Кіріспе
"Азати Прайм" – американдық ғылыми-фантастикалық телесериал "Жұлдыздар жолы: Энтерпрайз" сериалының үшінші маусымындағы он сегізінші, жалпы есепте 70-ші бөлім. Эпизодты Мэнни Кото, Кото, Рик Берман және Бреннон Брага жасаған сюжет негізінде жазды. Оны Аллан Крокер түсірді, бұл маусымда оның екінші жұмысы. Эпизодта Ксинди Кеңесінің мүшелерін сомдаған бірнеше қонақ актерлер, сондай-ақ Мэтт Уинстон осы маусымда екінші рет Уақытша агент Дэниелс рөлін ойнады. 22 ғасырда өтетін сериалда алғашқы Жұлдыздық Флоттың "Энтерпрайз" ғарыш кемесінің (NX 01 тіркелген) оқиғалары баяндалады. "Энтерпрайз" сериалының үшінші маусымында бұрын белгісіз Ксинди жаратылыстарының Жерге жасаған шабуылынан кейінгі оқиғалар көрсетіледі. Бұл эпизодта экипаж Ксиндидің суперқаруын бір планетаға дейін іздейді, ал капитан Джонатан Арчер (Скотт Бакула) қаруды жою үшін өмірін құрбан етуге дайындығын көрсетеді. Ол тұтқындалады, ал "Энтерпрайз" төрт Ксинди кемесінің шабуылынан ауыр зақым алады. Бұл эпизодта Дуг Дрекслердің жобалаған USS Enterprise J пайда болады. Кеме, сериалдың өтетін уақытынан 400 жыл кейін жасалған, ал көпір декорациясы көбінесе жасыл экранды қолдану арқылы құрылды. Джон Ивс осы эпизод үшін суға жүзетін Ксинди кемелерінің бірнеше дизайнын жасады. "Азати Прайм" Nielsen рейтингі бойынша 2,6/4 пайыз көрсетті. Сынақшылардың пікірі көбінесе оң болды, эпизодтың қарқыны мен жалпы сюжеттік желісіне жоғары баға берілді.
Сюжет
"Энтерпрайз" "Азати Прайм" планетасына жақындайды, онда Зиндилер өздерінің супер қаруын құрылыс жасап жатыр. Капитан Арчер командир Таккер мен прапорщик Мейвезерді планетаны зерттеу үшін бұрын тұтқындаған Зинди шаттлымен жібереді. Олар қауіпсіздік қызметтерін асып, су астында салынып жатқан қаруға жақындасады. Арчер "Энтерпрайз" кемесіне планетаның серігіндегі Зиндилердің анықтау орталығын жоюды бұйырады, осылайша олардың кеменің бар екенін хабарлауына жол бермейді. Шаттл қарудың сканерлік суреттерімен оралады, ал Арчер оны жою үшін қатерлі миссияға өзі басшылық етуді шешеді. Ұжым оны бұл әрекеттен айнытуға тырысады, бірақ ол өз шешімінде бекем. Арчер 400 жыл болашақтағы "Энтерпрайз J" кемесінде, Уақыт агенті Дэниелспен бірге өзін табады. Олар Сфера жасаушыларының Федерациямен жеңіліске ұшыраған шайқасында болады, бұл басып кірудің алдын алады. Сфера жасаушылары балама уақыт желілерін көру қабілетіне ие, және Федерацияның құрылуына кедергі келтіру үшін Зиндилерді манипуляциялап келген. Дэниелс Арчерге Зұлдыздық Флотқа қосылған Зиндиден бастамалық медальді уақытша дәлел ретінде сыйлайды. "Энтерпрайз" кемесіне оралған Арчер адам-Зинди келісімі туралы ұсынысты қабылдамайды және шаттлмен кетеді. Ол супер қарудың құрылыс алаңына жетеді, бірақ қару жоғалып кеткенін біледі және Зинди командирі Долим оны дереу тұтқындайды. Рептилиялықтар Арчерді тексеруге кіріседі, ол "Стратегем" эпизодынан таныс Примат ғалымы Деграмен сөйлесуді сұрайды. Дэниелстің медалін пайдаланып, Арчер Деграны рептилиялықтарға сенуге болмайтынына көндіруге тырысады, бірақ Долим қарулы серіктестерімен келіп, Приматтарды алып кетеді. "Энтерпрайз" кемесінің басқарушысы Т'Пол эмоциялық күйзеліс белгілерін көрсетеді. Ол сондай-ақ бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу үшін миссияға баруды шешеді және Таккер оны тоқтатуға тырысқанда ашуланып жауап береді. Төрт Зинди кемесінен шабуыл басталады, ал эпизод Энтерпрайздің ауыр зақымдануымен аяқталатын, көрерменді күдікке толы қалдыратын жағдаймен бітеді.
Өндіріс
"Азати Прайм" – 2004 жылдың 5 қаңтарынан бастап түсірілген "Энтерпрайз" сериалының бірінші бөлімі. Түсірілім сегіз күнге созылып, 14 қаңтарда аяқталды. Сегізінші күн "Зақым" ("Damage") атты келесі бөлімнің түсірілімімен бірге өтті. Бұл оқиғаны Мани Кото Рик Берман мен Бреннон Брагамен бірлесіп жазды. Кото оны сценарийге айналдырды, бұл оның сериядағы үшінші жұмысы болды. Бөлімнің режиссері – Алан Крюкер, ол маусым басында "Ксинди" ("The Xindi") бөлімін, сондай-ақ "Жұлдызды жол: Deep Space Nine" және "Жұлдызды жол: Вояджер" сериалдарының соңғы бөлімдерін де режиссерлік еткен. Бөлімде Смолвуд, Оглсби, Макдональд және Ворти сияқты көптеген қонақ актерлер ойнады, олар Ксинди кеңесіндегі тұрақты рөлдерінде пайда болды. Уинстон үшінші маусымда екінші рет Дэниелс рөлінде көрінді. "Хатчери" ("Hatchery") үшін Ксинди шаттлының декорациясы жасалған, ал "Энтерпрайз J" көпірі үшін жаңа декорация салынды, ол негізінен жасыл экраннан тұрды. Ол кеменің тым үлкен екенін, ішінде университеттер мен толыққанды саябақтар болатынын, ал турболифттердің орнына қысқа қашықтыққа тасымалдағыштар болатынын көзге елестетеді. Көптеген эскиздер жасалды, ал соңғы нұсқа әртүрлі эскиздердің элементтерінен құралды. Экранда көрінетін нұсқаға сопақшаның (warp nacelle) өлшемін кішірету кірді, себебі Дрекслер олардың үлкейтілгенін ұнатпады. Джон Ивс эпизодта қолдану үшін су Ксинди кемелерінің бірнеше эскизін жасады, сондай-ақ супер қарудың қабылданбаған эскизін жасады.
The Xindi shuttle set had been constructed for "Hatchery", while a new set was constructed for the bridge of the Enterprise J, which consisted mostly of a green screen. He imagined that the vessel was so large that there would be universities and entire parks on board, with the turbolifts replaced by short range transporters. More than one design was created, with the final version created with elements from different designs. One of the elements incorporated into the version seen on screen was a reduction in the size of the warp nacelle supports as Drexler said that he did not like that they had increased in size. John Eaves also created a number of designs for aquatic Xindi vessels for use in the episode, as well as a rejected design for the superweapon.
Қабылдау
"Азати Прайм" алғаш рет 2004 жылғы 3 наурызда АҚШ-та UPN телеарнасында көрсетілді. Ересек көрермендер арасында рейтингі 2,6/4 пайызды құрады. Бұл, барлық үй шаруашылықтарының 2,6 пайызы және сол сәтте теледидар көріп отырғандардың 4 пайызы оны тамашалағанын білдіреді. "Энтерпрайз" сол уақыт белдеуіндегі ең көп тамашаланған бағдарламалардың алтыншысы болды, "Смоллвилл" (The WB) бағдарламасынан кейін. "Азати Прайм" эпизодын шамамен 4,02 миллион көрермен көрді, бұл жақындағы эпизодтарға қарағанда аз көрсеткіш. TrekNation сайтынан Мишель Эрика Грин эпизодтың кейбір элементтерін "Жұлдыздық соғыстар" франшизасымен салыстырды, мысалы, Синдилердің суперқаруы "Өлім жұлдызының" орнына қолданылған. Ол эпизодтың "керемет" екенін, ал әрекеттік сахналар техникалық Emmy сыйлығына ие болуға лайық екенін айтты. Эпизодтағы жалғыз кемшілік Арчер мен Т'Полдың мінездемесі болды, себебі олардың кейбір әрекеттері оған сенімсіз сенилді. Джамал Епсикохан өзінің Jammer's Reviews сайтында "Азати Прайм" эпизодына төрт баллдан үш жарым балл берді. Ол оны қызықты деп тапты және бұрынғы эпизодтардың элементтері қалай үйлестірілгеніне әсерленді, сондай-ақ бұл "осы маусымдағы Энтерпрайздың ең тартымды эпизоды болуы мүмкін" деді. Aint It Cool News эпизодқа бестен 3,5 балл берді, эпизодты жоғары бағалады, бірақ Арчердің тағы да түрме камерасына түскенін сынады. Фильм және теледидар сыншысы Джордан Хоффман эпизодқа бестен төрт балл берді және Синди сюжетінің өрбуіне жеткенін айтты. 2005 жылы The Digital Fix үшін жазған Джеймс Грей "Азати Прайм" эпизодының сериядағы ең жақсы эпизод болуы мүмкін екенін, сондай-ақ ол уақытқа дейін түсірілген барлық Star Trek телесериалдары мен фильмдеріндегі ең жақсы ғарыш шайқасы сахнасы болғанын мәлімдеді. 2019 жылы Io9 осы эпизодта көрсетілген ғарыш кемесінің дизайнын, Enterprise J-ді, Star Trek франшизасындағы Enterprise ғарыш кемесінің ең жақсы он бірінші нұсқасы деп атады.
Үйге арналған медиа
"Azati Prime" бағдарламасының үй жағдайындағы жалғыз медиа релизі 2005 жылдың 27 қыркүйегінде АҚШ-та шыққан үшінші маусымның DVD жинағының бір бөлігі болды. "Энтерпрайз" сериалының Blu-ray нұсқасы 2013 жылдың басында жарияланды, ал үшінші маусым 2014 жылдың қаңтарында шығуы күтілуде.