Кіріспе
Киноиндустриясы термині
«Кассалық сәтсіздік», «кассалық құлау», «кассалық жеңіліс» немесе «кассалық апат» – бұл кинофильмдер, олар көрсетілім кезінде табыс әкелмейді немесе өте сәтсіз деп есептеледі. Өндіріс бюджеті, маркетинг және дистрибуция шығындарының қосындысы шығарылымнан кейінгі кірістен асып кеткен кез келген фильм техникалық тұрғыдан «сәтсіздікке ұшыраған» болып саналады, бірақ бұл термин көбінесе үлкен студиялардың көп күтілген, кеңінен жарнамалданған және өндірісі қымбат болған, соңында коммерциялық тұрғыдан сәтсіздікке ұшыраған фильмдері үшін қолданылады.
Ауыздан-ауызға таралатын жағымсыз сөз
2000 жылдары Facebook және Twitter сияқты әлеуметтік желілердің пайда болуымен жаңа фильмдер туралы хабар ауыздан-ауызға жылдам тарады және кассалық жиынтыққа елеулі әсер етті. Фильмнің жағымды немесе жағымсыз пікірлерді қозғау мүмкіндігі немесе оның жоқтығы, оның кассадағы көрсеткіштеріне, әсіресе, тұңғыш демалыс күндері күшті ықпал етеді.
Сыртқы жағдайлар
Кейде фильмдер фильмнің мазмұнымен тікелей байланысы жоқ мәселелерге байланысты, мысалы, фильмнің шығу уақыты дұрыс таңдалмағандықтан сәтсіз болуі мүмкін. Осы себептердің бірі Д.У. Гриффиттің "Ұлттың тууынан" кейін түсірген "Төзімділік" фильмінің коммерциялық сәтсіздікке ұшырауының себебі болды. Өндіріс кешіккендіктен фильм 1916 жылдың соңына дейін жарық көрмеді, сол кезде фильмде бейнеленген кең таралған соғысқа қарсы көңіл-күй Американың Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын қолдауға бастаған еді. Тағы бір мысал – 2015 жылы ФИФА туралы түсірілген "Бірлескен құмарлықтар" деректі фильмі. ФИФА-ның жарқын бейнесін көрсеткен, көбінесе ФИФА қаржылаған бұл фильм АҚШ кинотеатрларында ФИФА басшыларының алаяқтық пен жемқорлыққа қатысты тергелуде болған кезінде көрсетілді. Фильмнің алғашқы демалыс күндерінде АҚШ кассасында жинаған сомасы бар болғаны 918 долларды құрады. Кейде фильмнің көрсеткішіне 2001 жылғы 11 қыркүйектегі теракт, 2017 жылғы "Харви" даулы және 2020-2021 жылдардағы COVID-19 пандемиясы сияқты ұлттық дағдарыстар мен апаттар кері әсер етуі мүмкін.
Өндірістің жоғары шығындары
Кинофильмнің кассалық табысын бағалау кезінде барлық ақшаның киностудияға қайтарылмайтынын естен шығармау керек. Фильм табысының бір бөлігін кинотеатрлар мен фильм дистрибьюторлары алып қалады. Студияның жалпы табысының үлесін шамамен бағалау үшін, студия әдетте табыстың жартысын иеленеді. Үлкен бюджет фильмнің қаржылық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырауына себеп болуы мүмкін, тіпті ол кассада жақсы көрсетсе де; мысалы, 1980 жылғы «Жаратылыс қақпасы» жоспарланған өндіріс кестесін үш айға арттырып, бюджетін 12 миллион доллардан 44 миллион долларға дейін көтерді. Фильм кассада тек 3,5 миллион доллар тапты. 2005 жылғы «Сахара» фильмінің бюджеті өндіріс, дистрибуция және басқа да шығыстарға 281,2 миллион долларға дейін өсті. 2012 жылы Disney «Джон Картер» фильмінен 200 миллион долларлық зиян шеккенін хабарлады. Фильм бүкіл әлем бойынша 234 миллион доллар жинады, бірақ бұл оның 250 миллион долларлық бюджеті мен бүкіл әлемдік жарнама шығындарына жетпеді. 2007 жылғы «Алтын компас» фильмінің өндіріс бюджеті 200 миллион доллар болды. Фильмді қаржыландыру үшін New Line Cinema фильмнің барлық халықаралық дистрибуция құқығын әлемнің әртүрлі фильм дистрибьюторларына сатуға мәжбүр болды. Фильм отандық нарықта үлкен жетістікке жете алмады, бірақ халықаралық аренада сәтті болды; алайда, New Line халықаралық кассадан үлес алмады. Бұл оқиғалар New Line компаниясының Warner Bros. Pictures бөлімшесіне айналуының маңызды факторлары болды.
Қайтару
Алғашында "сәтсіз" деп есептелген фильмдер басқа жолдармен кіріс табуы мүмкін. Көптеген фильмдер өз елдерінде күтілген нәтижені бермеді, бірақ халықаралық аренада шығындарын өтеуге, тіпті қаржылық табысқа қол жеткізді. Фильмдер халықаралық дистрибуция, телеарналарға сату, кинотеатрлардың сыртында тарату және үй медиасы арқылы да ақша табуы мүмкін. 1995 жылғы апокалипсистен кейінгі "Су әлемі" фильмі өндірісте көптеген қиындықтарға тап болғаннан кейін, сол кездегі ең қымбат фильм болды. АҚШ прокатында жақсы көрсеткенімен, ол бастапқыда пайда әкелмеді және "кассалық сәтсіздік" ретінде танылды. Бірақ халықаралық прокаттан түскен табыс пен бейнежазбалар сату арқасында ол пайдаға шықты. 2023 жылы бокс-офисте күтілген нәтижені көрсетпеген "Миссия: Мүмкін емес – Өлім есебінің бірінші бөлігі" фильміне COVID-19 сақтандыру төлемі берілді, ол 57 миллион фунт стерлинг (71 миллион доллар) құрады. Көптеген фильмдер кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін ұзақ уақыттан соң сәттілікке жетті, культты фильмдерге айналды немесе уақыт өте келе қайта бағаланды. Осы сипаттамаға сәйкес келетін танымал фильмдердің қатарында Vertigo, Blade Runner, The Wizard of Oz, It's a Wonderful Life, Citizen Kane, The Shawshank Redemption, The Thing және Scott Pilgrim vs. the World фильмдері бар, олардың барлығы бастапқыда прокатта ақша жоғалтты, бірақ кейіннен танымал болды.
Студиядағы қате
Бір фильмнің нашар көрсеткіші оның студиясын кіріс есебінде таза зиянға ұшыратуы жиі кездеседі. Бірақ, ерекше жағдайларда, сәтсіз фильм студияны банкротқа немесе жабылуға алып келуі мүмкін. Мұндай мысалдардың ішінде United Artists ("Heaven's Gate") және Carolco Pictures ("Cutthroat Island") фильмдерін атауға болады. "Алтын компас" халықаралық прокатта сәтті болды және бүкіл әлем бойынша 372 миллион доллар жинады; алайда, Солтүстік Америкадағы прокаттағы нәтижесі Warner Bros. компаниясының New Line Cinema компаниясын тікелей бақылауға алу шешіміне ықпал еткен маңызды фактор болып саналды. 2001 жылы Square компаниясының бөлімшесі болған Square Pictures өзінің жалғыз фильмін – "Final Fantasy: The Spirits Within" шығарды. Фильм сыншылардан ара-жібір баға алды және 145 миллион долларлық құнын өтеуге қол жеткізе алмады. Фильмнің қиындықтарынан кейін Square Pictures енді фильм түсірмеді және қазір Square Enix құрамындағы Visual Works еншілес компаниясы болып табылады. 2011 жылы "Mars Needs Moms" фильмі Disney компаниясының үлесін ImageMovers компаниясы сіңіргенге дейін ImageMovers Digital шығарған соңғы фильм болды, нәтижесінде шамамен 140 миллион долларлық зиянға ұшырады – бұл номиналдық доллармен есептегендегі барлық уақыттағы ең ірі прокаттық сәтсіздік. Осы зиянға қарамастан, фильмнің шығуына бір жыл бұрын өндіріс компаниясын жабу туралы шешім қабылданған болатын.
Тәуелсіз фильмдер
2006 жылы шыққан "Зизикс Роуд" тәуелсіз фильмі АҚШ кассасында бар болғаны 30 доллар тапты. 1,2 миллион долларлық бюджетпен түсірілген бұл фильмде Том Сайзмор және Кэтрин Хейгл рөл сомдаған. Оның аз табыс табуы көрермендерді тарту қабілетінің нашарлығынан емес, тек Даластағы бір кинотеатрда алты күн көрсетілуімен байланысты – бұл, актерлер гильдиясының талаптарын орындау мақсатында жасалған. Ко-жұлдыз Лео Гриллоның сөзіне сүйенсек, фильмге барлығы алты билет сатылған, оның екеуі актерлер тобына тиесілі болған. Бұрын, 2000 жылы түсірілген британдық "Offending Angels" фильмі кассада 100 фунт стерлингтен (шамамен 150 доллар) аспаған табыспен танымал болды. Оның бюджеті 70 000 фунт стерлинг (шамамен 105 000 доллар) болды, ал Total Film журналы оны "құтқаруға келмейтін" фильм деп атады. 2011 жылы "Ең нашар фильм!" фильмі АҚШ кассасында 11 доллармен ашылды. Ол тек бір кинотеатрда көрсетілді.