Кіріспе

Күнтізбелік жыл

2011 2012 2013

2012 жыл мыналар деп белгіленді:
Халықаралық кооперативтер жылы
Баршаға арналған тұрақты энергия жылы

Қаңтар

4 қаңтар – Cicada 3301 интернет-аң аулауы басталады. 12 қаңтар – Румынияның Бухарест қаласында президент Траян Басескудің экономиялық шараларына қарсы екі күндік наразылықтар жалғасып, зорлап наразылықтар болады. Румынияның көптеген қалаларында наразылық білдірушілер мен құқық қорғау органдары арасында қақтығыстар тіркелді. 13 қаңтар – «Коста Конкордия» жолаушылар круиздік кемесі Италия жағалауында қағылып, 32 адамның қаза болуына себеп болды. 23 қаңтар – Иран–Еуропалық одақ қатынастары: Еуропалық одақ Иранның уранды байыту жұмысын жалғастыруына наразылық білдіріп, Иранға қарсы эмбарго енгізді.

Сәуір

6 сәуір – Азавадты азат ету ұлттық қозғалысы Азавадтың Малиден тәуелсіздігін бір жақты түрде жариялады. 11 сәуір – Индонезияда 8,6 балдық жер сілкінісі болды, нәтижесінде Ачех жағалауына шағын цунами келді. 12 сәуір – Гвинея-Бисаудағы сарбаздар төңкеріс жасап, ел астанасы Бисау қаласын бақылауға алды. Олар президенттік сайлау кампаниясы кезінде уақытша президент Раймундо Перейраны және жетекші кандидат Карлос Гомес Жуниорды тұтқындады. 13 сәуір – Солтүстік Кореяның Жерді бақылайтын «Кванмёнсон-3» спутнигі ұшырылғаннан кейін қысқа уақыттан соң жарылып кетті. АҚШ және басқа да елдер бұл ұшырылуды Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің талаптарын бұзу деп бағалады. 20 сәуір – «Боджа Эйр» әуе компаниясының 213 рейсі Пәкістанның Равалпинди қаласының жанында құлап, борттағы 127 адамның барлығы қаза тапты. 25 сәуір – Либерияның бұрынғы президенті Чарльз Тейлор Сьерра-Леонедегі азаматтық соғыс кезінде соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға көмектескені үшін 11 бап бойынша кінәлі деп танылды.

Мамыр

2 мамыр – Норвегиялық суретші Эдвард Мунктың «Шығуы» картинасының пастельді нұсқасы Нью-Йорк аукционында 120 миллион АҚШ долларына сатылып, аукционда сатылған өнер туындысы үшін жаңа әлемдік рекорд орнатты. 6 мамыр – Грекияда Грекия Парламентінің 300 мүшесін сайлау үшін заң шығару сайлаулары өтті. Антонис Самарас басқаратын «Жаңа демократия» партиясы 300 орынның 108-ін жеңіп, ең ірі партия атанды. 12 мамыр – 12 тамыз – 2012 жылғы Дүниежүзілік көрме Оңтүстік Кореяның Еосу қаласында өтті. 19 мамыр – «Челси» Мюнхенде өткен 2011/12 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанды, финалда жергілікті «Бавария» командасын жеңді. 20 мамыр – Азия мен Солтүстік Америкадан көрінетін сақиналы күн тұтылуы – 73 күн тұтылуының 58-і. 22 мамыр – Токио Skytree, 634 метрлік әлемдегі ең биік өздігінен тірелетін мұнара, көпшілыққа ашылды. 22-26 мамыр – 2012 жылғы «Евровидение» ән байқауы Баку қаласында өтті, шведтік өкіл Loreen «Euphoria» әнімен жеңіске жетті.

Маусым

5 маусым – 6 маусым – ғасырдың екінші және соңғы Венераның Күн дискісі арқылы өтуі орын алады. Келесі екі өту 2117 және 2125 жылдары болады деп күтілуде. 6 маусым – 2012 жылғы Таяу Шығыс тыныс алу синдромы коронавирусының жаңа ошағы анықталды. 7 маусым – Батыс Австралияның Перт қаласындағы Морли және Дианеллада он жылда бір рет болатын құйын пайда болды. 8 маусым – Польша мен Украинаның бірлестігімен өткізілетін УЕФА Еуро-2012 турнирі Варшавада Польша мен Грекия арасындағы 1:1 есебімен аяқталған матчпен басталды. 17 маусым – Грекияда үкімет құруға сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, парламенттің 300 мүшесін сайлау үшін мерзімінен бұрын сайлау өтті. Антонис Самарас басқаратын «Жаңа демократия» партиясы 300 орынның 129-ын жеңіп, ең көп дауыс жинаған партия атанды. 18 маусым – үш қытайлық ғарышкерді, оның ішінде алғашқы әйел ғарышкерді алып жүрген «Шэньчжоу-9» қытайлық ғарыш кемесі «Тяньгун-1» орбиталық модулімен кездесіп, байланысты. Осылайша, АҚШ пен Ресейден кейін үшінші ел ретінде бұл миссияны сәтті орындады. 21 маусым – Парагвай Конгресі президент Фернандо Лугоны қызметтен алу туралы шешімді бекітті. 22 маусым – Фернандо Луго биліктен алынды. Вице-президент Федерико Франко Парагвайдың жаңа президенті болды. 24 маусым – Пинта аралындағы тасбақалардың соңғы өкілі саналатын «Жалғыз Жорж» Галапагос Ұлттық паркінде қайтыс болды, осылайша бұл түр толығымен жойылды. 30 маусым – «Мұсылман бауырластығы» мүшесі Мұхаммед Мурси Египеттің 5-ші президенті болып сайланды. Египет халқы демократиялық жолмен сайлаған алғашқы президент болды, бұл елде әртүрлі пікірлер мен наразылықтарға себеп болды.

Қыркүйек

7 қыркүйек – Канада Иранмен дипломатиялық қарым-қатынасын ресми түрде үзіп, Тегерандағы елшілігін жапты және Сирияны қолдауы, ядролық бағдарламалары мен адам құқықтарын бұзуы себепті Иран дипломаттарын Оттавадан қуды. 11-27 қыркүйек аралығында әлемдік деңгейде АҚШ-тың дипломатиялық өкілдіктеріне, сондай-ақ Германия, Швейцария және Ұлыбританияның дипломатиялық өкілдіктеріне қатарласып террористік шабуылдар жасалды. АҚШ-та бұл шабуылдардың "Мұсылмандардың кінәсіздігі" фильмінің YouTube трейлеріне реакция екеніне қатысты пікірлер екіге бөлінді. Ливияда АҚШ елшісі Кристофер Стивенс Бенгазидегі шабуылда қаза тапқандардың қатарында болды. 22 қыркүйек – Ұлыбритания Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына Сауд Арабиясынан пайда болған жаңа коронавирус жағдайы туралы хабарлады.

Қазан

14 қазан – Австриялық парашютші Феликс Баумгартнер АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы Розуэлл қаласының үстінен 128 000 фут (39 км) биіктіктегі Red Bull Stratos гелийге толы шарынан рекордтық түсу кезінде ешқандай құралсыз дыбыс жылдамдығын бұзған алғашқы адам болды. 16 қазан – Нидерландтың Роттердам қаласындағы Кунстхал галереясынан 25 миллион долларлық жеті картина ұрланды. 22 қазан – 2 қараша аралығында Санди дауылы, Атлантика мұхитындағы ең ірі дауыл (диаметрі бойынша өлшенгенде, тропикалық дауыл күшімен 1400 км (900 миль) кеңдікте жел соқты), 233 адамның өмірін қиып, 68,7 миллиард доллар (2012 жылғы АҚШ доллары) көлемінде залал келтірді. 26 қазан – Microsoft компаниясы Windows 8 жүйесін жалпы қолдануға шығарды. 28 қазан – Хорхе Лоренцо 2012 жылғы Гран-при мотоцикл жарысы маусымының чемпионы атанды.

Қараша

6 қараша – 2012 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Барак Обама өзінің республикалық қарсыласы Митт Ромниді жеңіп, АҚШ президенті болып қайта сайланды. 13 қараша – Австралия мен Оңтүстік Тынық мұхитының аймақтарында толық күн тұтылуы болды. Бұл Сарос 133 циклының 72 күн тұтылуының 45-і. 14-21 қараша – Израиль Палестина басқаратын Газа секторына қарсы «Қорғаныс тірегі» операциясын бастады, нәтижесінде ХАМАС әскери жетекшісі Ахмет Жабари қаза тапты. Келесі аптада осыдан туындаған зорлық-зомбылықтан 140 палестиналық және 5 израильдік қаза тапты. Израиль мен ХАМАС арасындағы атысты тоқтату туралы келісімге Мысыр сыртқы істер министрі Мохамед Камель Амр мен АҚШ мемлекеттік хатшысы Хиллари Клинтон Израильдің оңтүстігінде және Газа секторындағы бір апталық қақтығыстардың шиеленісінен кейін қол қойылды. 25 қараша – 9 желтоқсан – Филиппинде «Пабло» деп аталған Бофа тайфуны кем дегенде 1067 адамның өмірін қиып, шамамен 838 адам жоғалып кетті. Тайфун Минданао аралында елеулі зардаптар келтірді. 29 қараша – БҰҰ Бас Ассамблеясы Палестинаға мүше емес байқаушы мемлекет мәртебесін беру туралы резолюцияны мақұлдады.

Нобель сыйлығы

Химия – Роберт Лефковиц пен Брайан Кобилька, G протеинімен байланысқан рецепторларды зерттеуі үшін. Экономика – Алвин Э. Рот және Ллойд Шэпли, тұрақты бөлу теориясы және нарық дизайны практикасы үшін. Әдебиет – Мо Ян, ол түс көруші реализм арқылы халық ертегілерін, тарихты және қазіргі заманды біріктіреді. Бейбітшілік – Еуропалық Одақ, Еуропадағы бейбітшілік пен келісімді, демократияны және адам құқықтарын дамытуға алты он жылдан астам уақыт бойы үлес қосқандығы үшін. Физика – Серж Харош және Дэвид Ж. Уайнланд, жеке кванттық жүйелерді өлшеуге және манипуляциялауға мүмкіндік беретін жаңа тәжірибелік әдістерді жасағандары үшін. Физиология немесе медицина – Джон Б. Гурдон және Шинья Яманака, ересек жасушаларды көпұрышты жасушаларға қайта бағдарламалауға болатынын ашқандары үшін.