Кіріспе

Баф қаласындағы римдік нысан - Англияның Сомерсет аймағындағы Баф қаласындағы римдік моншалар жақсы сақталған термалар. Рим Британиясының алғашқы онжылдықтарында, б.з. 60-70 жылдары осы жерде храм салынған. Оның құрылысы Аквае Сулис деп аталатын шағын римдік қаланың пайда болуына себеп болды. Рим моншалары – жалпыға арналған жуыну орындары – Римнің Британиядағы үстемдігі аяқталған V ғасырға дейін пайдаланылды. "Англосаксон шежіресінде" айтылғандай, бір ғасырдан кейін бұл римдік моншалар қирап кеткен. Табиғи көздердің маңындағы аймақ ерте және кейінгі орта ғасырларда бірнеше рет қайта жаңартылды. Рим моншалары төрт негізгі элементте сақталған: қасиетті көз, римдік храм, римдік монша үйі және Аквае Сулис артефактілері бар мұражай. Дегенмен, көше деңгейіндегі барлық ғимараттар 19 ғасырдан бастап салынған. Бұл Ұлыбританиядағы маңызды туристік орын, және Grand Pump Room-мен бірге жыл сайын 1,3 миллионнан астам келушіні қабылдайды. Зияратшылар моншаларды және мұражайды аралап көре алады, бірақ суға түсуге рұқсат жоқ.

Ыстық бұлақ

Су жақын маңдағы Мендип тауларындағы жаңбырдан бастау алады, содан кейін әктас су жинағыштары арқылы тереңдікке сіңеді. Геотермальдық энергия мұнда су температурасын көтереді. Қысымның нәтижесінде қыздырылған су әктастағы жарықтар мен жарылымдар арқылы жоғары көтеріліп, жер бетіне ванналарға дейін жетеді. Бұл процесс Жер қыртысының астындағы жоғары қысым мен температураны пайдаланатын күшейтілген геотермальдық жүйеге ұқсас. Геологиялық жарылымнан (Пенниквик жарылымы) мұнда күн сайын температурасы жоғары ыстық су көтеріледі. 1982 жылы жаңа шипажай суы бар бұрғылау жасалып, сорғы бөлмесінде ауыз суға таза және қауіпсіз шипажай суымен қамтамасыз етілді.

Су сапасы

Бат қаласы 1591 жылғы Елизавета I патшайымның жарлығымен жылы су көздеріне жауапкершілік жүктеген еді. Бұл міндет қазір Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесіне жүктелді, олар су қысымын, температурасын және ағын жылдамдығын қадағалайды. Термальдық сулар жоғары концентрацияда натрий, кальций, хлорид және сульфат иондарынан тұрады. Рим моншалары енді шомылу үшін қолданылмайды. 1978 жылғы қазан айында, жергілікті "Бат дельфиндері" жүзу клубының мүшесі, қалпына келтірілген Рим моншасында жүзіп жүрген жас қыз науқастанып қайтыс болды, осы оқиғадан кейін монша бірнеше жылға жабылды. Тестілген суда Naegleria fowleri, қауіпті патоген табылды. Жақын жерде салынып біткен Thermae Bath Spa және қайта жаңартылған Cross Bath моншалары, қазіргі заманғы шомылушыларға жақында бұрғыланған құдықтар арқылы судың қасиетін сезінуге мүмкіндік береді.

Тарих

Археологиялық деректерге сәйкес, моншалар орны кельттердің құдайға табыну орталығы болған болуы мүмкін; бұлақтар Сулис құдайына арналған, ол жергілікті халық Минервамен байланыстырған. Джеффри Монмутский өзінің көбінесе ойдан құрастырылған "Historia Regum Britanniae" еңбегінде бұл бұлақтың римдіктерге дейінгі британдық король Бладуд қалай тапқанын баяндайды, ол сол жерде моншалар салдырған. 18-шы ғасырдың басында Джеффридің ұмытылған аңызы судың сапасын патшалық деңгейде мақұлдау үшін үлкен мәнге ие болды, сонымен қатар бұлақтың Бладудты және оның шошқаларын жылы лайға малып, мәйектен айықтырғаны туралы қосымша мәліметтер берілді.

Римдік Британия

Сулис атауы римдіктердің басып кіруінен кейін де қолданыла берді, осының нәтижесінде қаланың римдік атауы Аквае Сулис ("Сулис сулары") аталды. Ғибадатхана 60-70 жылдары салынды, ал суға шомылу кешені келесі 300 жылдың ішінде біртіндеп дамытылды. Римдіктердің Британияны басып алу кезеңінде, және мүмкін император Клавдийдің нұсқауымен, инженерлер оқшауланған негізді қамтамасыз ету үшін емен қазықтарды лайға айдап, бұлақты қорғасынмен қапталған, дөңгелек емес тас бөлмемен қоршады. 2 ғасырда ол ағаштан жасалған шатырлы ғимаратқа енгізілді. 5 ғасырдың бірінші онжылдығында римдіктер Британиядан шығып кеткеннен кейін, бұл құрылыстар тозып, ақырында лайланып, су шайып кеткенімен жоғалып кетті. Англо-саксон жылнамасында бұл жердегі римдік моншалар 6 ғасырда қиратылғаны айтылады. Шамамен 130 қарғыс тақташасы табылған. Көптеген қарғыстар жертенің суға түскен кезде киімдері ұрлануымен байланысты.

Римнен кейінгі қолданылуы

Моншалар бірнеше рет өзгертілген, оның ішінде 12 ғасырда Джон Турс патша бұлағының су қоймасы үстінде емдік монша салды, ал 16 ғасырда қалалық әкімшілік жаңа монша (Королева моншасы) бұлақтың оңтүстігіне салды. Данияның Аннасы денсаулығын жақсарту үшін Батқа екі рет келді. Корольдік дәрігер Теодор де Майерне 1613 жылдың 19 мамырында Аннаны Король моншасында шомылдырды. Ол 1615 жылдың тамызында қайта келді. Данияның Аннасы Король моншасында табиғи газдың тұтанғанын көріп таң қалды, содан кейін Жаңа моншаны немесе Королева моншасын пайдаланды, онда оның құрметіне тәжді бағана мен "Anna Regnum Sacrum" деген жазу қосылды. Бұлақ қазір 18 ғасырға дейінгі ғимараттарда орналасқан, оны сәулетшілер Джон Вуд, Ұлы және Джон Вуд, Кіші, әке мен ұлы жобалаған. Келушілер су ішу үшін және әлеуметтік шаралар өткізу үшін пайдаланылатын неоклассикалық зал – Grand Pump Room-ға келді. Монша кешенін Виктория дәуірінде кеңейту Вудтар қалыптастырған неоклассикалық дәстүрді жалғастырды. 1810 жылы ыстық бұлақтардың құрғап қалғаны туралы ойлар пайда болды, сонда Уильям Смит Ыстық монша бұлағын түбіне дейін ашты, онда бұлақ құрғамағанын, бірақ жаңа арнаға ағып кеткенін анықтады. Смит суды бастапқы бағытына қайтарды. Қонақтар кіреберісі 1897 жылы Ж.М. Брайдон салған концерт залы арқылы. Бұл зал Grand Pump Room-ның шығысқа қарайғы жалғасы болып табылады, ортасында шыны күмбез және радиусты бұрыштармен бір қабатты ғимарат бар. Grand Pump Room-ның құрылысын 1789 жылы Томас Болдуин бастады. 1791 жылы ол отставкаға кетті, ал Джон Палмер 1799 жылы жобаны аяқтады. Солтүстік колоннаданы да Томас Болдуин жобалаған. Оңтүстік колоннада оған ұқсас, бірақ 19 ғасырдың соңында үстіне қосымша қабат салынды. Музей және Королева моншасы, соның ішінде Йорк көшесінен қалалық кір жуу бөлмесіне дейінгі "көпір" 1889 жылы Чарльз Эдвард Дэвис салған. Бұл ғимарат Grand Pump Room-ның оңтүстікке қарайғы кеңейтілген бөлігі болып табылады, ішінде 17 ғасырға дейінгі Королева моншасының бір бөлігі сақталған.

Мұражай

Мұражайда римдік кезеңнен қалған артефакттар, соның ішінде қасиетті бұлаққа құдайға шалу үшін лақтырылған заттар бар. Олардың ішінде 12 000 денарийден астам монета бар, бұл Ұлыбританиядағы ең ірі ұжымдық анттық салым ретінде белгілі. 1727 жылы жақын жерде табылған Сулис Минерва құдайының алтын жалатылған қола басы қойылған. Римдік Бат ғибадатханасы айналасындағы ауладан екі метрден астам биіктіктегі подиумда орналасқан, оған баспалдақпен көтерілуге болады. Кіреберісте төрт үлкен жолақты Коринфтік бағаналар, үстінде фриз және әшекейленген фронтон болған. Фронтонның бөліктері, мұражайда көрсетілгендей, ғимараттың алдыңғы жағындағы бағаналардың үстінде орналасқан үшбұрышты әшекейлеу бөлімі, ені 26 фут (8 метр), ал шыңынан төменгі жағына дейін 8 фут (2 метр) құрайды. Оның ортасында ғибадатханаға жақындағандардың барлығына биіктен қарап тұрған, мүмкін "Горгон" басының бейнесі бейнеленген. Осы үлкен бастың өзінде сақалында жыландар, құлақтарының үстінде қанаттар, қабақтары және қалың мұрт бар. Бұл бейне нені білдіреді дегенде дау бар (Горгон әдетте әйел бейнесінде болады), бірақ көптеген ғалымдар оны жақын жердегі қасиетті бұлақтың суларына билік ететін жергілікті құдайдың бейнесімен Минерваның Горгон атрибутының қасақана синкретизмі деп санайды. Орталық бас сондай-ақ Океан сияқты су құдайының немесе жергілікті кельт күн құдайының бейнесі ретінде де түсіндірілген. 2016 жылы мектеп оқушыларына арналған жаңа оқу орталығын салуға рұқсат алынды, ол бұлақтармен туннель арқылы байланыстырылады. "Heritage Lottery Fund" қорынан қаржы ізделіп жатыр, егер сәтті болса, орталық 2019 жылы ашылуы күтілуде.

Сақтау

Ұлы моншаға қарап тұрған террасадағы Рим императорлары мен Рим Британиясының губернаторларының 19 ғасыр соңындағы мүсіндемелері қышқыл жаңбырдың әсеріне ерекше сезімтал және бірнеше жылда бір рет қорғау үшін құрбандыққа шалынған қабатпен жуылады. Ғибадатхана аумағындағы көрмелер жылу әсеріне ұшырайды, бұл римдік тас құрылысынан коррозиялық тұздардың шығуына себеп болады. Бұл мәселені азайту мақсатында 2006 жылы жаңа желдету жүйесі орнатылды. 2009 жылы Мәдениет, БАҚ және спорт департаменті/Вольфсон қоры Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесіне 90 000 фунт стерлинг көлемінде грант берді. Бұл грант Англиядағы мұражайлар мен галереяларды жақсарту үшін құрылған аталған қор арқылы Рим моншаларының көрмелерін жаңартуға және оларға қолжетімділікті арттыруға жәрдемдесу үшін бөлінді. Келесі гранттар Лондондық Event Communications мамандандырылған фирмасының көрме дизайны мен орналасуы бойынша қосымша жұмыстарды қаржыландырды.