Кіріспе

Америкалық педагог және белсенді (1886–1972)

Франк Портер Грэм (14 қазан 1886 – 16 ақпан 1972) – американдық педагог және саяси белсенді. Тарих профессоры, 1930 жылы Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінің президенті болып сайланды, кейін Солтүстік Каролина университетінің біріктірілген жүйесінің тұңғыш президенті болды. Грэм академиялық бостандық, экономикалық әділдік, азаматтық құқықтар, қарусыздандыру және әлемдік бейбітшілік сияқты көптеген либералдық идеяларды ынталы түрде қолдады. Ол президенттер Франклин Д. Рузвельт және Гарри С. Трумэннің көптеген кеңесші кеңестерінде қызмет етті, ал 1949 жылы Солтүстік Каролина губернаторы оны АҚШ Сенатындағы бос орынға тағайындады. Келесі жылы сайлауда жеңіске жетуге жасаған тырысы консервативті демократ Уиллис Смитпен ащы және нәтижесіз күреске ұласты. 1951 жылы ол Үндістан мен Пәкістан арасындағы Кашмир дауына Біріккен Ұлттар Ұйымының делдалы ретінде тағайындалды. Ол осы мақсатқа 16 жыл бойы ұмтылып, денсаулығы нашарлағанша көптеген басқа мәселелер бойынша да белсенділік танытты, 1967 жылы қоғамдық өмірден зейнетке шықты.

Ерте өмір

Франк Портер Грэм 1886 жылы Солтүстік Каролина штатының Файетвилл қаласында Александр және Кэтрин Брайан Слоан Грэмдердің тоғыз баласының алтыншысы болып дүниеге келді. Оның әкесі 25 жыл бойы Шарлотта мектеп жүйесіне жетекшілік етті. Оның ағасы Арчибальд Райт "Мұнайшы" Грэм (28 желтоқсан 1879 – 25 тамыз 1965) «Нью-Йорк Джайентс» бейсбол командасының кәсіби ойыншысы болды, кейін дәрігер болып жұмыс істеді (және 1989 жылғы «Кыялдар алаңы» фильміндегі кейіпкердің прототипі болды). Шарлоттадағы Александр Грэм орта мектебі оның әкесінің құрметіне аталды. Ол 1920 жылы Грэмдердің үйіне жақын Морехед көшесінде ашылды және қазір Руннимед-Лейндегі жаңа ғимаратта орналасқан. Грэм Солтүстік Каролина университетінде (UNC, қазір Солтүстік Каролина университеті деп аталады) оқыды, 1909 жылы Phi Beta Kappa құрметімен бітірді. Одан кейін ол заңгерлік білім алып, 1913 жылы заңгер дипломын алды. 1916 жылы Колумбия университетінде магистратураны бітірді. Заңгерлік білімін алған кезінде Грэм Солтүстік Каролина штатының Рали қаласында орта мектепте мұғалім болып жұмыс істеді. 1915 жылдан бастап UNC-де тарих сабақтарын оқыды. Ол 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу үшін АҚШ Теңіз жаяу әскеріне қатысып, оқытушылық қызметін уақытша тоқтатты. Грэм UNC тарих факультетіне оралды және 1927 жылы Ph.D. ғылыми дәрежесінсіз профессорлық қызметке көтерілді. Ол сондай-ақ қысқа мерзімге студенттер деканы болып қызмет етті. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәлімдемесінше: «Ол тікелей президенттік лауазымға ‘ұсынылды’, өйткені ол оқытуды қалады және басқарушылардың бірауыздан дауысына ғана көнді». 1931 жылдың 11 қарашасындағы ресми қабылдау рәсіміне соншама көп адам жиналды, осыдан кейін шара Кенан стадионында өтті. Грэм соғыс біту күнін пайдаланып, мектептер мен университеттердің жастарды соғыстан аулақ ұстау жауапкершілігін атап өтті. Некеге тұрғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, 1932 жылдың қарашасында Грэм Солтүстік Каролина университеті жүйесін біріктіруге жетекшілік етті, бұл штаттың ақ адамдарға арналған үш мемлекеттік колледжін біріктірді: Грэмнің Чапел-Хиллдегі UNC, Солтүстік Каролина әйелдер колледжі (қазіргі Гринсборо қаласындағы Солтүстік Каролина университеті) және Мемлекеттік колледж (қазіргі Солтүстік Каролина мемлекеттік университеті). Ол келесі 17 жыл бойы университет жүйесінің президенті болып қызмет етті. Грэм Ұлттық мемлекеттік университеттер қауымдастығының атқару комитетінің мүшесі болды және Америка университеттері қауымдастығының вице-президенті болып сайланды. Ол сондай-ақ 1938 жылы құрылған және Оңтүстіктегі мемлекеттік мектептерде халықаралық зерттеулерді дамытуға бағытталған Халықаралық қатынастар жөніндегі оңтүстік кеңесінің алғашқы президенті болды. Грэм жоғары білім берудегі спортты реформалауды ерте қолдады. 1929 жылы Карнеги қоры – білім беру саясатын зерттейтін және ұсынатын жеке ұйым – «Американдық колледж спорты» атты есеп жариялады, онда көптеген мектептер студенттерді тарту үшін ақша төлейтіні, академиялық үлгерімге мән бермейтіні айтылды. Бұл есепке жауап ретінде 1935 жылы Грэм Ұлттық мемлекеттік университеттер қауымдастығындағы әріптестерімен бірге «Грэм жоспары» деп аталған жоспарды жасады, ол колледж спортшыларына артықшылық беруді жоюды және футболға ерекше назар аударуды талап етті. Жоспар ұлттық деңгейде іске асырылмаса да, 1936 жылдың ақпанында Оңтүстік конференциясы (Солтүстік Каролина университеті мен Солтүстік Каролина мемлекеттік университеті мүше болған) «Грэм жоспарын» қабылдады. Бұл жоспар сол кезде спорт стипендияларын қолдаған және оларды ашыққа шығарған Оңтүстік-Шығыс конференциясының ережелеріне қайшы келді. Оңтүстік конференциясы 1937 жылдың желтоқсанында Грэм жоспарының қаржылық көмек туралы ережелерін жойды, өйткені колледждер басқа мектептерге қарағанда нашар жағдайда екенін және студенттерді алған қаржылық көмек туралы жалған мәлімдеме жасауға мәжбүр ететінін айтты. Вирджиния университеті Грэм жоспарына байланысты Оңтүстік конференциясынан шықты, өйткені оның студенттері өздерінің ар-ұяты кодексін бұзбай ережелерге сәйкес келе алмайтынын көрсетті.

Алғашқы мемлекеттік қызмет

1934 жылы президент Франклин Д. Рузвельт Грэмді экономикалық қауіпсіздік жөніндегі кеңесінің төрағасы етіп тағайындады, ол келесі жылы Әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңға әкелген ұсыныстар жасады. Сонымен қатар, Грэм Ұлттық экономиканы жаңғырту басқармасының тұтынушылар кеңесінің төрағасының орынбасары болды. Ол Оңтүстіктегі экономикалық жағдай жөніндегі консультативтік комитетті басқарды, ол 1938 жылы аймақтың қиын жағдайын егжей-тегжейлі баяндаған есеп дайындады. Рузвельт 15 тараудан тұратын есепті жариялап, "ұлттың ең маңызды экономикалық мәселесі" деп атаған нәрсеге халықтың назарын аударды. Содан кейін Грэм кедейлікті жеңілдету және «Жаңа саясатты» қолдау мақсатымен құрылған «Оңтүстік Адамның әл-ауқатын қорғау конференциясы» (SCHW) құрылуына көмектесті. Рузвельт қайтыс болғаннан кейін, жаңа президент Гарри С. Трумэн Грэмді пайдалануды жалғастырды және оны 1946 жылы Азаматтық құқықтар жөніндегі президенттік комитетіне тағайындады. Бірақ келесі жылы Грэм АҚШ-қа қарсы қызметтерді зерттейтін Палата комитетінің тыңдауында SCHW-ге қатысы бар екені үшін айыпталып, оның коммунистік ұйымның жасырын бағынышты ұйымы екені айтылды. Грэм коммунистік байланыстарын жоққа шығарды, бірақ көп жыл бойы «солшыл» көзқарастары бар деген айыптамалармен дақталды. Осы кезеңде Грэм Біріккен Ұлттар Ұйымының дипломатиялық жұмысына қатысты. 1947 жылдың қазан айында президент Трумэн оны Индонезия Ұлттық революциясындағы бейбітшілікті қамтамасыз ету жөніндегі БҰҰ комиссиясына тағайындады, бұл мәселе келісімге келуге мүмкіндіксіз сияқты көрінді. Дегенмен, Грэмнің және оның теңдес шетелдік әріптестерінің тағайындалуы бейбіт келіссөздердің сәтті аяқталуына деген қатыгез ниетті көрсетті, бұл жағдайды «Нью-Йорк Таймс» газеті «Комитеттің жоғары деңгейдегі беделіне» баға беріп атап өтті. Оралғаннан кейін ол Индонезия мәселелері бойынша мемлекеттік хатшының кеңесшісі болып тағайындалды. Тағайындалған кезде Грэм ешқашан саяси лауазымға үміткер болған емес және қызмет еткен емес, бұл сол кезде Солтүстік Каролина сенаторлары үшін ерекше жағдай еді. Сайлау кезінде Солтүстік Каролинада афроамерикандықтардың өте аз бөлігі дауыс берді, себебі Джим Кроу заңдары оларды сайлау құқығынан айырып тастады. Дауыс берген қара нәсілділердің көпшілігі республикашылдар болды және олар тек кездейсоқ жалпы сайлауларда ғана дауыс берді. Сондықтан Грэм көптеген қара нәсілді сайлаушыларға үндеуге мүмкіндік алған жоқ және ол бірден интеграцияны талап етпеді. 1967 жылы 81 жасқа толғанда БҰҰ қызметінен зейнеткерлікке шығып, әйелі қайтыс болғаннан кейін Чапел-Хиллге оралды. 1993 жылы UNC Chapel Hill Graduate School университетке «ерекше қызмет көрсеткен» студенттер мен оқытушыларды құрметтеу үшін Франк Портер Грэмнің құрметті қоғамын құрды. 1966 жылы құрылған Фрэнк Портер Грэм Балаларды дамыту институты балалар мен отбасыларға қатысты мемлекеттік саясатты зерттеудегі ең көне және ірі орталықтардың бірі болып табылады. Чапел-Хиллдегі Франк Портер Грэм бастауыш мектебі және Гринсбородағы Солтүстік Каролина университетінің кампусындағы Франк Портер Грэм ғимараты да бұрынғы сенатордың құрметіне аталған. 1968 жылдан бері ACLU Солтүстік Каролина бөлімшесі штатта азаматтық бостандықтарды ілгерілетуге жұмыс істейтін адамдарды Франк Портер Грэм сыйлығымен марапаттайды. Грэмның өмірбаяны 1994 жылы Чарльз Куралттың баяндауымен түсірілген «Доктор Франк: Франк Портер Грэмның өмірі мен дәуірі» атты деректі фильмнің тақырыбы болды.