Кіріспе

Канадалық саясаткер Ньютон Уэсли Роуэлл (1 қараша 1867 - 22 қараша 1941) – канадалық заңгер, саясаткер, судья және методист шіркеуінің миряны көшбасшысы. Роуэлл 1911 жылдан 1917 жылға дейін Онтарио либералдық партиясын басқарды және тәртіп сақтауды қолдайтын бағдарлама ұсынды. Роуэллдің либералдары Уитни үкіметінің мектептерде француз тілін оқытуды шектеген және провинцияның француз-канадтық азшылығын наразылыққа түсірген 17-ші қағидасына қарсы тұруға күш жеткізбеді.

Өмір және мансап

Роуэлл Онтарио провинциясының Лондон қалашығында дүниеге келген. 1900 жылғы федералды сайлауда ол Канада Парламентінің Төменгі палатасына үміткер болды, бірақ Йорк-Ист округінде жеңіліске ұшырады. 1902 жылы Роуэлл заңгерлік тәжірибесіне қайта оралды. Ол өзінің заң фирмасында (Rowell, Reid and Wood) аға серіктес болып, көрнекті заңгерлік мансапқа ие болды. 1911 жылы ол саясатқа оралды. Өзі үміткер болмаса да, 1911 жылғы федералды сайлау кезінде сэр Уилфрид Лориердің үкіметін қолдаған белгілі науқаншы болды. Роуэлл Онтарио штанында Лориердің Канада Әскери-теңіз күштерін құру жоспары мен федералды үкімет пен АҚШ арасындағы сауда келісімін насихаттап, соның салдарынан ірі либералды бизнес лидерлерінің қарсылығына тап болды. Олар еркін сауданың өндіріс саласына дейін кеңейеді деп қорқып, алаңдады. Сол жылы Роуэлл Онтарио Либералдық партиясын басқаруға сайланды, бірақ заң шығарушы органға мүше болған жоқ, себебі бұрынғы лидер Александр Грант Маккей сол жылғы сайлау кампаниясының басында отставкаға кетіп, орын босады. Ол 1911 жылғы провинциялық сайлауда (Оксфорд Солтүстік округінен) заң шығарушы органға сайланды және Оппозиция жетекшісі болды. 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери шақыруды қолдаған Роуэлл Онтарио заң шығарушы органынан кетіп, сэр Уилфрид Лориермен және Канада Либералдық партиясымен ажырасып, 1917 жылғы әскери шақыру дағдарысының нәтижесінде сэр Роберт Борденнің Ұлттық Біріккен үкіметіне қосылды. 1917 жылдың қазан айында ол Канаданың Жеке Кеңесінің президенті болып тағайындалды және үкіметтің Соғыс комитетінің төрағасының орынбасары болды, бұл оған соғыс күшін ұйымдастыру және әскери шақыруды жүзеге асыруға басты жауапкершілікті жүктеді. 1917 жылдың желтоқсан айында өткен федералды сайлауда ол Дарем округінен Біріккен партиядан Парламент депутаты болып сайланды. Роуэлл Лондондағы (Англия) Империялық Соғыс кабинетінің отырыстарына басқа да жоғары лауазымды канадалық министрлермен бірге қатысты. 1919 жылы ол Канаданың алғашқы Денсаулық сақтау министрі болып қосымша міндеттерді алды. Роуэлл 1920 жылы Борденнің ізбасары Артур Мигеннің үкіметінде қызмет етуден бас тартты және 1921 жылы парламентке қайта сайлануға түспеді. Соғыстан кейін Роуэлл Канаданың Ұлттар Лигасындағы өкілі болып қызмет етті және халықаралық істерге қатысты. Ол сондай-ақ методистерді пресвитериандармен біріктіріп, Канаданың Біріккен шіркеуін құруға көмектесті. Заңгер ретінде Роуэлл Торонтодағы ең күшті сот практикасының иесі болды, ол Канаданың Жоғарғы Соты мен Тайлық Кеңесінің Сот комитеті алдында көптеген істерді қарады, соның ішінде Эдвардс Канадаға қарсы (Бас прокурор), көбінесе «Персонс ісі» ретінде танымал. 1903 жылы ол қазір McMillan LLP деп аталатын фирманы құрды. 1929 жылы ол «Персонс ісін» қарап, әйелдердің Канада Сенатына тағайындалуға құқығы бар екенін дәлелдеп жеңіске жетті. Канаданың Жоғарғы Соты олардың құқығы жоқ деп шешті, бірақ Роуэлл бұл істі Лондон Тайлық Кеңесіне шағымдап, Канададағы әйелдер теңдігі үшін маңызды шешім шығарды. Роуэлл 1927 жылдан 1930 жылға дейін Онтарио Адвокаттар қауымдастығының президенті, ал 1932 жылдан 1934 жылға дейін Канада Адвокаттар қауымдастығының ұлттық президенті болды. 1936 жылы ол Онтарионың бас судьясы болып тағайындалды. Ол сондай-ақ 1937 жылғы Доминион-провинциялық экономикалық қатынастарды зерттеу комиссиясының (Роуэлл-Сироис комиссиясы) алғашқы төрағасы және Канаданың Біріккен шіркеуінің негізін қалаушы лидерлерінің бірі ретінде танымал. Өзінің есімін қалай айту керектігі туралы сұраққа ол «Литературный дайджест» журналына «ow» дыбысы «now» сөзіндегідей екенін айтты – row ELL. Оның қызы Мэри 1930 жылы Гарри Джекманға үйленді. Осының нәтижесінде Роуэлл Онтарионың бұрынғы лейтенант-губернаторы Хал Джекман мен бұрынғы сенатор Нэнси Руттың әкесі болды.