Кіріспе

Спорт командасының бас жаттықтырушысы немесе менеджері – спортшыларды жаттықтыру және дамытумен айналысатын кәсіби маман. Олар көбінесе көпшілік назарында болады және басқа жаттықтырушыларға қарағанда жоғары жалақы алады. Кейбір спорт түрлерінде бас жаттықтырушы "менеджер" деп аталады, мысалы, футбол және кәсіби бейсболда. Ал басқа спорт түрлерінде, мысалы, Австралиялық футболда бас жаттықтырушыны әдетте аға жаттықтырушы деп атайды. Бас жаттықтырушы әдетте команданың спорт директорына немесе бас менеджеріне есеп береді. Кәсіби спорт ұйымдарында егер аға ойыншылар толық уақыт жұмыс істейтін және келісімшарт бойынша ойнайтын болса, бас жаттықтырушы оларға тікелей басшы болып табылады. Басқа жаттықтырушылар көбінесе бас жаттықтырушыға бағынышты болады, шабуыл немесе қорғаныс жаттықтырушылары ретінде жұмыс істейді, ал кейде жекелеген позициялар бойынша жаттықтырушылар болып тағайындалады.

Орта мектеп футболы

Басқа бас бапкерлер сияқты, орта мектеп жаттықтырушыларының негізгі міндеті – футболшыларды ұйымдастыру және жаттықтыру болып табылады. Бұл ойын жоспарларын жасау, ойыншыларды бағалау және жарыс кезінде команданы басқару, команда құрамын және орналасуын анықтауды қамтиды. Орта мектеп бас бапкерлерінің футбол алаңынан тыс да түрлі жауапкершіліктері бар. Олар мектеп ішінде студенттерді іздеу, қарсыластармен келісімдер жасау, төменгі лига жаттықтырушыларын жаттықтыру, жұмысқа алу және басқару кіреді. Көптеген жаттықтырушылар өздерінің бағдарламасының мектебінде басқа қызметте жұмыс істейді, әдетте академиялық мұғалім ретінде. Орта мектеп футболының жаттықтырушыларының кем дегенде бакалавр дәрежесі болуы керек. Көптеген жаттықтырушылар дене шынықтыру немесе спорттық менеджмент саласында білім алуды жөн көреді. Жаттықтырушылар көбінесе негізгі және жасөсперім командаларына жетекшілік етеді, бірақ жасөсперім командасының негізгі міндеттерін көмекші жаттықтырушы атқаруы мүмкін. 2020 жылғы мәліметтер бойынша орта мектеп футболының жаттықтырушыларының орташа жалақысы 47 100 долларды құрады. Сол BLS есебінде жалақы диапазоны өзгерді, ең жоғары 90-шы пайыздық көрсеткіш 81 940 долларға дейін, ал ең төменгі 10-шы пайыздық көрсеткіш 19 340 доллардан жоғары болды. Болжам бойынша 12% жұмыс орындарының өсуімен, жаттықтыру саласы 2029 жылға дейін көптеген басқа мамандықтардың өсу қарқынын басып өтеді деп күтілуде.

Колледж футболы

Колледж футболында бас бапкерліктің ерекшеліктерінің бірі – жоғары айналым деңгейі, қазіргі уақытта әр маусымда шамамен 18% құрайды. Аз ғана ерекшеліктер бар (Жимми Лейкок, Джо Патерно, Джон Маккей, Том Осборн, Ара Парсегиан, Билл Снайдер, Фрэнк Бимер, Бо Шембехлер, Вуди Хейс, Бобби Боуден, Боб Стоупс, Майк Гунди, Даррелл Роял және ЛаВелл Эдвардс сияқты есімдерді атауға болады), алайда колледж бапкерлері көбінесе жұмысын ауыстырып, мектепте он жылдан артық қалмайды. Кейбір бапкерлер біраз уақыттан кейін бағдарламаға оралып, жұмысын жалғастырғандары белгілі, мысалы, Роберт Нейланд пен Крис Аульт – олардың әрқайсысы бір мектепте (Теннесси және Невадада сәйкесінше) үш рет жұмыс істеген. Колледж деңгейіндегі көптеген бас бапкерлердің штаттары бар, сондықтан олар команданың жалпы тұжырымдамасына көбірек назар аударады, ал жаттығу тәртібінің ерекшеліктерімен айналыспайды. Басқа деңгейдегі бапкерлерден айырмашылығы, колледж бапкерлері командадағы ойыншылардың құрамын қалыптастыруға және оларды дамытуға толық жауапты. Бұл деңгейде табысқа жету үшін жақсы ойыншыларды тарту және дамыту маңызды рөл атқарады. Колледждің бас бапкерлері өз университеттерінің спорт директорларына есеп береді. Колледж бапкері – команданың бейнесі, ал осындағы ойыншылар бірнеше жылдан кейін кететін болса, кейбір бапкерлер бір орында ондаған жылдар бойы қалады. Олар жиі ойын алаңынан тыс оқиғалар, мысалы, ереже бұзулар немесе ойыншылардың жасаған әрекеттері туралы пікір білдіруге шақырылады. Кейде бапкер өзінің жеке өкілі ретінде танымал болады, мысалы, Лу Холц. Көптеген штаттарда мемлекеттік университеттердің футбол немесе баскетбол командаларының бас бапкері – ең көп жалақы алатын мемлекеттік қызметкер, тіпті штат губернаторынан да жоғары. Жыл соңында колледж футболының үздік бапкеріне арналған көптеген сыйлықтар тапсырылады. Жыл сайынғы маңызды наградалар: Home Depot жыл бапкері, Liberty Mutual жыл бапкері сыйлығы, Associated Press колледж футболының жыл бапкері сыйлығы және Пол "Бер" Брайант сыйлығы.

Ұлттық футбол лигасы

Кәсіби деңгейде бас бапкерлер жылына бірнеше миллион доллар табады, алайда ең көп жалақы алатын колледж бапкерлерінің табысы мен Ұлттық футбол лигасының бас бапкерлерінің жалақысы арасында үлкен сәйкестік бар. Кәсіби деңгейдегі бас бапкерлер жоғары сынып оқушыларын іздеу үшін ел аралап жүрмейтіндіктен, тактика мен ойын жоспарларын жасауға көбірек уақыт бөледі, бұл жұмыстар әдетте колледж деңгейінен де жоғары жалақы алатын мамандармен үйлестіріледі. Олар көбінесе бас менеджерге есеп береді. NFL бапкерлерінің келісімшарттарына көптеген факторлар әсер етеді. Олардың арасында NFL-дің 11 миллиард долларлық кірісі, бұл Үлкен Бейсбол Лигасының (MLB) 7 миллиард долларынан асып түседі. NFL бапкерлері ең көп жалақы алатын кәсіби бапкерлердің қатарында, ал кәсіби футбол жалақысы 2011 жылғы Forbes журналының ең жоғары жалақы алатын спорт бапкерлері туралы мақаласында көш бастады. NFL бапкерлерінің келісімшарттарының тағы бір маңызды бөлігі – бұл жеке бапкерлер мен NFL командалары/иелері арасында келісілген шарттардағы талаптар, олар лига жұмысы тоқтатылған жағдайда (мысалы, лок-аут немесе телекелісімдерді талқылау кезінде) бапкердің жалақысының бір бөлігін ұстап қалуға NFL командаларына рұқсат береді.

Жалақы

2013 жылы Ұлттық футбол лигасының бас жаттықтырушысының орташа жылдық жалақысы 6,45 миллион доллар құрады.

Қауымдастық футболы

Қауымдастық футболында бас бапкердің басқа спорт түрлеріндегідей жауапкершілігі бар. Мысалы, Еуропа елдерінде бас бапкерлер көбінесе өздерінің бапкерлік штабын құрайды. Басты айырмашылық – бас бапкер әдетте футбол директорымен бірлесіп жұмыс істейді, ал директор ойыншыларды іздеуге және келісімшарттарды келісуге жауапты болады. Ұлыбританияда бұл қызметтер менеджер лауазымында біріктіріледі. Кейбір елдерде адамға аға жаттықтырушы лауазымы беріліп, ол бас бапкердің бірінші көмекшісі ретінде жұмыс істейді немесе клубтың жасөспірімдер командасын жаттықтырады. Бас бапкердің болмаған жағдайында аға жаттықтырушы уақытша бас бапкер (немесе уақытша міндетін атқарушы) ретінде қызмет ете алады.

Австралиялық футбол немесе AFL

Австралиялық футболда бас жаттықтырушы немесе аға жаттықтырушы, ойыншылары үшін тиісті жаттығу бағдарламаларын әзірлеуге және іске асыруға жауапты. АФЛ-дегі аға жаттықтырушы, сондай-ақ әр ойын үшін ротацияларды және команда құрамын анықтауға жауапты. Сонымен қатар, команда жұмысына жаттықтырушылар ғана қатыспайды, себебі АФЛ командаларында бес түрлі жаттықтырушының әрқайсысының өзгеше міндеттері болуы мүмкін. Мысалы, шабуыл, орта алаң және қорғаныс жаттықтырушысы болуы мүмкін, олардың әрқайсысы белгілі бір позицияға назар аударады. Осылайша, әр жаттықтырушы сол позициядағы ойыншылармен жұмыс істейді.

Регби одағы

Регби футбол одағы клубтары регби директорын (DoR), бас бапкерді немесе екеуін де жұмысқа алуға құқылы. Әрбір лауазымның жауапкершілігі клубтар арасында әртүрлі болады. Әдетте, клуб DoR немесе бас бапкердің біреуін жұмысқа алса, екі лауазымға да жеке адамдарды тағайындағаннан гөрі көбірек жауапкершілікке ие болады. DoR клубтың барлық деңгейдегі лауазымы болып саналады, жастар командаларынан бастап кәсіби командаларға дейін ортақ философияны дамытуға және сақтауға бағытталған. Ал бас бапкердің міндеті – тек бірінші командаға баптап жаттығу жоспарларын жасау және оларды іске асыру, сондай-ақ қорғаныс, шабуыл, алдыңғы қатар, артқы қатар, дағдыларды жетілдіру және дене шынықтыру жаттықтырушыларынан құралған бапкерлер тобымен жұмыс істеу.

Колледждің атлетикасы

Билл Бауэрман – американдық жеңіл атлетиканың бас жаттықтырушысы, Орегон университеті үшін жұмыс істеген және Nike, Inc. компаниясын құрдас негізін қалаушы.

Колледждің кросс-айрыны

Колледж немесе университет деңгейінде кросс-кантри жарысының бас бапкерінің жауапкершіліктері бағдарламаның қаржысына және штаттық құрамына қарай кең ауқымда өзгереді.