Кіріспе

Грин-Лейк – Вашингтон штатының Сиэтл қаласының солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан, Грин-Лейк паркіне кіретін тұщы сулы көл. Парк солтүстік және шығыс жағынан Грин-Лейк ауданымен, оңтүстік жағынан Уоллингфорд ауданымен, батыс жағынан Пинни Ридж ауданымен және оңтүстік-батыс жағынан Вудленд Паркімен шектеседі. Бұл көл мұздықтан пайдалған, оның қазаншұңқыры 50 000 жыл бұрын Вашон мұздығымен қазылған. Осы мұздық Вашингтон көлі, Юнион, Биттер және Хэллер көлдерін де жасаған.

Тарих

Грин-Лейк Сиэтлдің жергілікті тілінде лушоцзед деп аталады. Атаудың этимологиясы белгісіз. Ол ағылшынша атауын 1855 жылы қыркүйекте АҚШ-тың бас геодезисі үшін аймақты зерттеген Дэвид Филлипс берді. Оның алғашқы жазбаларында "Жасыл көл" деп аталады, өйткені табиғи күйінде көл балдырлар гүлденуге бейім. Көлдің бетінің ауданы – , орташа тереңдігі – 4 метр, ең терең жері – 9 метр. Көлдің тереңдігі сақталу үшін су қазылып тереңдетілді. Грин-Лейк судың беткі ағысы да, шығысы да жоқ. Ол бір кезде Равенна сайы арқылы Вашингтон көліне құйылатын, бірақ 1911 жылы су деңгейі 2 метрге төмендеп, саябақ аумағын құрды, бұл Равенна сайының Грин-Лейк пен Коуэн паркі арасындағы құрғауына себеп болды. Равенна бульвары мен оның кең, шөпті ортасы сағаның төбесінде салынған. Қазір көл жаңбыр, дауылдан ағып шыққан су және Сиэтлдің сумен қамтамасыз ету жүйесі арқылы қоректенеді. Бұл аймақты бастапқыда әртүрлі ізашарлар қоныстанған, біріншісі Эрхарт Сарфрид, "Жасыл көл Джон". 1888 жылы Сарфрид өзінің үйін бөліп, жерді әртүрлі кәсіпкерлерге сатып жіберді. У. Д. Вуд көлдің батыс жағында "ойын-сауық паркін" салды (бұл пикникке арналған даңқталған газоннан басқа ештеңе болмады). Көлдің шығыс жағында А. Л. Паркер орманды кесіп, ағаш кесу зауытын салған. Эдвард К. Килборн осы аймақты қаламен байланыстыратын алғашқы троллейбус желісін салдырды, оның бағыты қазір Грин Лейк Уэй Норт. Троллейбустар желісі өсе берді, 1910 жылға дейін олар көлдің айналасын толықтай айналдырды және қалаға қарай жеке желімен оралу мүмкін болды. 2008 жылдың шілдесінде көлдің түбінен ұзындығы 1 метрге дейін жететін бірнеше металл тікендер табылды, оларға кездейсоқ аяқ басқан бір адам жарақат алды. Кейін Сиэтл парктер департаменті бұл тікенектердің Грин-Лейктегі еуразиялық су құрттарының өсуін бақылауға арналған ұмытылған пилоттық бағдарламадан екенін растады. Бұл инвазивті су өсімдігі көлде алғаш рет 1980 жылдардың басында пайда болды. 1984 жылы саябақ бөлімі көлдің түбінде қара пластикалық табаны орнатты, оны ұстап тұру үшін тікенектерді қолданды. Бұрынғы шұңқырдың ұштары зақымданбау үшін қисық болған, бірақ содан кейін олар тотынып, сынған. Қала 2008 жылдың шілде айының соңында қалған тікенектерді алып тастау үшін дайверлер тобына ақша төледі. Тергеу барысында қалада құртпен күресу үшін шөп жейтін балықтар қолданылғаны анықталды, бірақ соңғы 15 жылда шөптерді қолмен жұлып алу үшін суға түсушілерге ақы төлеуден басқа, ешқандай күш-жігер жұмсалмаған.

Грин-Лейк саябағы

1903 жылдан кейін бұл аумақ Сиэтлдің кеңсалысты Олмстед жоспарының бір бөлігіне айналды, ол қаланың барлық аймағында біріктірілген жасыл кеңістіктер желісін құруға бағытталған. Парк дизайны әлі де Олмстедтің көзқарасын көрсетеді. Грин-Лейк 5 шақырымдық (2.8 миль) жолмен, жаяу жүргіншілерге арналған асфальтталған жолмен қоршалған. COVID-19 пандемиясы кезінде жолдың асфальтталған бөлігінде велосипедтер, скутерлер, роликтер және басқа да дөңгелекті көлік құралдарын пайдалануға тыйым салынды, себебі жаяу жүргіншілердің саны көп болды және Грин-Лейк Вейде жаңа қорғалған велосипед жолақтары салынып жатты. Бұл шектеуді Сиэтл парктері мен ойын-сауық департаменті енгізді және қазіргі уақытта «ұзақ мерзімді уақытша пайдалану шектеуі» ретінде жіктеледі. Жол жаттығу мен демалыс іздейтін адамдарды тартады және көбінесе көп адам болады. Парк шеті бойында 5 шақырымдық (3.2 миль) асфальтталмаған жол да бар. Паркте цигун сабақтары, роллер-хоккей, футбол, бейсбол, гольф, Дерек Бейкер есімімен аталған бочче-бол клубы, Вудленд Парк газон боулинг клубының бөлігі және ай сайынғы түнгі велосипед жарысы өткізіледі. Сусауыт 1927 жылы суға бетон баспалдақпен түсетін ашық ауада жүзуге арналған алаңның жанында салынды. 1929 жылы бірнеше адамның суға батып кеткенінен кейін 1930 жылы осы аумаққа жанында қайық құтқару станциясы салынды. Қазіргі уақытта сусауытта Сиэтл қалалық театры орналасқан, ол кішкентай қойылымдарға арналған алаң. Сусауыттан көлдің солтүстік-шығыс жағында, 1929 жылы 95 598 долларға Грин-Лейктің алғашқы қоғамдық орталығы салынды. 1911 жылы көлден суды құрғатудан қалған жерге салынғандықтан, қоғамдық орталық қазықтарға орнатылды. Онда екі конференц-зал, душ пен дәретханасы бар спорт залы және сахна бар. Көлге қарай бассейнге арналған баспалдақ салынды. 1945 жылы теннис корттары қосылды. 1955 жылы 568 куб метрлік (150 000 галлон) жүзу бассейні салынды. Бұл бассейн Сиэтл парктеріндегі жеңіл атлетикаға ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Бен мен Лу Эванс ағайындыларының құрметіне Эванс бассейні деп аталды. Балаларға арналған бассейні, су ағызу каналы және одан өтуге арналған аркалы тас көпір – бұлардың барлығы Жұмыс прогресі басқармасының жобалары болды. Жаз айларында бассейнге Сиэтл парктері департаменті қарайды және ол 23 маусымнан 3 қыркүйекке дейін, сағат 11:00-ден 20:00-ға дейін жұмыс істейді. 1984 жылдан бері көлдің оңтүстік жағында Хиросима мен Нагасакидегі атом бомбаларының және басқа да соғыс құрбандарының құрметіне жыл сайын жүзетін шамдар фестивалі өткізіледі. Проспект-пойнт – Дак аралына қарай созылған құмтөбе, ол судың шағын бөлігін күшті желден қорғайды. Бұл жерде бұрын модельдік қайықтар көп болған, бірақ қазір көлде модельдік қайықтарды пайдалануға рұқсат жоқ. Грин-Лейк Аква Театры 1950 жылы алғашқы Seafair фестивалі үшін салынды, ол «сулық музыкалар» деп аталатын Аква Фоллиз аттракционына арналған. Театрдың әр жағында жоғары секіру платформалары бар көлдің бір бөлігін қоршап тұрған дөңгелек сахна және оркестр орны (сахнаның астында орналасқан) болды. Трибуналарға 5000-нан астам адам сыйып отыратын. Аква Фоллиз 1965 жылға дейін Seafair фестивалі кезінде өнер көрсете берді. Seafair кестесінен тыс уақытта театр режиссерлерінің ерекше ортаны пайдаланған драмалар мен мюзиклдердің сахнасы болды. 1962 жылдың жазында, ХХІ ғасыр көрмесімен бірге, Аква Театр сахнасында джаз фестивалі, Боб Хоуп сияқты танымал орындаушылар, екі қойылым және 100 орындаушымен Аква Фоллидің арнайы көрсетілімі өтті. Әлемдік көрменің соңында жазғы қойылымдар тоқтады, себебі Сиэтлдің ауа райының болжамсыздығына байланысты, Аква Театр көбінесе тасталып кетті. 1969 жылы Grateful Dead тобының концерті трибунаның құлап, қауіпті екенін көрсетті. 1970 жылдан бастап театр бөлшектелді, сахнаның оң жағы қазір жаяу жүргіншілерге арналған иргетас ретінде қызмет етеді, ал сол жағы экипаж снарядтарын сақтауға арналған докпен жабдықталған. Трибунаның кейбір бөліктері өз орнында қалды. Парктің оңтүстік-батыс бөлігі Вудленд паркімен байланысты, ол негізінен Аурора даңғылына арналған жол қазудан алынған толтырылған жерлерде орналасқан. Көлдің оңтүстік-батыс бөлігі бұрын қазіргі N. 54-ші көшеге дейін созылған. Жазда Грин-Лейк жүзуге және қайықпен жүзуге танымал. Моторлы қайықтарды пайдалануға 1968 жылдан бері тыйым салынғанымен, көлде 1929 жылдан 1984 жылға дейін гидроплан жарыстары өткізілді. Бүгінде көлде желкенді, педальді, ескі қайықтар, каноэлер және каноэлер сияқты моторсыз қайықтар көптеп кездеседі. Сүт қорабы дербисі жыл сайын Seafair фестивалінің ашылу шараларының бірі ретінде көлде өткізіледі. Қайық түсіру орындарының қалдықтары әлі де бар болғанымен, барлық түсіру орындары алынып тасталды, барлық қайықтар қолмен суға жеткізілуі керек. Грин-Лейк кішкентай қайықтар орталығы, Сиэтл парктерінің мекемесі, көлдің оңтүстік жағында орналасқан. Онда Грин-Лейк экипажы және Сиэтл каноэ және каяк клубы орналасқан. 2006 жылдың 10-13 тамызы аралығында Грин-Лейк USRowing Masters National Championship Regatta жарысын қабылдады, онда 23-ден 86 жасқа дейінгі шамамен 2000 қатысушы болды. Көлдің шығыс жағында, парктен қарсы жағында 1910 жылы Эндрю Карнегиден алынған қаражатқа салынған Грин-Лейк кітапханасы орналасқан. Көлде әдетте Дак аралы деп аталатын, бірақ бастапқыда Аққу аралы деп аталған жасанды арал бар. Ол 1936 жылы Жұмыс прогресі басқармасымен салынды. Арал (құм мен қиыршық тас төгілген) жабайы табиғатты қорғау үшін салынды және кейіннен Ванкувер, Британдық Колумбия қаласынан сыйға берілген аққуларды орналастырды. Парк кеңесі аралды Уолдоның жабайы табиғат қорығы деп атады, ол аққуларды күткен Уолдо Дж. Далдың құрметіне аталды. Аққулардың шағын топты құруы үшін аралда тиісті көбею ортасы болған жоқ. Аралда аққуларды көбейтуге жасалған келесі әрекеттер (кемінде 1970 жылдарға дейін) сәтсіз аяқталды. Штаттық ойын комиссиясы 1956 жылы аралды ресми түрде қорық деп жариялады, ол адамдарға кіруге тыйым салынды. Бұл мәртебе 1983 жылы аяқталды. Аралдың ерекше жабайы табиғатты қолдайтыны туралы мәлімдеме болмаса да, Вашингтон балық және жабайы табиғат департаменті аралдың көлдің оңтүстік жағын қамтитын бүркіттерді басқару буферінің бөлігі екенін атап өтеді. Парк департаменті қауіпсіздік үшін аралға адамдардың кіруіне тыйым салады. Бірақ кейде арқаннан ілген серпектер мен бос алкоголь контейнерлерін кездестіруге болады.

Грин-Лейк тобы

Грин-Лейк шағын кеме орталығы, Сиэтл парктерінің мекемесі, ұлттық деңгейде табысты қатысқан Грин-Лейк командасының жаттығу алаңы болып табылады. Грин-Лейк шағын кеме орталығы сонымен қатар Сиэтл каноэ және каяк клубына да үй иесі. Бұл олимпиадалық стильдегі жылдам су спорты да ұлттық деңгейде жарысқа қатысады.

Жануарлар мен өсімдіктер

Грин-Лейк – жабайы табиғаттың жарқыраған нұры. Онда көптеген жануарлар кездеседі: жабайы құстар, бақалар, үйректер, қара қазғыштар, құзғындар, қаздар, торғайлар, ендіктер, егерлер, ракундар, егеуқұйрықтар, қоянтар, жартастар, бүркіттер және балықшыл бүркіттер. Грин-Лейк – қажетсіз үй жануарларын тастауға арналған танымал орын, сондықтан мұнда жабайы қояндардың саны көп. Қояндар көшелер мен тіреу қабырғаларының астында, тіпті Вудленд Парк зообағында да қуыстар жасап, қиындықтар тудырды. Жылдар бойы еріктілер қояндарды асырап алды немесе алып тастады, бірақ олардың санын бақылауға жеткілікті болған жоқ. 2005 жылы қала мен зообақ Қоянды қорғау орталығымен бірігіп, барлық қояндарды алып тастады және адамдарға қояндарды тастамау туралы білім беру науқанын жүргізді. Грин-Лейкке немесе оның маңына үй жануарларын тастау салдарынан, басқа да бөгде түрлерді алып тастау қажет болды, көбінесе алтын балықтар, ал кейде есерог және кайман сияқты экзотикалық түрлер де кездесті. Жақында үйректер мен қаздардың санын азайту бағдарламасы іске қосылды. Олардың қалдықтары көлдегі фосфор деңгейін көтеріп, балдырлар мен мифольдің шамадан тыс өсуіне себеп болады. 2003 жылы көлдегі фосфорды тұрақтандыру үшін алюминий сульфаты қолданылды. Көлге бекітілген қайықпен мифоль кесіледі. Сондай-ақ, құстар көлде патогендер қалдырады, ол жүзушілерде қышыманы тудыруы мүмкін. Бұл – тұрақтанған көлде су сапасын сақтаудың қаншалықты қиын екенін көрсетеді. Грин-Лейкте балықтардың көптеген түрлері тіршілік етеді. Көкжаңбырлы балық, негізінен, ойынға арналған балық аулау үшін қосылады. Көктемде жағалауда шағылысатын қарапайым сазанның көп саны бар. Сазан популяциясын бақылау үшін жолбарыс шабақтары қосылды, өйткені сазан бөгде түр ретінде қарастырылады және эвтрофикацияға ықпал етуі мүмкін. Көлде ірі ауызды балық, сары шабақ, көк шұбар, сары бұқабас, каналдық сома және көптеген күтпеген түрлердің аз популяциялары да бар. Көктемде Грин-Лейк паркі қызғылт және ақ түсті шие ағаштарымен гүлдейді. 1931 және 1932 жылдары көлдің батыс жағына отырғызылған бұл ағаштар Солтүстік Американың жапон қауымдастығының сыйы болған.

Түрлер тізімі

Паркта көптеген құстар мен сүтқоректілер түрлері, сондай-ақ бірнеше бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділер мекендейді. Ең танымал түрлері – жабайы қоян, жолақты сұлуқұс (Barred Owl) және қызылқұлақты бақа (Red Eared Slider) (қоршаудан босатылған). Көбінесе кездесетін құс түрлері: американдық қарға, американдық алтынқұс, американдық торғай, Аннаның құсқоры, ақбас бүркіт, аралық сұлуқұс, жолақты сұлуқұс, Бевик құсқоры, қарашапан құс, Буштит, еуропалық торғай, үй шымшығы, қабықты жыртық, солтүстік фликер, Орегон жункосы, қызылқұйрықты қара құс, еуразиялық тасқұс, дақыл туи, Стеллер сұлуқұсы, түрлі шағала түрлері, түрлі торғай түрлері, оның ішінде әнші торғай және түрлі қарлығаш түрлері. Су құстарының арасында буфлехедтер, жалпы мергендер, гадволдар, маллардтар, Солтүстік Америка куттары, Солтүстік Америка видгондары және пидбилді гребеньділер жиі кездеседі. Сүтқоректілерге нутриа, жабайы қоян, Норвегия тышқаны, сұр күмісқұйрық, тау бобры және американдық бобр жатады. Бауырымен жорғалаушылар мен қосмекенділерге қызылқұлақты бақа, көктемгі шырылдақ және белді жылан кіреді.