Кіріспе

Пайдаланушының атынан әрекет ететін бағдарламалық қамтамасыз ету.

Компьютерлік жүйелерде, User Agent (Пайдаланушы Агенті) – бұл HTTP-тің басы, ол берілген HTTP сұрауын жасауға жауапты пайдаланушы агентін анықтауға арналған. «User Agent» әріптер тізбегі header-дің атын білдірсе, нақты пайдаланушы агенті өзін анықтау үшін қолданатын header мәні бұл агенттің user agent string деп аталады. Вебке қол жеткізу үшін пайдаланылатын компьютер операторының пайдаланушы агенті, өзінің әрекетін басқаратын ережелерге сұрау-жауап транзакциясының өзінің бөлігін қалай келісу керектігі туралы ақпаратты кодтайды; осылайша пайдаланушы агенті клиент-сервер жүйесінде клиент рөлін атқарады. Желілерде жиі пайдалы болып саналатыны – желілік сессияны қамтамасыз ететін бағдарламалық жасақтаманы анықтау және ерекшелеу мүмкіндігі. Сондықтан, User Agent HTTP басы клиенттік бағдарламалық жасақтаманы жауап беретін серверге тану үшін жасалған.

Клиенттік сұрауларда пайдалану

Бағдарламалық агент желілік протоколдарда жұмыс істегенде, ол өзін, қолданба түрін, операциялық жүйесін, құрылғы моделін, бағдарламалық қамтамасыз ету өндірушісін немесе бағдарламалық қамтамасыз ету нұсқасын жұмыс істейтін әріптесіне ерекше сәйкестендіру жолы (строка) жіберу арқылы таныстырады. HTTP, SIP және NNTP протоколдарында бұл идентификация User Agent атты өрісте беріледі. Тор-тараушылар (Web crawlers) сияқты боттар көбінесе URL мекенжайын және/немесе электрондық пошта адресін қосады, соның арқасында веб-мастер боттың операторымен байланыса алады. HTTP-де "пайдаланушы агентінің жолы (строкасы)" мазмұнды келісу үшін жиі қолданылады, онда бастапқы сервер жауапқа сәйкес мазмұнды немесе жұмыс параметрлерін таңдайды. Мысалы, веб-сервер пайдаланушы агентінің жолын (строкасын) клиенттік бағдарламалық қамтамасыз етудің белгілі бір нұсқасының мүмкіндіктеріне сүйене отырып, мазмұн нұсқаларын таңдау үшін пайдалана алады. RFC 1945 стандартында HTTP стандартына контентті бейімдеу тұжырымы "пайдаланушы агентінің белгілі бір шектеулерін болдырмау үшін жауаптарды бейімдеу мақсатында" енгізілген. Пайдаланушы агентінің жолы (строкасы) – Robots Exclusion Standard (robots.txt файлы) стандартын қолдану арқылы веб-тараушыларды веб-сайттың белгілі бір бөлімдеріне кіруден тоқтату критерийлерінің бірі болып табылады. Көптеген басқа HTTP сұраныштарының өрістері сияқты, пайдаланушы агентінің жолындағы (строкасындағы) ақпарат клиент серверге жіберген ақпаратқа үлесін қосады, себебі бұл жол (строка) әртүрлі пайдаланушыларда айтарлықтай өзгеруі мүмкін.

Автоматтандырылған агенттер (боттар) үшін пішім

Автоматтандырылған веб-шолу құралдары қарапайым форматты қолдана алады, онда маңызды өріс – проблемалар туындаған жағдайда байланыс ақпараты. Конвенция бойынша, агенттің атына "бот" сөзі қосылады. Мысалы:

Googlebot/2.1 (+http://www.google.com/bot.html)

Автоматтандырылған агенттер "robots.txt" деп аталатын арнайы файлдағы ережелерді сақтауы тиіс.

Шифрлау беріктігі белгілері

АҚШ-та жасалған Netscape Navigator және Internet Explorer сияқты веб-браузерлер бұрын пайдаланушы агенті тізбегінде шифрлау күшін көрсету үшін U, I және N әріптерін пайдаланған. 1996 жылға дейін АҚШ үкіметі 40 биттен ұзын кілттермен шифрлауды экспорттауға рұқсат бермей, сатушылар әртүрлі шифрлау деңгейлерімен жабдықталған әртүрлі браузер нұсқаларын шығарды. "U" әрпі "АҚШ" (128 биттік шифрлау нұсқасы үшін), "I" әрпі "Халықаралық" (браузерде 40 биттік шифрлау бар және оны әлемнің кез келген жерінде пайдалануға болады) және "N" әрпі (де-факто) "Жоқ" (шифрлау жоқ) дегенді білдіреді. Экспорттық шектеулер алынғаннан кейін, көптеген сатушылар 256 биттік шифрлауды қолдады.

Пайдаланушы агентімен жасаспау

Веб-браузерлердің әртүрлі өнімдерінің танымалдылығы веб-тарихы бойында өзгеріп отырды, және бұл веб-сайттардың дизайнына әсер етті. Нәтижесінде, кейде веб-сайттар World Wide Web Consortium (W3C) немесе Internet Engineering Task Force (IETF) белгілеген бірыңғай стандарттарға сәйкес емес, тек белгілі бір браузерлермен жақсы жұмыс істеу үшін жасалады. Веб-сайттар көбінесе пайдаланушы агенті жолы бойынша жіберілген беттің дизайнын өзгерту үшін браузер нұсқасын анықтайтын кодты қамтиды. Бұл сирек қолданылатын браузерлерге күрделі мазмұн жіберілмей (олар оны дұрыс көрсетуге қабілетті болса да) немесе ең нашар жағдайда, мазмұнның барлығынан бас тартуы мүмкін. Сондықтан, әртүрлі браузерлерде серверлік мазмұнды күштеп көрсету үшін идентификацияны жасыру немесе өзгерту мүмкіндігі бар. Мысалы, Android браузері үйлесімділікті жақсарту үшін өзін Safari деп таныстырады (басқалармен қатар). Басқа HTTP клиенттік бағдарламалар, мысалы, жүктеу менеджерлері және офлайн браузерлер, көбінесе пайдаланушы агенті жолын өзгертуге мүмкіндік береді. Пайдаланушы агентінің жалғандануының салдары веб-браузерді пайдалану туралы жиналған статистиканың дәл еместігі болуы мүмкін.

Пайдаланушы агенті нұқып алу

Пайдаланушы агентін анықтау – бұл веб-сайттардың белгілі бір пайдаланушы агенттерімен ашылғанда әртүрлі немесе өзгертілген мазмұн көрсету практикасы. Мысалы, Microsoft Exchange Server 2003-тің Outlook Web Access мүмкіндігін қарастыруға болады. Internet Explorer 6 немесе одан кейінгі нұсқаларында қарағанда, басқа браузерлердегі осы бетке қарағанда көбірек мүмкіндіктер көрсетіледі. Пайдаланушы агентін анықтау – жаман тәжірибе саналады, себебі ол браузерге арналған ерекше дизайнды қолдайды және танылмаған пайдаланушы агенттерінің идентификацияларымен жаңа браузерлерді кемсітеді. Оның орнына W3C стандартты HTML белгілерін жасауды, мүмкіндігінше көп браузерде дұрыс көрсетуді және браузердің нақты мүмкіндіктерін, оның белгілі бір нұсқалары мен брендтері емес, тексеруді ұсынады. Мобильді телефондарда көрсетуге арналған веб-сайттар көбінесе пайдаланушы агентін анықтауға сүйенеді, себебі мобильді браузерлер бір-бірінен көп ерекшеленеді.

User-Agent басының бұзылуы

2020 жылы Google Chrome браузеріндегі User Agent баслығының кейбір бөліктерін тоқтатуды жариялады, себебі ол енді браузер мүмкіндіктерін анықтау үшін қажет емес, ал негізінен браузерді тану үшін қолданылады. Олар басқа ірі веб-браузерлердің де бұл қадамды қолдайтынын мәлімдеді. Google, пайдаланушы агенті жолының қызметін жаңа «Клиенттік кеңестер» мүмкіндігі алмастыратынын хабарлады. 2023 жылдың сәуірінде жарық көрген Chrome 113 нұсқасынан бастап, User Agent баслығы негізгі нұсқа бөлігінен басқа, өзгеріссіз қалады.

Браузерді қате анықтау

2023 жылдың ақпан айында шыққан Firefox 110 нұсқасынан бастап Mozilla браузердің пайдаланушы агенті жолының (user agent string) кейбір бөліктерін 109 нұсқасында уақытша тоқтататынын хабарлады. Бұл бірнеше веб-сайттар браузердің әзірлеме нұсқасын қате тануына байланысты болды (ол өзін Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Win64; rv:110.0) Gecko/20100101 Firefox/110.0 ретінде таныстырды), осылайша бұл нұсқаны қолдаудан тоқтатылған Internet Explorer 11 (Mozilla/5.0 (Windows NT 10.0; Trident/7.0; rv:11.0) Gecko сияқты) деп қате түсіндірді. Firefox 120 нұсқасы шыққаннан кейін мәселе автоматты түрде шешіледі, себебі тек 110-дан 119-ға дейінгі нұсқаларды өздері деп жариялаған браузерлер ғана осы мәселеге тап болды.