Кіріспе

Француз жазушысы және тарихшысы (1685–1770)

Шарль Жан Франсуа Гено (8 ақпан 1685 – 24 қараша 1770) – француз жазушысы және тарихшысы.

Алғашқы жылдар

Хено Парижде дүниеге келді. Оның әкесі Рене Жан Реми Хено де Кантробре (1648–1737) салық жинаудың бас фермасының басшысы, әдеби талғамы бар адам болды, ал жас Хено иезуит колледжінде, Лице́й Луи ле Гранда жақсы білім алды. Оның анасы Франсуаза де Понтон (1738 жылы қайтыс болды). Массильонның шешендігіне қызығып, он бес жасында ол уағызшы болу мақсатымен Ораторияға кірді, бірақ екі жылдан кейін ниетін өзгертті. Оған Париждің ең беделді қоғамына жол ашатын лауазым бұйырды, ол ерте жасынан-ақ зиялы және әдемі мінезімен көзге түсті.

Мансап

Генолттың әр түрлі жеңіл поэтикалық шығармалар, опера, трагедия (Корнели, Весталь, 1713) және т.б. шығармаларында көрініс тапқан әдеби таланты оны Академияға қабылдауға мүмкіндік берді (1723). Париж Парламентінің кеңесшісі болған (1705) ол 1710 жылы тергеу палатасының (французша: Chambre des Enquêtes) президенті болып сайланды. Сондай-ақ, ол Вендом алаңындағы үйінде Club de l'Entresol (1724–1731) клубын өткізді. Конт де Рие (танымал қаржыгер Сэмюэль Бернардтың ұлы) қайтыс болғаннан кейін, ол бұрынғы жақын досы болған королева Мария Лезчинскаяның үй шаруашылығын басқарды (1753). Сегізінші онжылдығында (1765) қауіпті аурудан жазылғаннан кейін Генолт дінге келгенін және жеке өмірге шегініп, қалған өмірін зерттеу мен құдайға бағыштағанын мәлімдеді. Алайда, маркиз д'Аргенсонның сөзіне сүйенсек, оның діні фанатизмнен, қуғын-сүргіннен, ашкөздіктен және интригадан мүлдем алыс болды; сонымен қатар, ол Вольтермен достығын жалғастыруға кедергі келтірмеді, өйткені бұрын Вольтердің «Генриада» қолжазбасын өртеуге асыққанда сақтап қалған екен. Генолттың басты назарына толыққанды берілген әдеби еңбегі – 1744 жылы автор аты-жөні көрсетілмей жарияланған «Франция тарихының хронологиялық қысқашасы» (Abrégé chronologique de l'histoire de France) болды. Екі томдық шығармада Франция тарихының барлық кезеңдері, Людовик XIV-нің өліміне дейін қамтылған. Бұл еңбекте түпнұсқалық жоқ. Генолт иезуит колледжіндегі тарих сабақтарының жазбаларын сақтап, олардың мазмұны Мезерей мен П. Даниэльден алынған. Ол оларды 1723 жылы қайта қарап, кейін П. ле Рагуаның үлгісінде сұрақ-жауап түрінде жазды. Дубо мен Буленвильердің еңбектерін пайдаланып, аббат Будоның көмегімен «Абреге» жинағын жасады. Зерттеулердің бәрі беткейлік және тек қарызға алынған материалдардан тұрады. Бірақ бұл еңбек үлкен жетістікке ие болды және бірнеше тілге, тіпті қытай тіліне де аударылды. Бұл Генолттың танымалдылығы мен беделіне, сондай-ақ тарихты оқуға қолайлы еткен көркем стильге байланысты болды. Ол дәстүр бойынша, әрқашан қысқа, жаңа және әділ бағаланатын моральдық және саяси ой-пікірлерді қосты. Шеберлікпен жасалған суреттер әр дәуірдің ерекшеліктерін және оның көрнекті тұлғаларының мінез-құлқын жаңғыртты; нақты хронологиялық кестелер әр билеушінің тарихындағы ең қызықты оқиғаларды және оның билігі кезінде өркендеген ұлы адамдардың есімдерін көрсетті; сонымен қатар, шығарманың арасында әр кезеңнің соңында елдің әлеуметтік және азаматтық жағдайына арналған тараулар кездеседі. Фантин де Одоард, Ангуис (Валькенердің түсіндірмелерімен) және Мишо жұмыстың жалғасын жасады. Генолт 1770 жылдың 24 қарашасында Парижде қайтыс болды. Генолттың «Мемуарлары» екі түрлі нұсқада бізге жеткен, екеуі де түпнұсқа деп саналады. Бірі 1855 жылы М. дю Виган баспадан шықты; екіншісі Конт де Кутадеске тиесілі болды, ол Люсьен Перейге «Президент Генолт» еңбегінде ұзақ үзінділер беруге рұқсат берді (Париж, 1893). Мемуарлар фрагментті және байланыссыз, бірақ оларда атақты тұлғаларға қатысты қызықты анекдоттар мен мәліметтер бар. Гриммнің, мадам де Деффендтің және Вольтердің хат алмасуларын қараңыз; Валькенердің «Абреге» басылымындағы ескертуін; Sainte Beuve, Causeries du lundi, XI том; және «Абреге тарихының бастауы» (Ann. Bulletin de la Société de l'histoire de France, 1901). Сондай-ақ, H Lion, Le Président Hénault (Париж, 1903).