Кіріспе

Аллегей тау жотасы (/æ//l//ɪ/'ɡ//eɪ//n//i/ ALigAYnee; сондай-ақ Аллегей немесе Аллегани деп те жазылады), ресми емес атауы Аллегейлер, – Шығыс АҚШ және Канаданың кең аумақты Аппалачи тау жотасының бір бөлігі. Бұл таулар бұрынғы, дамылмаған кезеңдерде құрлықта саяхаттауға елеулі кедергі келтірген. Аллегей таулары солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған, солтүстік-орталық Пенсильваниядан басталып, 300 мильге (483 км) созылып, оңтүстікке қарай батыс Мэриленд және шығыс Батыс Вирджиния арқылы жалғасады. Аллегей таулары Аппалачи тауларының қалың, батыс-орталық бөлігін құрайды. Олар Батыс Вирджинияның солтүстік-шығысында шамамен 1482 метрге дейін көтеріледі. Шығысында Аллегей фронты деп аталатын биік, тік жарлық басым. Батысында олар тығыз байланысты Аллегей платосына қарай төмендейді, ол Огайо және Кентуккиге дейін созылады. Аллегей тауларының негізгі елді мекендері – Алтуна, Мемлекеттік колледж және Джонстаун қалалары (Пенсильвания штаты); және Камберленд (Мэриленд штаты). АҚШ Геологиялық қызметінің (USGS) физикалық география (физиография) жіктемесіне сәйкес, Аллегей тау жотасы Аппалачи тауларының физиографиялық бөлімшесіндегі Аппалачи жазығының бір бөлігі болып табылады.

Этимология

Атауы Аллегей өзенінен шыққан, ол Пенсильванияның батыс-орталық бөлігіндегі Аллегей тауларының шағын бөлігін суландырады. Сөздің Ленапе (Делавэр) үндістерінен келген мағынасы нақты белгісіз, бірақ көбінесе "әдемі өзен" деп аударылады. Ең жақын және мағыналы түсіндірме – 17 ғасырдың басындағы миссионерлердің жазбаларындағы иезуит қатынастары, онда Alligeh Эри халқының атын атаудың қабылданған бірнеше нұсқаларының бірі болған, сондай-ақ Rique, Yenresh және Erichronon есімдері де қолданылған. Lenape тіліндегі "ni" жұрнағы "ішіндегі" дегенді білдіреді, бірақ ирокез тіліндегі "geh" де солай мағына береді. Осылайша, Alligehni немесе Oligini Эри халқының туған жерінің Lenape тіліндегі аты болуы мүмкін. "Аллегей" сөзі бұрын бүкіл Аппалачи тауларын білдіру үшін жиі қолданылған. Джон Нортон 1810 жыл шамасында оны Теннесси және Джорджиядағы тауларды атау үшін әртүрлі жазылымдарда қолданған. Сол кезде Вашингтон Ирвинг АҚШ-ты "Аппалачия" немесе "Алегания" деп қайта атауды ұсынған. 1861 жылы Арнольд Генри Гюйот бүкіл тау тізбегінің алғашқы жүйелі геологиялық зерттеуін жариялады. Оның картасында бұл тізбек "Аллеган" деп белгіленген, ал кітабы "Аппалачи тау жүйесі" деп аталған. 1867 жылға дейін Джон Мьюр өзінің "Мың мильдік саяхат" кітабында оңтүстік Аппалачи тауларын сипаттағанда "Аллегани" сөзін қолданған. "Аппалачи" мен "Аллегани" терминдері бойынша 19 ғасырдың соңына дейін жалпы келісім болған жоқ. Ол, әдетте, оңтүстік шекарасы Аллегейни майданымен, ал шығыс шекарасы Сусквеханна өзені аңғарымен анықталады. Батысқа қарай Аллегей таулары Аллегей платосына біртіндеп төмендейді. Батыстағы ең биік жоталар – Пенсильваниядағы Лорел таулы аймағы мен Каштановый жотасы, сондай-ақ Батыс Вирджиниядағы Лорел тауы мен Рич тауы. Биг Стоун Ридж Аллегей тауларының оңтүстік шегін көрсетеді және Флат Топ Маунтиннің шеткі бөлігі болып табылады, оның батыс беткейімен Таг Форк өзені ағып өтеді. Аллегей тауларының оңтүстігіндегі және батысындағы жерлер Долина және Жота физиографиялық аймағы болып табылады.

Аллегейни фронты және Аллегейни жоталары

Аллегей тауларының шығыс шеті Аллегей маңымен белгіленеді, сонымен қатар ол кейде Аллегей платосының шығыс шегі деп есептеледі. Бұл үлкен тіктеу осы аймақта Шығыс континенттік бөліністің бір бөлігін құрайды. Аллегей тауларын көптеген әсерлі шатқалдар мен аңғарлар кесіп өтеді: шығысында Смоук-Холл каньоны (Потомак өзенінің оңтүстік саласы), ал батысында Нью-Ривер шатқалы және Блэкуотер мен Чит каньондары. Осылайша, Аллегей тауларына түсетін жауын-шашынның шамамен жартысы батысқа қарай Миссисипиге, ал қалғаны шығысқа қарай Чесапик шығанағы мен Атлант мұхитының жағалауына ағып түседі. Аллегей тауларының ең биік қырлары Фронттың батысында орналасқан, олардың шығыс-батыс бағытындағы биіктігі 3000 футқа (914 м) дейін жетеді. Аллегей жоталарының абсолютті биіктігі шамамен 5000 футқа (1524 м) жетеді, ал ең биік нүктелері тау тізбегінің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Аллегей тауларының ең биік нүктесі – Спраус Ноб (4863 фут (1482 м)), ол Батыс Вирджиния штатындағы Спраус тауында орналасқан. Аллегей тауларындағы басқа да маңызды биік нүктелерге мыналар жатады: Чит тауындағы Торни Флат (4848 фут (1478 м)), Бэк-Аллегей тауындағы Балд Ноб (4842 фут (1476 м)), Порт Крейон тауы (4770 фут (1454 м)) – барлығы Батыс Вирджинияда; Мэриленд штатындағы Дэнс тауы (2898 фут (883 м)), Мэриленд штатындағы ең биік нүкте – Бекбоун тауы (3360 фут (1024 м)); Пенсильвания штатындағы Дэвис тауы (3213 фут (979 м)), штаттың ең биік нүктесі және екінші ең биік нүкте – Голубой Ноб (3146 фут (959 м)).

Даму

Аллегей тауларында ірі қалалар өте сирек. Ең ірі төрт қала (халық санының кему ретімен): Алтуна, Штат колледжі, Джонстаун (барлығы Пенсильвания штатында) және Камберленд (Мэриленд штатында). 1970-ші және 1980-ші жылдары мемлекетаралық тас жолдар жүйесі Аллегей тауларының солтүстік бөлігіне кеңейтілді, және аймақ қазір федералды тас жолдар желісімен қамтамасыз етілген – 80, 70/76 және 68-ші мемлекетаралық тас жолдар. Interstate 64 тау тізбегінің оңтүстік шетімен өтеді, бірақ Орталық Аллегейлер (Батыс Вирджиния штатының шығысындағы «Жоғары Аллегейлер») аймақтың өте қиын-қыстау жер бедері мен экологиялық сезімталдығына байланысты тас жолдарды жоспарлаушылар үшін ерекше мәселелер тудырады (H дәлізін қараңыз). Бұл аймақ әлі де сирек қосалқы тас жолдар жүйесімен қамтамасыз етілген және халық тығыздығы төңіректегі аймақтарға қарағанда әлдеқайда төмен. Телекоммуникация саласында Орталық Аллегей аймағындағы дамуға кедеріл келтіретін бірегей фактор – АҚШ Ұлттық радио тыныш аймағы (NRQZ), ол Вирджиния және Батыс Вирджиния штаттарының шекаралық аймағында орналасқан, шамамен 13000 шаршы миль (33,670 км²) аумақты қамтитын үлкен тіктөртбұрыш. 1958 жылы Федералды байланыс комиссиясы құрған NRQZ аймағы барлық бағытталған және жоғары қуатты радио хабарларын қатаң шектейді, бірақ аймақтың көп бөлігінде ұялы телефон байланысына рұқсат беріледі.

Қорғалатын аумақтар

Мононгахела (Батыс Вирджиния), Джордж Вашингтон (Батыс Вирджиния, Вирджиния) және Джефферсон (Вирджиния) ұлттық ормандарының көп бөлігі Аллегей тауларында жатыр. (Дегенмен, Мэриленд және Пенсильваниядағы орманды Аллегей тауларының ешбір бөлігі АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің басқаруында емес.) Аллегей тауларында Долли Содс, Лорел Форк және Батыс Вирджиниядағы Кранберри сияқты бірнеше федералды түрде белгіленген жабайы жерлер де бар. 1975 жылдан бері Батыс Вирджинияның көркем жолдары қауымдастығының жобасы болып табылатын, көбінесе аяқталған Аллегей жолы Батыс Вирджинияның бойымен созылады. Солтүстік нүктесі Мейсон-Диксон шебінде, ал оңтүстік нүктесі Питерс тауындағы Батыс Вирджиния мен Вирджиния шекарасында орналасқан.

Геология

Аллегейн тауларының негізі негізінен құмтас және метаморфизацияланған құмтас, кварциттен тұрады, ол ауа райына өте төзімді. Кейбір аймақтарда, мысалы Долли Содс сияқты, төзімді конгломераттардың айқын қабаттарын табуға болады. Олардың ыдырауынан таза ақ кварциттен тұратын шағыл қалдырылады. Аллегейн тауларының тау жыныстары Аппалачи тау жасалу кезеңінде қалыптасқан. Жоғарғы Аллегейн тауларындағы қардың жиі еріп-қатануы салдарынан көптеген жерлерде жергілікті тау жыныстары жалаңаш күйде көрінбейді. Жер беті әдетте құмтас тастардың үлкен үйіндісіне тіреледі, олардың арасында бос кеңістіктер болады және олар біртіндеп төмен қарай жылжиды. Аллегейн тауларының жотасы – ерекше жағдай, онда биік тік жарлар жиі көзге түседі. Жоғарғы Аллегейн тауларындағы минералды сулар жергілікті американдықтарды және 18 ғасырдағы еуропалық қоныс аударушыларды қызықтырды және жергілікті экономикаға шағын үлес қосты. Осы геологиялық ерекшеліктердің маңында дамыған шипажайлардың арасында The Greenbrier (White Sulphur Springs, Батыс Вирджиния; 1858 жылы салынған қонақ үй) және The Homestead (Hot Springs, Вирджиния; 1766 жылы салынған алғашқы пансион) сияқты танымал курорттар бар, олар әлі де талғамды клиенттерге қызмет көрсетуде.

Флора

Жоғарғы Аллегей таулары қызыл шырша, балсам шыршасы және тау күлінің ормандарымен әйгілі, мұндай ағаштар көбінесе әлдеқайда солтүстікке қарай таралған. Қатты ағаш ормандарына сары қайың, қант және қызыл жапырақты қарағай, шығыс гемолока және қара вишня кіреді. Америка буы, қарағай және хиккори да кездеседі. Аймақтың барлық ормандары қазір көбінесе екінші немесе үшінші буын ормандар, ал бастапқы ағаштар 19 ғасырдың соңында және (Батыс Вирджинияда) 20 ғасырдың басында кесілген. Ормандардың тереңінен "рамп" (Allium tricoccum) деп аталатын жабайы пияз да табылады. Жоғарғы Аллегейлердегі белгілі бір шалғай орналасқан аймақтар шпагнум батпақтары мен қыналардың кең жайылған жерлерімен (мысалы, Долли Содс, Кранберри Глэйдс) танымал. Көптеген өсімдік қауымдастықтары шығыс Канаданың теңіз деңгейіндегілеріне ұқсас. Бірақ Аллегей тауларының экожүйелері керемет түрленуге ие. Соңғы онжылдықтарда аймақтағы экологиялық ізділістің көптеген сатылары ботаникалық ғылымдармен айналысатын мамандардың қызығушылығын оятып келеді.

Фауна

Аллегейннің жоғарғы бөлігінде бұрын қоныстанған ірі мегафауна – бұлғын, бизон, тау қасқасы – барлығы 19 ғасырда жойылды. Дегенмен, олар АҚШ-тың шығысындағы басқа аймақтарға қарағанда осы аймақта ұзақ сақталды. Табиғат зерттеушісі Джон Джеймс Одубон 1851 жылы Аллегани тауларында әлі де бірнеше шығыс бұлғыны (Cervus canadensis canadiensis) кездестіруге болатынын, бірақ сол кезде олар қалған ареалдарынан дерлік жойылғанын хабарлады. Бүгінде Аллегани аймағындағы сүтқоректілерге аққұйрықты бұғы, шұбар, еңкекей, түлкі, марқұм, оппозиум, қызылша, дала тышқаны, ұшқыш білгіш, мақтақұйрықты қоян, сұр түлкі, қызыл түлкі, сұр білгіш, қызыл білгіш және үңгір жарғанаты кіреді. Аллегей тауларының ормандары мен саябақтарында аққұбалар, қар барысы, жабайы шошқа, қара аю және койот та кездеседі. Миңке мен бобрды сирек көруге болады. Бұл таулар мен платоларда 20-дан астам бауырымен жорғалаушылар түрі өкілдік етілген, олар: кесіртке, скинк, тасбақа және жылан. Тауларға кейбір иктеридтер, сондай-ақ келімсек құс және ағаш құс келіп тұрады. Солтүстік Америкадан көшіп келетін құстар жылы мезгілде таулардың бойында тіршілік етеді. Көкбалық пен бүркітті өзендер бойында ұя салғандарын кездестіруге болады. Соколар мен соулар – ең көп кездесетін жыртқыш құстар. Аллегейннің сулы орталарында 24 балық тұқымдасы қоныстанған. Амфибиялардың шамамен 21 түрі бар, олардың ішінде тозақты билеушілер, өкпесіз саламандралар, түрлі бақалар мен қоңырлар бар. Аллегейндер шамамен 54 омыртқасыз жануарлар түріне тіршілік ортасын қамтамасыз етеді. Оларға гастроподтар, шұбарлар, қандасқақтар, құрттар және құрт жәндіктері жатады. Үңгірлік рактар (Cambarus nerterius) жеті оннан астам үңгірлік омыртқасыз жануарлармен бірге өмір сүреді.

Байланыс алдындағы түпкүллі американдықтар

Аллегей тауларында мекендеген жергілікті халықтар аймақтың архаикалық және үйінділер салу мәдениеттерінен, әсіресе Адена және Шығыс Вудленд халықтарынан, сондай-ақ кейінірек Хопвелл мәдениетінің ықпалынан пайда болды. Бұл кеш орта орманды мәдениеттің өкілдері Монтейн (шамамен 500–1000 жылдар) мәдениеті деп аталды. Олардың көршілері – орманды Бак Гарден мәдениеті орталық Аллегени жотасының батыс аңғарларында өмір сүрді. Монтейн қоныстары Потомак өзенінің жоғарғы ағысынан басталып, оңтүстікке қарай Жаңа өзеннің салаларына дейін созылды. Бұларға сондай-ақ Уазиото (Кемберленд) тауларының оңтүстік-батыс бөлігінің солтүстік тармағындағы және шығыс Вирджиния Вудленд халқының ертерек Армстронг мәдениетінің ықпалы тиді. Кейінгі Вудленд Монтейн Огайодан келген Хопвелл саудасының ықпалынан аз дәрежеде болды, бірақ Тигарт аңғарындағы Монтейн қоныстарында осыған ұқсас жылтыратылған тас құралдар табылған. Монтейн тайпаларының шағын топтары өздерінің классикалық кезеңінен әлдеқайда ұзақ уақыт бойы ең таулы аңғарлардың кейбір бөліктерінде сақталғандай көрінеді. Мононгахела өзенінің суайдыны солтүстік-батыс Аллегей тауларында орналасқан және осыдан Мононгахела мәдениеті атын алған. Пенсильвания штатының Аллегей округінде орналасқан Годвин Портман (36AL39) ескерткіші XV ғасырда Ежелгі Форт (б.з.д. 850–1680 жж.) мәдениетінің өкілдері болған болуы мүмкін. Вашингтон Боро керамикасы Мэриленд штатындағы Бартон (18AG3) және Льюэллин (18AG26) қоныстарында, кеш Сусквеханнок тізбегінің солтүстік-шығыс беткейлерінде табылған. Ертедегі Мононгахела (б.з.д. 900–1630 жж.) Пенсильванияда Дрю дәстүрі деп аталады. Археолог Ричард Л. Джорджтың пікірінше: «Менің ойымша, Мононгахела тайпаларының бір бөлігі алгонкин текті болуы мүмкін». Басқа ғалымдар ирокея тілінде сөйлейтін халықтардың кеш Мононгахела халқымен байланыста болғанын болжайды, оны растайтын қосымша дәлелдер де бар. Менің ойымша, археологиялық тұрғыдан қарастырылғандағы Мононгахела термині бірнеше тілдерде сөйлейтін халықтарды, соның ішінде сиу тілінде сөйлейтіндерді де қамтиды. Батыс Вирджиниялық доктор Масловскидің 2009 жылғы пікірінше: «Жаңа өзеннің суайдыны және жоғарғы Потомак – Хаффман фазасының (Пейдж) аң аулау және жинау аймағы, немесе ауылдық қоныстарда шағын мөлшерде табылған жағдайда, сауда тауарлары немесе Пейдж әйелдерінің басқа ауылға (тайпаға) сіңірілуі». Соңында, Вирджиния профессоры Поттердің сөзіне сәйкес, олар [Пейдж керамикасының Хаффман фазасымен бейнеленген халық] 1300 жылға дейін Лурай фазасының (алгонкин) халықтарының «басқыншылығынан» бұрын Потомак өзенінің жоғарғы ағысындағы Аллегей тауларының шығыс беткейлерін, солтүстік Шенандоу аңғары аймағына дейін мекендеген. Бұл ежелгі Аллегей тайпалары Аллегей тауларының шығыс беткейлеріндегі классикалық Хаффман кезеңінен батыс Вирджиниядағы Синий тауларға, шығыс Сиуан аумағына ығысқан деп есептеледі. 1669 жылы Джон Ледерер және оның серіктері Блю-Ридж тауларының жотасын бағындырған және Шенандоу аңғары мен Аллегей тауларын көрген алғашқы еуропалықтар болды.

17 ғасырдағы америкалықтар

Аллегей тауларының прототарихи кезеңін отаршылардың алғашқы күнделіктері арқылы мысал келтіруге болады. Бэттс пен Фаллоустың 1671 жылғы қыркүйектегі экспедициясына сәйкес, олар Жаңа өзен салаларында таулық "чероки-ирокездер" қосылған Мехетян тайпасын кездестірді. Бұл күнделік "Тұзды ауылды" анықтамайды, бірақ "Мехетан" осы ауылдармен байланысты болған, қазірде "Монетон" тайпасы, Сиуандар деп есептеледі. Алайда, бұл күнделік Канахва шарлауығының төменгі жағындағы "Тұзды ауылды" көрсетпейді, тек "Мехетан" осы ауылдармен байланысты болғанын айтады. Ол "Тұзды ауылдардың" төменгі жағына көптеген жауырысқан үндістер келгенін түсіндірді, ал кейбіреулер бұл 1692–94 жылдардағы Виель экспедициясының "Шануандары", ежелгі Шонни тайпасы деп санайды. 1669 жылы Мэрилендтен келген Джон Ледерер, Вирджиния колониясы және Теннесси черокилері үшін Канаваның сағасына сапар шекті және Аллегей тауларының төменгі ағыстарында ешқандай жауырысқандық болмағанын хабарлады. Мохеттан өкілі, Сиуан тілмашы арқылы, мырза Баттс пен мырза Фэллонға, 1671–72 жылдардағы полковник Абрахам Вудстың экспедициясына, "Тұзды ауылдың" төменгі жағындағы халық туралы көп нәрсе айта алмайтынын түсіндірді, себебі (таулық черокилер) олармен байланыста болмаған. Мохеттан өкіліне 1671 жылға дейін қару-жарақ берілді, оған және басқаларға достық белгісі ретінде бірнеше оқ-дәрі пакеттері табыс етілді. Вирджинияның тарихи жазбалары Аллегей тауларында басталар алдында, біреулер орталық Аллегей тауларында сауда жасаған. Кейбір ертедегі ғалымдар бұл прототарихи халықтардың Потомак өзеніндегі испандық Аякан Окукуан бекінісінің цистерциандары немесе иезуиттер мен олардың Кахнауэк дұға етуші үндістері (Мохок) Ривиер де ла Ронсевертеде болғандығын анықтады. "Канауа Мадоннасы" осы кезеңнен немесе одан ертерек болуы мүмкін. Жаңа өзен Питерс тауынан өтетін жерде, Пэрисбургтің жанындағы Вирджинияда 1671 жылғы күнделікте "Мокетан тайпасы бұрын осы жерде тұрған" деп жазылған. XVII ғасырдың басындағы бірнеше карталарға сәйкес, Мессавумейк немесе "Минква" (голландтар) солтүстік Аллегей тауларын мекендеген. "Шаттералар" (ежелгі Тутело) Уазиото тауларын басып алды, ал 1671 жылғы француз картасындағы ең ертедегі атау – Канаргуй (Канауандар, басқаша айтқанда Канавест) оңтүстік Аллегейді мекендеген. Олар Аллегей "Чероки" және Шығыс Сиуан тайпаларымен сауда және каноэ тасымалдаумен байланысты болды. Каликуа тайпасы, ежелгі ең солтүстік черокилер, 1630 жылдардағы Кент аралына, 1710 жылғы карталар бойынша, Орталық Огайо аңғарынан Аллегей тауларының солтүстік-шығыс беткейлеріне ирокез саудагерлерімен бірге қоныс аударған немесе ығыстырылған. 1712 жылға дейін Канавест ("Канауандар", "Каналлауэй", "Канарагай") жоғарғы Потомакқа көшіп, 1740 жылдары батыс Мэрилендтің бір бөлігіне айналатын Форт Коноллоуэйдің жаңадан құрылған сауда бекетімен келісім жасады.

Сауда орындары және басқа да елді мекендер

Еуропалық зерттеулер мен қоныстануға дейін Аллегейни таулары арқылы көптеген буын бойы американдық үнді тайпалары – ирокездер, шоунилер, делавэрлер, каттавабалар және тағы да басқалар сауда, аң ауру және, әсіресе, соғыс мақсатымен өтіп-қонып жүрген. Батыс Вирджиниядағы "Чероки" тайпасының өкілдері Чероки сарқырамасында, қазіргі Тигарт аңғарындағы аңғарлық сарқырамада тіркелген. Үнді саудагері Чарльз Пок 1731 жылдан бері сауда бекетін иеленген, ал Чероки сарқырамасының Каликуа тайпасы бұл аймақта бұрынғы ғасырдан бері сақталып келген. "Лондон хатшылары" (Коронаның салық есебі) тек бірнеше колониялық сауда орындарының Аллегейнидегі орналасқан жерін шамамен көрсеткен. Бұл аванпосттар туралы жалпы білім көбінесе жергілікті халықтың ауыз әңгімелерінен тараған. Мысалы, "Керемет Батыс Вирджиния журналының" бұрынғы басылымында айтылған "Ван Метр" сауда үйі Потомак өзенінің жоғарғы саласындағы Оңтүстік тармақтарында орналасқан. Тағы бір ерте сауда үйі 18-ғасырдың басындағы Гринбриер аңғарының картасында көрсетілген. 1719 жылдан бастап Еуропадан келген жаңа қоныс аударушылар төменгі Сускеханна өзенін кесіп, Пенсильваниядағы Мүлік Кеңесінің қарсылығына қарамастан, Аллегейни тауларының солтүстік-шығыс суайдырғыштарындағы иеленбеген жерлерге заңсыз қоныстанды. Көптеген үнді тайпалары "Мэрилендтің иесіз кіргендерін" шығарып жіберуді сұрады. Олардың кейбіреулері Аллегейни тауларының ар жағындағы жаңа аймақтар ашылғанда одан әрі жылжыды. Аллегейни тауларының батысындағы тұрақты еуропалық қоныс аударушылардың біріншілері деп дәстүрлі түрде екі Жаңа Англиялық – 1749 жылы Гринбриер аңғарына келген Джейкоб Марлин мен Стивен Севелл саналады. Олар Батыс Вирджиния штатындағы Марлинтон болашақ қаласының орнында бірге үй салды, бірақ діни даудан кейін Севелл жақын маңдағы ойылған сикомор ағашына көшіп кетті. 1751 жылы жер өлшеуші Джон Льюис (Эндрю Льюистің әкесі) оларды тапты. Севелл ақырында қазіргі Рейнелл, Батыс Вирджинияға жақын Севелл тауының шығыс беткейіне қоныстанды. Олар сол кезде "батыс сулары" деп аталған аймақты – яғни, өзендердің Атлант мұхитына емес, Мексика шығанағына батысқа қарай ағатын жерлерді алғашқы болып мекендеген болуы мүмкін.

Алғашқы зерттеулер

Аллегей тауларына алғаш кірген ақ адамдардың арасында Томас Фэрфакс, Камеронның 6-шы Лорды Фэрфакс немесе Англияның құпия кеңесіне тиесілі жерлердің аумағын анықтауға тырысқан геодезистер болды. 1736 жылы Джон Савиджтің экспедициясы Потомак өзенінің Солтүстік саласының бастауын анықтады. 1742 жылдың наурыз айында Джон Говард есімді шекарашы – ұлы және басқаларымен бірге – Вирджинияның губернаторы Гучтан штаттың оңтүстік-батысын Миссисипи өзеніне дейін зерттеуді тапсырды. Олар Сидар ағысы арқылы, бизон терісінен тігілген қайықтармен Нью, Коул, Канахва және Огайо өзендерімен Миссисипиге дейін жүзіп өтті. Француздар Говардты Натческе жетпей тұтқындады, бірақ ол ақырында босатылып, (1745 жылы) Фэрфакспен әңгімелесті. Говардтың Потомак өзенінің Оңтүстік саласы туралы айтқандары Фэрфакстың аймақтағы жерлерін бекіту туралы шешім қабылдауына себеп болды. Келесі жылы Питер Джефферсон мен Томас Льюис басқарған экспедиция Солтүстік саланың бастауында "Фэрфакс тасын" орнатып, Раппаханнок өзенінің бастауына дейін оңтүстік-шығысқа қарай созылатын шекара сызығын ("Фэрфакс сызығы") белгіледі. Льюис сол экспедиция туралы жазған күнделігі Аллегени аймағының қоныстанбас бұрынғы жағдайын көрсетеді. Джефферсон мен Джошуа Фрайдың 1751 жылғы "Фрай-Джефферсон картасы" Аллегейді алғаш рет нақты бейнеледі. Келесі онжылдықтарда Аллегейге, әсіресе Вирджинияның Роберт Динуидди кезеңінде (1751–58) алғашқы қоныс тебушілер келді. Олардың арасында жерді жалға алу заңы бойынша үйлерді басып алғандар да болды. Кейбіреулері ресми геодезистерден бұрын Вирджинияның колониялық губернаторы бекіткен жер иелігін белгілеу үшін "ағашқа ойып, жүгері егісін салу" тәсілін қолданды, бірақ губернатор Джон Мюррей, 4-ші Данмор графымен ауыстырылуы тиіс болды.

Алғашқы жолдар

Аллегей арқылы саяхаттау 1751 жылы Огайо компаниясы әскери жолды (Брэддок жолы) жасап, ашқаннан кейін жеңілдеді. (Бұл жол бұрынғы үндістер мен пионерлердің жолы, Немаколин жолы деп белгілі, оны жалғастырды.) Брэддок жолы Камберленд, Мэриленд (Потомак өзенінде кеме жүзудің ең жоғары шегі) пен Огайо өзенінің салаларын (болашақтағы Питтсбург, Пенсильвания) байланыстырды. Ол атын француз және үнді соғысының (1754–63) британдық қолбасшысы, генерал Эдвард Брэддоктан алды, ол төрт жылдан кейін талқанға түскен Брэддок экспедициясын жетекшілік етті. Соғыстан өзге, аң аулау және үндістермен сауда жасау – ақтардың тауларға көшуінің басты себептері болды. Солтүстік Аллегей тауларында ақтардың тұрақты қоныстануына Мэрилендтің танымал саяхатшылары мен саудагерлері Томас Кресэптің (1702–90) және орманшы, аңшы Мешах Браунингтің (1781–59) зерттеулері мен әңгімелері көмектесті. 18 ғасырдың соңында Мононгахела өзенінің бассейніне үш басты бағытпен үлкен көші-қон болды: Винчестер, Вирджиния арқылы ескі Брэддок жолымен; Шенандоа аңғары арқылы Чит өзенінің бастауына, содан Мононгахелаға; және Линкольн тас жолымен Пенсильванияның Лигониер қаласына, одан Джейкобс сағасы арқылы Мононгахелаға. Бұл көшпендердің көп бөлігі шотланд-ирландтық, неміс және, аздап, британдық текті болды. Брэддок жолының орнын Камберленд жолы – сонымен қатар Ұлттық жол – басты. Бұл АҚШ-тағы федералды үкімет салған алғашқы маңызды тас жолдардың бірі еді. Құрылысы 1811 жылы Камберлендте басталды және 1818 жылы жол Огайо өзенінің жағасындағы Уилинг, Вирджинияға (қазіргі Батыс Вирджиния) жетті. Оңтүстікте штаттың қаржыландыруымен салынған Стаунтон және Паркерсбург тас жолы, Шенандоа аңғарының қоныстарын Тигарт аңғары мен Кіші Канава өзендері арқылы Огайо өзеніне тікелей жеткізуге арналған. 1826 жылы жоспарланып, бекітілген және 1848 жылы аяқталған Стаунтон және Паркерсбург жолы, белгілі бір аралықта орналасқан төлем қабылдау орындарынан алынатын төлемдер (жол ақысы) есебінен күтіліп келді.

Бірінші темір жолдар мен арналар

Балтимор және Огайо темір жолының құрылысы 1828 жылы Балтиморда басталды; B&O Аллегейнді кесіп өтіп, таулардың экономикасы мен қоғамын мәңгілікке өзгертті. B&O 1842 жылдың мамыр айында Мартинсбургке (Батыс) Вирджинияға, маусым айында Ханкокқа (Батыс) Вирджинияға, 5 қарашада 1842 жылы Камберлендке (Мэриленд штаты), 21 шілдеде 1851 жылы Пьемонтқа (Батыс) Вирджинияға және 22 маусымда 1852 жылы Фэрмонтқа (Батыс) Вирджинияға жетті. (Ол соңында 1853 жылдың 1 қаңтарында Уилинг қаласына (Батыс) Вирджиния штатында Огайо өзенінің жанына жетті.) Чесапик және Огайо каналы – сонымен қатар 1828 жылы басталды, бірақ Джорджтаунда – ол да Аллегейндер үшін зор экономикалық және әлеуметтік маңызы бар мемлекеттік жұмыс болды. 1839 жылы ол Мэриленд штатының Хэнкок қаласына жақындады. Бастапқыда B&O темір жолы мен C&O каналы бір-бірімен қатал заңдық және коммерциялық бәсекелестікке түсті, өйткені олар Потомак бойындағы тар жер тілімдеріне құқық алу үшін күресті. Канал 1850 жылы Камберлендке жеткенде, темір жол сегіз жыл бұрын келген еді. Қарызға батқан канал компаниясы Огайо аңғарына қарай жалғасатын 290 шақырымдық (180 миль) канал құрылысын тоқтатты. Компания бұрыннан-ақ – әсіресе Paw Paw туннелін қазудың қиын тәжірибесін ескере отырып – таулар арқылы және Югиогени өзенімен Питтсбургке дейінгі жолдың бастапқы жоспары «өте қиынға түсетіні» айқын болды. Бұл кезеңде штат деңгейінде қаржыландырылатын мемлекеттік жұмыстар да кем емес еді. Main Line of Public Works – Филадельфия мен Питтсбург арасындағы Оңтүстік Пенсильваниядағы темір жол және канал жүйесі. 1826 және 1834 жылдар аралығында Пенсильвания штаты салған, оған Филадельфия және Колумбия темір жолы, Аллегений Портаж темір жолы және Пенсильвания каналы жүйесі кірді.

Азаматтық соғыс

Одақ пен Конфедерацияны бөліп тұратын шекарада орналасқан Аллегейлер Америка Азамат соғысының (1861–1865) ең тікелей әсерін көрген аймақтардың бірі болды. Соғыстың алғашқы науқандарының бірі Стаунтон және Паркерсбург жолының бақылауы үшін, сондай-ақ ол B&O темір жолына берген мүмкіндік үшін жүргізілді. Рич-Маунтин шайқасы (1861 жылдың 11 шілдесі) федералдыларға жолдың, Тигарт аңғарының және батыс Вирджинияның солтүстік және батыс аумақтарының, соның ішінде темір жолының бақылауын ұсынып, берді. (Одақ генералы Джордж Макклелланның осы майдандағы жеңісі оны Потомак армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындауға себеп болды.) Федералдылар Чит Саммитте бекініп, ал Конфедерациялықтар Бартоу және Аллегени лагерьлерінде бекіністер салды. Олар 1861 жылдың күзі мен келесі қыс бойында бір-біріне күдіспен қарады. Генерал Роберт Лидің Чит Саммит бекінісіне шабуыл жасауға тырысуы (1861 жылдың 12-15 қыркүйегі) және федералдылардың Бартоу мен Аллегениге шабуылдау әрекеттері стратегиялық тұрпатты өзгерте алмады. Ақырында, қатал, биік таулы қыс әскерлерге көмектесе алмаған нәрсені істеді, және 1862 жылдың көктемінде екі армия да Макдауэлл шайқасына (1862 жылдың 8 мамыры) қарай жол тартты, содан кейін генерал Стоунволл Джексонның Шенандоа аңғарындағы науқанына (1862 жылдың көктемі) қатысты. Екі жылдан кейін, осы даулы аймақтың көп бөлігі (басқа да көптеген жерлермен бірге) жаңа құрылған Батыс Вирджиния штатының құрамына кірді. Аллегейлердің өте қиын-қыстау жері кең ауқымды маневрлік соғысқа жарамсыз болды, сондықтан осы аймақта соғыстың қалған бөлігінде болған оқиғалар көбінесе партизандық сипатта болды.

Көмір және ағаш өнеркәсібі

1890-шы жылдар мен 1900-шы жылдардың басында теміржол желілерінің одан әрі кеңеюімен көптеген жаңа қалалар дамып, гүлденді. Теміржолдың құрылысымен аймақта ағаш өңдеу және көмір өндіру өндірісі өркендеп, белгілі бір дәрежеде табысқа жетті, бірақ түскен табыстың көп бөлігі таулардан шығыс жағалаудағы қалаларға ағылып, онда өнеркәсіп саясаткерлері орналасқан еді. Бұл теңсіздік ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын ащы мұраны қалдырды және тау халқының кедейлігінің, сондай-ақ аймақтың қоршаған ортаның ауыр зардап шегуінің негізін қалады. Аллегейн тауының халқына ең ауыр соққы болған апат – Джонстаун су тасқыны, жергілікті жұртшылықта «1889 жылғы Ұлы су тасқыны» деп белгілі. Бұл апат сол жылдың 31 мамырында Джонстаун қаласынан 23 шақырым жоғарыда орналасқан Литтл Конемо өзеніндегі Оңтүстік Форк тоғанының күйреуінен кейін орын алды. Бірнеше күн бойы ауыр жаңбыр жауғаннан кейін тоған бұзылып, Конэмо көлі деп аталатын су қоймасынан 20 миллион тонна (18 миллион текше метр) су ағылып шықты. (Бұл су қоймасы алғашқыда Қоғамдық жұмыстар магистралінің бір бөлігі ретінде салынған, бірақ кейін тасталған еді.) Су тасқынының ағыны уақытша Миссисипи өзенінің ағынымен теңесіп, 2209 адамның өмірін қиды және 17 миллион АҚШ долларына (2012 жылы шамамен 425 миллион АҚШ доллары) залал келтірді. Американың Қызыл Кресті, Клара Бартон басшылығымен және 50 еріктінің қатысуымен, ірі апаттан көмек көрсету жұмысын жүзеге асырды. Зардап шеккендерге АҚШ-тың барлық штаттарынан және 18 шетелден қолдау келді. Су тасқынынан кейін аман қалғандар тоғанның иелерінен келтірілген зиянды өтеуді талап ету бойынша бірнеше сот процесінде жеңіліске ұшырады. Осы сәтсіздікке халықтың наразылығы американдық заңнаманың дамуына ықпал етті, нәтижесінде кінәлілікке негізделген жүйе қатаң жауапкершілікке алмастырылды.

20 ғасыр

1920 және 30-жылдары Аллегей тас жолдары автомобильдерге қол жеткізу үшін кеңінен асфальтталды. 1950 жылдан 1992 жылға дейін АҚШ үкіметі Батыс Вирджинияның оңтүстігіндегі Аллегей тауларындағы Гринбриер қонақ үйінде "Грек аралы" жобасы деп аталатын аса құпиялық сақталып келе жатқан бағдарламаны жүргізді. 1963 жылдың тамызында Жұмыс және бостандық үшін Вашингтонға жасалған науқанда доктор Мартин Лютер Кинг өзінің танымал "Менің арманым бар" сөзінде Альлегейді атады – таулардың бірнешеуін әсерлі тізімге қосып, ол: "Пенсильванияның көтеріңкі Альлегей тауларынан бостандық естілсін!" деді.

21 ғасыр

Flight 93 National Memorial – 11 қыркүйек шабуылында қанаты қисылған United Airlines Flight 93 ұшағының құлау орнында орналасқан. Бұл ескерткіш Flight 93 рейсінің жолаушылары мен экипажының, «Аль-Каида» террористерін жоспарланған мақсатына жетуден тоқтатып, қаһармандық көрсеткеніне арналған.

Фольклорлық

МакНилл, Г. Д. (Дуглас), Соңғы орман, Аллегейни ормандарының әңгімелері, n. p., 1940. (Луиза МакНиллдің кіріспесімен қайта басылған, Покахонтас коммуникациялар кооперативтік корпорациясы, Дунмор, Батыс Вирджиния және МакКлейн баспа компаниясы, Парсонс, Батыс Вирджиния, 1989 ж.)

Ботаника

Core, Earl L. (1967), "Аллегений тауларының жабайы гүлдері", J. Alleghenies, 4(l):I, 2–4. Core, Earl L. (1943), "Жоғары Аллегенийлердегі ботаникалық зерттеулер", Sci. Monthly, 57:119–125.