Кіріспе

1993 жылғы U2 студиялық альбомы
Zooropa альбомы – ирланд рок-тобы U2-нің сегізінші студиялық альбомы. Flood, Brian Eno және The Edge продюсерлік еткен бұл альбом 1993 жылдың 5 шілдесінде Island Records лейблы арқылы жарық көрді. U2 тобының Zoo TV турнесіндегі тәжірибесімен шабыттанған Zooropa, технология мен медианың шамадан тыс қанағаттандыруы туралы турдегі маңызды тақырыптарды кеңейте түсті. Бұл альбом 1991 жылы шыққан Achtung Baby альбомынан бастау алған, альтернативтік рок, электрондық би музыкасы және электрондық дыбыс эффектілерімен топтың тәжірибелерін жалғастырды. U2 тобы 1993 жылы Zoo TV турнесінің екі кезеңі арасындағы алты айлық үзіліс кезінде Дублинде Zooropa альбомын жазуды бастады. Алғашқыда бұл альбом 1993 жылдың мамыр айында басталатын "Zooropa" турнесін насихаттау үшін EP ретінде жоспарланған еді, бірақ жазу кезінде топ альбомды толық көлемді альбомға дейін кеңейтуге шешім қабылдады. Уақыт жетіспегендіктен, U2 тобы әндерді қарқынды түрде жазып, жазды, әндердің көптеген көздерінен, соның ішінде Achtung Baby сессиясынан қалған материалдардан пайда болды. Альбом турды қайта бастауға дейін аяқталмады, бұл топты мамыр айында Дублин мен турдегі бағыттары арасында араластыру және жаздыруды аяқтау үшін саяхаттауға мәжбүр етті. Zooropa сыншылар тарапынан жағымды пікірлер алды. Оның үш синглі – "Numb", "Lemon" және "Stay (Faraway, So Close!)" – барлық аймақтарда сәтті болмаса да, альбом шығарылғаннан кейін жақсы сатылып, 26 елдің топ-10 тізіміне енді. Альбомның тізімдегі ұзақтығы және 7 миллион дана сатылуы Achtung Baby альбомынан кем болды. 1994 жылы Zooropa ең үздік альтернативтік музыка альбомы номинациясы бойынша Grammy сыйлығын жеңіп алды. Альбом табысқа жеткенімен және музыка журналистері оны топтың ең шығармашылық туындыларының бірі деп есептесе де, топ оған қарама-қайшы сезімдермен қарады.

Өмірбаян

U2 1991 жылы шыққан, коммерциялық тұрғыдан сәтті болған Achtung Baby альбомымен және 1992 жылы өткен Zoo TV турнесімен қайтадан сыншылардың назарына ілікті. Альбом – бұл топ үшін музыкалық жаңару болды, олардың музыкасына альтернативті рок, индустриалды музыка және электронды би музыкасының ықпалы енгізілді. Тур – теледидарды және көрермендердің сенсорлық жүктемесінен туындаған артық тітіркеністі сатиралық тұрғыдан бейнелейтін, әсем безендірілген мультимедиалық шара болды, көрермендерге "сенсорлық шабуыл" сезімін ұсынуға тырысты. 1992 жылы топ өте табысты жылдардың бірін аяқтады, 2,9 миллион концерт билеті сатылды және Achtung Baby альбомының 10 миллион данасы таралды. Олардың сол жылы Солтүстік Америкада өткізген 73 концертінен 67 миллион АҚШ доллары табыс түсті, бұл 1992 жылы гастрольдік өнерпаз үшін ең жоғары көрсеткіш болды. Топ 1992 жылғы 25 қарашада Солтүстік Америкадағы "Outside Broadcast" кезеңін аяқтады, содан кейін 1993 жылғы мамырда "Zooropa" кезеңімен Еуропалық турнесіне дейін алты ай демалысқа шықты. Демалудың орнына, вокалист Боно мен гитарист The Edge жаңа материал жазуға ниеттенді. Жыл бойы гастрольде болғаннан кейін, екеуі де үйге оралуды қаламады. Боно: "Біз қалыпты өмірге оралып, кейін жолға шыға аламыз деп ойлағанбыз [1993 жылдың мамырында]. Бірақ сіздің ойлау қабілетіңіздің, барлық денеңіздің Zoo TV-нің шатақтығына бейімделгенін байқадық. Сондықтан біз сол шатақтықты жазбаға түсіруге шешім қабылдадық. Барлығымыздың басымыз айналып, "неге осы қарқынды сақтап қалмағанға?" дедік", – деді. The Edge сондай-ақ 1991 жылы Achtung Baby сессиялары кезінде әйелінен ажырасқаннан кейін сезінген эмоцияларынан ауысуды қалады. Бас гитарист Адам Клейтон мен барабаншы Ларри Маллен, кенже, ақырында олармен бірге жазба жасауға келісті.

Жазу және өндіріс

Achtung Baby жаздырмасын аудио инженериямен айналысқаннан кейін, Робби Адамсты U2 Zoo TV туры кезінде дыбыс араластыруды басқаруға шақырды. Адамс сонымен қатар топтың турнелік саундчектерін жазды. 1993 жылдың қаңтар айында топ оған осы жазбаларды жинап, студияда ойнауға болатын қызықты бөліктердің циклдарын жасауды сұрады. Адамс бірнеше апта бойы циклдарды құрастырғаннан кейін, топ ақпан айында Дублиндегі The Factory-ге кіріп, дөрекі демоларды құрастыруды бастады. Боно мен The Edge алты аптаға созылған алғашқы демо-процеске қатысты. Audio Engineering компаниясы The Factory-ге Soundcraft 6000 араластыру консолін, Otari MTR100 көп тректі жазғышын және төрт Neve консоль модулін қамтитын жазғыш жабдықты орнатты. Компания сондай-ақ UREI 1176 Peak Limiter, dbx 120X DS субармоникалық синтезаторы, екі Summit және екі LA компрессоры, Focusrite 115HD эквалайзері, Yamaha SPX1000 мульти-эффектілік блогы, Lexicon PCM 70 және AMS RMX 16 ревербтік блогы, сондай-ақ Yamaha NS 10 және EGV мониторлық динамиктер сияқты сыртқы жабдықтарды ұсынды. Achtung Baby сессияларындағыдай, Ино екі апталық кезеңдермен жұмыс істеді. Топ оған көбінесе өз стилін қосуға болатын әндерді берді. Бастапқыда топтың жазылған материалды қалай шығаратыны туралы нақты жоспары болған жоқ. Achtung Baby сессияларындағыдай, топ бірден екі студия арасында жұмыс істеді; Адамс The Factory-де Soundtracs араластыру консолін қолданды, ал Flood жаңадан көшірілген Windmill Lane Studios-да SSL консолін қолданды. Flood материалды жазды, ал Ино U2 тобымен орындау мен Flood-тың бақылау бөлмесіне қосылу арасында ауысып жатты. Әр аптаның соңында Ино мен Flood өз жазбаларын салыстырып, аптаның ең жақсы джемдерін топ тыңдасын деп кассетаға жинады. Өндірушілер джемнің сүйікті бөліктерін өңдеп, кейін топпен келісімді талқылады. U2 редакцияланған аранжировкаларға орындаудан бұрын өзгерістер енгізді және өлеңдер мен әуендер қосты. "Zooropa" екі жеке музыкалық бөлікті біріктіру нәтижесінде туды, олардың бірін топ саундчектерді тексеру кезінде тапқан. Сессиялар барысында U2 релиз үшін біріктіретін музыкалық стиль туралы шешім қабылдамады, нәтижесінде олар үш мүмкін трек-тізімді сақтады – бірі ең жақсы әндер үшін, бірі «вайбтар» үшін, ал үшіншісі саундтрек альбомы үшін. Боно әндердің ең жақсы бөліктерін монтаж жасау үшін біріктіруді ұсынды. Майдағы «Zooropa» турнесінің басталуына жақындағанда, U2 бір мезгілде турнеге репетиция жасап, жазбаларын жалғастырды. Уақыт шектеулері оларға жаңа әндердің кез келгенін тікелей орындауға мүмкіндік бермеді. Сеанстардың қарқынды өтуіне қарамастан, альбомды гастрольдерді қайта бастаған кезде аяқтамаған. Сонымен қатар, Flood пен Ино басқа да жобаларға кірісуге тиіс болды. The Edge барлық адамдар топқа «Жарайды, бұл EP. Жақсы жасадыңыз, бірақ осы әндерді аяқтау үшін тағы көп жұмыс жасау керек» дейтінін есіне алады. Клейтон бұл процесті «өзіңе жасай алатын ең ақымақтық нәрсе» деп сипаттады, ал Муллен бұл туралы «Бұл ақымақтық еді, бірақ жақсы ақымақтық, жаман ақымақтық емес» деді. Топ Windmill Lane-дегі үш бөлмені бір мезгілде араластыру, аудионы көбейту және монтаждау үшін пайдаланды. Адамс бұл қарбалас тәсілдің «ешкім күтіп отырмаған немесе ештеңе істемеген» дегенді білдіреді дейді. Консольді автоматтандырудан бас тартып, инженерлер Лануамен бұрынғы тәжірибелеріне негізделген араластыруға «тікелей орындау» көзқарасын қабылдады. Топ пен өндіріс тобы араластыруға қатысып, Адамстың айтуынша, «бір түрлі жігерлендіруші атмосфера» жасады. «Бұл барлық нервтік энергияны тудырады, көп қысым жасайды және бүкіл нәрсеге орындау сезімін береді» – ол альбомға алған жауапкершілігінің жоғары деңгейі үшін осылай түсіндірді. Сеанстар кезінде жиырма ән жазылды, бірақ соңында соңғы трек-тізімге 10 ән іріктелді. Альбомға енбеген басқа да әндердің арасында «Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me», «If God Will Send His Angels», «If You Wear That Velvet Dress» және «Wake Up Dead Man» болды. Біріншісі 1995 жылы Batman Forever саундтрегінен жеке сингл ретінде шығарылды, ал соңғы үш ән 1997 жылы топтың келесі студиялық альбомына, Pop-қа енгізілді.

Музыка

"Zooropa" – "Achtung Baby" әнінен де "еуропалық" музыкалық эстетикасы зор, топтың 1980-жылдардың соңындағы "rootsy" дыбысынан одан әрі алшақтау. Топ Zoo TV турнесінде технологияны қабылдағандай, "Zooropa" альбомында да технологияны музыкалық құрал ретінде одан да көп пайдаланды. Альбомда альтернативті рок, электрондық би музыкасы және индустриялық музыканың қосымша ықпалы байқалады. Бұл U2-нің бұрынғы жұмыстарына қарағанда көбірек синтезделген, түрлі дыбыс эффектілері, аудио циклдары және синтезаторлар қолданылған. The Edge-тің "Zooropa" альбомындағы гитара ойнауы оның бұрынғы танымал стилінен одан әрі шегініс көрсетеді, бұл гитара эффектілеріне артық сүйенуімен ерекшеленеді. "The Wanderer" әнінің аспаптық құрамы негізінен синтезделген бас сызығынан тұрады және топ бұл әнді "тозақтың соңғы Holiday Inn тобына" теңеді. Ән альбомның соңғы трегі ретінде таңдалды, себебі U2 альбомды "музыкалық әзілмен" аяқтағысы келді. Индустриялық ықпалға ие "Numb" әні шулы фонмен, үлгіленген ырғақты дыбыстармен, соның ішінде "аркада дыбыстарымен", Walkman-ның кері ойнауымен және 1935 жылғы "Triumph of the Will" үгіт фильміндегі Гитлер жасының бас барабанды соққан жігітінің дыбысымен ерекшеленеді. "Zooropa" альбомындағы вокал U2-нің бұрынғы стилінен одан да алшақ. Джон Парелес айтқандай, Боно бүкіл альбом бойында "өкпе сыйымдылығын азайтады", бұл оның бұрынғы жұмыстарындағы құмарлы, дауысты вокалынан өзгеше. Екі тректе басқа адамдар жетекші вокалды орындайды: "Numb" әнінде The Edge "жасамауға" деген бұйрықтардың монотонды тізімі түрінде жетекші вокалды ұсынады.

Әндер мәтіні

Боно он әннің сегізінің жалғыз лирика авторы ретінде көрсетілген, ал Edge "Numb" әні үшін жеке авторлық құқық алды. "Dirty Day" әнінің сөздерін олар екеуі де бірлесіп жазды. Zooropa альбомында технология кең таралған тақырып, ол топтың Zoo TV туры кезіндегі тәжірибелерінен туындады. Джон Парелес әндердің "медиа хабарлары кейіпкерлердің жанын қалай улайтыны" туралы екенін жазды. Әннің кіріспесінде фонодағы дауыстар: "Не қалайсың?" деп сұрайды. Көптеген әндердің лирикасы технологияға арналған, ал қалғандары тұрмыстық тақырыптарды қамтиды. "The First Time" әні Бононың "Ядтағы Ұл" туралы түсінігі, бірақ оның нұсқасында ұл үйіне оралмауды шешеді. "Stay (Faraway, So Close!)" – зорлық-зомбылық көрген әйелге арналған махаббат әні. Боно бұл әнді "Zooropa манифестіндегі белгісіздікке қарсы дәрі" деп сипаттады және ол альбомда бұрын айтылған белгісіздікке шешім табуға мүмкіндік береді деп санайды. Альбомның мұқабасында Еуропа туындағы жұлдыздар шеңберінің эскизі және ортасында "астробала" суреті бейнеленген. Суретті Шон Макграт салған. Артқы жағында Achtung Baby альбомының мұқабасындағы суреттерге ұқсас, бұлыңғыр суреттердің монтажы бар. Суреттерде әйелдің беті мен аузы, сондай-ақ Владимир Ленин, Бенито Муссолини және Николае Чаушеску сияқты еуропалық көшбасшылардың фотосуреттері бар. 1989 жылы Island компаниясын сатып алған көпұлтты компания. Топ басқа лейблмен жаңа келісімшартқа қол қоюға құқылы болғанымен, лейблмен және оның негізін қалаушысы Крис Блэкуэллмен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, 1993 жылдың маусымында Island/Polygram компаниясымен ұзақ мерзімді, алты альбомдық келісімшартқа қол қойып, бұл компанияны ең көп ақы төленетін рок-тобына айналдырды. Ол кезде топ музыканы тұтынушыларға жеткізу және тарату әдістеріне әсер ететін бірнеше жаңа технологиялар пайда болып келе жатқанын білді. Автор Билл Фланаган: "Музыка кабельдік желілер, телефон желілері немесе спутниктік хабар тарату арқылы тұтынушылардың үйлеріне жеткізілгендіктен, музыкалық дүкендердің қажеттілігі азаюы мүмкін" деп болжады. Бұл технологиялардың болашағы және ойын-сауық және телекоммуникация компанияларының бірігуінің салдары туралы белгісіздікке байланысты, топ Island компаниясымен болашақ тарату жүйелерінен түсетін табысты бөлудің икемді болуы және тиісті уақытта шешілуі жөнінде келіссөздер жүргізді. U2 Zooropa альбомын дәстүрлі физикалық форматтардың орнына интерактивті аудио-видео презентация ретінде шығаруды жоспарлады, бірақ Zoo TV турының уақыт шектеуі бұл идеяны жүзеге асыруға мүмкіндік бермеді. U2 тобының Zooropa альбомын мамыр айының соңында шығаруы PolyGram компаниясын күдікке түсірді, өйткені олар топтан бірнеше жылдан бері жаңа альбом күткен жоқ. Музыкалық бейнебаянды Кевин Годли түсірді. Ән Австралияда жетінші, ал Канадада тоғызыншы орынға ие болды. Zooropa альбомы 1993 жылдың 5 шілдесінде Zoo TV турының Zooropa кезеңінде жарық көрді. Сингл Австралияда алтыншы орынға ие болды. Бұл альбомның ең табысты синглы болды және Ирландия сингл чартында бірінші орынға шықты.

Қайта шығарылғандар

2011 жылдың қазан айында Achtung Baby өзінің 20 жылдығын тойлауға арналған қайта басылым жарық көрді; Zooropa CD-лерінің көшірмелері "Super Deluxe" және "Über Deluxe" нұсқаларына қосылды. U2 тобының барлық альбомдарын винилде қайта шығару кампаниясы аясында Zooropa 2018 жылдың 27 шілдесінде екі 180 граммдық винил пластинкада қайта жарық көрді. The Edge-тің жетекшілігімен қайта жаңартылған басылымға альбомның 25 жылдығына арналған екі ремикс енді: "Lemon (The Perfecto Mix)" және "Numb (Gimme Some More Dignity Mix)". Әрбір дискіге альбомның цифрлық нұсқасын жүктеуге арналған карта қоса тіркелген.

Марапаттар

Zooropa The Village Voices 1993 Pazz & Jop сыншыларының сауалнамасында "Ең үздік альбомдар" тізімінде 9-шы орынды иеленді. 36-шы жылдық Грэмми сыйлығының салтанатты кешінде ол "Ең үздік альтернативті музыка альбомы" сыйлығын жеңіп алды. Алғыс айту сөзінде Боно альбомды "альтернативті" деп сипаттауды сарказммен мойынға бітіріп, тікелей эфирде дөрекі сөз қолданды: "Америка жастарын құттықтағым келеді. Біз өзімізге берілген мүмкіндікті жеміссіз пайдаланып, бағытты бұрмалай береміз." Zooropa 1993 жылғы Данияда өткен GAFFA сыйлығында "Жыл альбомы" номинациясына да ұсынылды.

Коммерциялық өнімділік

Альбом коммерциялық тұрғыдан сәтті болды, АҚШ, Ұлыбритания және басқа елдерде бірінші орынға шықты. АҚШ-та альбом алғашқы екі аптасын Billboard 200 тізімінде көшбасшы ретінде өткізді, жеті апта бойы топ-10-дыққа кірді. Альбом 26 елде топ-10-дыққа жетті. Зooropa жоғары көрсеткіштерге қол жеткізгеніне қарамастан, музыкалық чарттарда Achtung Baby-ге қарағанда аз уақыт болды. Барлығында, Zooropa Billboard 200 тізімінде 40 апта болды, бұл Achtung Baby-ге қарағанда 61 аптаға кем. Zooropa Ұлыбританиялық альбомдар тізімінде 34 апта болды, оның ішінде тоғызы топ-10-дыққа кірді, бірақ ол Achtung Baby-ге қарағанда Ұлыбританияда 59 аптаға аз сақталды. Nielsen Soundscan мәліметтері бойынша, 1993 жылы Zooropa АҚШ-та 1,8 миллион дана сатылды, бұл сол жылы елдегі 22-ші ең жоғары көрсеткіш, ал 1997 жылдың ақпан айына қарай АҚШ-тағы сатылым 2,1 миллион данаға жетті. Альбом АҚШ-та Американың жазба индустриясы қауымдастығынан 2× платина, Австралияда 3× платина, Ұлыбританияда платина және Жаңа Зеландияда 4× платина сертификатын алды.

Жануарлар дүниесі теледидары

1992 жылы ақпанда Achtung Baby альбомын қолдау мақсатында Zoo TV турнесі басталды. Алдыңғы U2 турнелерінің қарапайым сахналық безендірілісіне қарағанда, Zoo TV – әсерлі мультимедиалық шара болды. Ол теледидарды және көрермендердің сенсорлық жүктемеге ұшырауын сатиралық түрде бейнеледі, көрермендерге "сенсорлық шамадан тыс жүктеме" сезімін ұсынуға тырысты. Zooropa альбомы 1993 жылдың шілдесінде, турның Zooropa бөлігінің ортасында жарық көрді. Zoo TV турнесі барысында топ 157 концерт өткізді, олардың шамамен 30-ы Zooropa альбомы шыққаннан кейін болды. Альбомның көптеген әндері концерттердің тізіміне тұрақты түрде енді. "Lemon" және "Daddy's Gonna Pay for Your Crashed Car" әндері Бононың MacPhisto кейіпкерімен турдың Zoomerang бөлігіндегі қосымша концерттерде орындалды. "Dirty Day" әні де осы бөлімде акустикалық бөлімнен кейін ойнатылды. "Numb" әнін Edge гитарада орындап, сонымен қатар жетекші вокалды орындады, ал Mullen барабан шалып, қосалқы вокалмен әсер етті. "Zooropa" тек үш рет, ал "Babyface" Zooropa бөлігіндегі сол концерттерде екі рет орындалды, бірақ топ олардың тірідегі дыбысына риза болмағандықтан, тізімнен алынып тасталды. "Stay (Faraway, So Close!)" әні Zooropa және Zoomerang бөлімдері үшін акустикалық түрде орындалды.

Мұра

Әндер классикалық емес, бірақ олар классикалық поп әндерінен гөрі тәжірибелік және қызықтырақ. Бұл енді бізге қызық емес нәрсе. Біз музыканың ерекшелігі үшін ғана жолға шықпаймыз. Бұл енді бізге жеткіліксіз. Бізге күшті нәрсе керек, ал осы әндердің кейбіреулері аса күшті емес. The Edge әндердің «қуатты» екенін ойламағанын айтты, сондай-ақ: «Мен Zooropa-ны ешқашан интерлюдиядан артық деп ойлаған емеспін, бірақ интерлюдиялардың арасында ең жақсысы. Біз үшін ең қызықтысы – осы». Zooropa альбомы жарық көргеннен кейін Дэвид Боуи топты мақтап, былай деп жазды: «U2 кейбіреулер үшін тек үш жапырақ пен неміс маркасынан ғана тұруы мүмкін, бірақ мен олардың келесі үлкен қабырғадан – 2000 жылдан кейін де жалғасатын әлемге сіңіп кіруге тырысатын сирек рок-топтардың бірі деп санаймын». 2023 жылы Uproxx журналының Стивен Хайдені Боуидің Zooropa туралы 30 жылдық естелік пікірін қайталады: «U2 қазіргі уақытта көптеген адамдарға қызығушылық тудырмайтын нәрсені – болашақты елестеуге батылдық танытты. Мен 90-шы жылдардағы болашақты айтамын, сол кезде адамдар 20-шы ғасырдан тысқары қарап, саяси және мәдени белгісіздік кезеңінен шыққан жаңа әлемді көріп тұрды». Хайден U2-нің альбомның тұжырымдамасын «көркемдік тұрғыдан сәтті» деп атап, оны «күнделікті тыңдаушыны да өзін тұрақсыз сезіндіретін тұрақсыз әлемді бейнелеуге тырысу» деп түсіндірді. Ол 1993 жылғы басқа альтернативтік рок альбомдарынан айырмашылығы, Zooropa 2023 жылы шыққан кездегіден гөрі маңыздырақ болды деп сенді және ол ескірген жоқ: «Себебі U2 1993 жылы олар туралы ой білдірген әлем шын мәнінде қалыптаса бастады, және қазір біз сол әлемде өмір сүріп жатырмыз». Ол былай деп қосты: «Ең бастысы, Zooropa заманауи адамдардың «нақты» немесе «шынайы» нәрсеге деген құштарлығын оятып, онымен қайта байланысуға ұмтылуын көрсетеді». 2002 жылы USA Today газетінің Эдна Гундерсені былай деді: «Achtung Baby және Zooropa-ның жаңа аумақтары U2-нің маңыздылығын нығайтып, оның батыл саяхатшы ретінде беделін арттырды». Нил МакКормик Zooropa туралы былай жазды: «Бұл шағын жұмыс сияқты сезіледі, ал U2 әдетте шағын жұмыс жасамайды. Бірақ егер сіз үлкен мәлімдеме жасамайтын болсаңыз, сіз поп музыкасының оттегісімен толған бірдеңе жасай аласыз». 2013 жылы журнал Роб Харвилланың мақаласын жариялады, онда Zooropa U2-нің мансабын айналдырып келген альбом деп айтылды. Харвилла альбомды «өте ерекше, ал кейін Pop және оның одан әрі қымбат, сенімсіз, мансапты құлдыратуға әкелген гастрольдік оқиғаларымен толықтай сәтсіздікке ұшырамас бұрын, арт-рок суларына саусағымен батырып алған» деп сипаттады. Топтың соңғы шығармашылық жетістіктеріне өкініш білдіріп, ол былай қосты: «Осы жазбаны U2 әлі де музыкалық жаңалықтарды іздеген уақытта жасалған туынды ретінде белгілеңіз; кем дегенде «Lemon» әні сізді ойынға тартып, қызықтырғаны үшін мақтаңыз. Бұл – өте танымал, өте қиын адамдардың өте ыңғайсыз киімдерді киіп, сынап көруінің ашулы, шатастыратын, мағынасыз, кейде шабыттандыратын дыбысы». 2011 жылы Rolling Stone журналы осы альбомды «90-шы жылдардың 100 үздік альбомы» тізімінде 61-орынға қойды.