады. 1953 жылы WHA-да балаларға арналған канадалық "The Friendly Giant" сериалы жасалды. Боб Хоммның қатысуымен көрсетілген шоу кейін жергілікті WHA TV станциясына көшірілді, содан кейін CBC Television желісіндегі канадалық теледидарға жетті. 1971 жылдың күзінде WHA ұзақ жылдар бойы көрсетілген "Earplay" радиолық драмалық сериалын жасады. 1987 жылдың желтоқсанында, күн батқаннан кейін жұмыс істеуге қабілетті болу үшін шамамен 60 жылдық күш-жігерден кейін WHA түнгі жұмыс істеуге рұқсат алды. Алайда, ол күн батқанда қуатын 51 ваттқа дейін төмендетуге тиіс болды. Бұл тиімді түрде оның қамту аймағын Мэдисон қаласымен және Dane округындағы ең жақын қалашықтармен шектеді, тіпті осы аймақта станцияны тыңдау қиын. Мәселе алдымен аз қуатты трансляторлармен, содан кейін мыңжылдықтан кейін HD Radio қосалқы тасымалдаушыларымен шешілді. Сонымен қатар, WHA-ның бірнеше серік станциялары Мэдисон аймағына түнгі қамтуды қамтамасыз етеді.

Басты хабар тарату станциясының мәртебесі

WHA лицензиясы 1922 жылдың 13 қаңтарынан бастап берілсе де, оның хабар тарату тарихы көбінесе 9XM эксперименталды станциясы жасаған бұрынғы аудио хабарлармен біріктіріледі. Университеттің Мэдисон кампусына 1958 жылы орнатылған тақтада «9XM WHA» «Елдегі ең көне станция» деп көрсетілген, сондай-ақ «1919 жылы тұрақты кесте бойынша хабар тарату» басталғаны айтылған. 1977 жылы осы журналда жарияланған Джозеф Э. Бодино мен Джон М. Китросс жазған «Broadcasting's Oldest Stations: An Examination of Four Claimants» атты мақала, Рэндалл Дэвидсонның 2007 жылғы «9XM Talking» атты станса тарихындағы сияқты, соған ұқсас қорытындыға келді. Бұған қоса, WHA-ның алғашқы станса директоры Эрл М. Терри кем дегенде екі рет 1920 жылдың 2 қарашасында 8ZZ ретінде хабар таратуды бастаған Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы KDKA станциясын ең көне сақталған станция деп атады. 9XM/WHA және 8ZZ/KDKA-дан да көнерек екенін мәлімдейтін басқа станциялар: Калифорния штатының Сан-Франциско қаласындағы KCBS, оның тарихы 1912 жылға дейін Чарльз Херрольд басқарған бірнеше алдыңғы станцияларға жетеді; 1920 жылдың тамызында тұрақты хабар таратуды бастаған Мичиган штатының Детройт қаласындағы 8MK/WWJ; Айова штатының Давенпорт қаласындағы WOC, оның тарихы 1920 жылдың қыркүйегінде тұрақты хабар таратуды бастаған 9BY станциясына байланысты; және 1920 жылдың қазанында тұрақты бағдарламаларын бастаған Колорадо штатының Денвер қаласындағы 9ZAF/KLZ. Миннесота университетінің WLB (қазіргі KUOM) станциясы WHA-мен бір күні, 1922 жылдың 13 қаңтарында алғашқы хабар тарату лицензиясын алды. Бұл кезде коммерциялық және коммерциялық емес станциялар арасында ешқандай айырмашылық болмаса да, бұл білім беру мекемелеріне берілген алғашқы екі хабар тарату лицензиясы болды. Лицензиялар уақыт бойынша белгіленбеген, бірақ WLB-ның сериялық нөмірі, Limited Commercial license #275, WHA-ның #276 нөмірінен бір кем болды. Екі университеттің тәжірибелік лицензияларының алдыңғылары жүргізген аудио хабарларын салыстырғанда, 9XM-нің 1921 жылдың 3 қаңтарындағы ауа райы болжамын жариялауы, Миннесота университетінің 9XI станциясы жасаған нарықтық хабарлардан бірнеше ай бұрын болды, ол 1921 жылдың көктемінде басталды.