Кіріспе

Аморфты жанартау шынысы
болаттағы екі фазалы құрылым

Перлит – салыстырмалы түрде жоғары су мөлшеріне ие, әдетте обсидианның гидратациясы нәтижесінде пайда болатын аморфты жанартау шынысы. Ол табиғатта кездеседі және жеткілікті түрде қыздырылғанда айтарлықтай кеңейеді. Бұл өнеркәсіптік минерал, "синтерлеу температурасын төмендету үшін керамикалық флюс ретінде" қолданылады, сондай-ақ өңделгеннен кейін төмен тығыздығымен бағалы коммерциялық өнім болып табылады.

Қасиеттері

Перлит суға жеткенде жұмсарады. Материал құрылымындағы тұтқындалған су буға айналып шығып кетеді, осының салдарынан материал бастапқы көлемінен 7-16 есеге дейін кеңейеді. Кеңейген материалдың түсі жарқыраған ақ болады, себебі ішіндегі көпіршіктер жарық шағылыстырады. Кенде болмаған ("шикі") перлиттің көлемдік тығыздығы шамамен 1100 кг/м3 (1,1 г/см3), ал кеңейтілген перлиттің көлемдік тығыздығы шамамен 30-150 кг/м3 (0,03-0,150 г/см3) құрайды.

Шығару көздері мен өндірісі

Перлит – жаңартылмайтын ресурс. Әлемдегі перлит қоры 700 миллион тоннаға бағаланады. Армениядағы расталған перлит ресурстары 150 миллион м³ құрайды, ал жобаланған ресурстардың жалпы көлемі 3 миллиард м³ дейін жетеді. Армениядағы нақты тығыздығы 1,1 тонна/м³ болғанда, расталған қорлар 165 миллион тоннаны құрайды. Басқа хабарланған қорлар: Грекия – 120 миллион тонна, Түркия, АҚШ және Венгрия – шамамен 49,57 миллион тонна. 2018 жылы Қытай, Түркия, Грекия, АҚШ, Армения және Венгрия басшылық еткен әлемдік перлит өндірісі 4,6 миллион тоннаны құрады. Ол сэндвич құрылымды композиттік материалдарды немесе синтаксистік көбікті жасау үшін де қолданылуы мүмкін. Перлит сүзгілері сыраны бөтелкеге құю алдында сүзгілеуде кеңінен қолданылады. Перлиттің шағын мөлшері құю фабрикаларында, криогендік оқшаулауда және керамикада (балшық қоспасы ретінде) қолданылады. Оны жарылғыш заттар индустриясы да пайдаланады.

Судағы сүзгілеу

Қазіргі уақытта перлит коммерциялық бассейн сүзгілеу технологиясында диатомит топырағы сүзгілерінің орнына қолданылады. Перлит – тамаша сүзгіш және диатомит топырағына толыққанды балама ретінде кеңінен қолданылады. Әлем бойынша перлитті сүзгіш материал ретінде пайдаланудың танымалдылығы үлкендей түсуде. Нарықта перлит негізіндегі сүзгілеуді қамтамасыз ететін бірнеше өнім бар. Көптеген перлит сүзгілері мен перлит орталары NSF 50 стандартына (Aquify PMF сериясы және AquaPerl) сәйкес келеді, бұл су сапасының және технологияның қауіпсіздігі мен тиімділігін регламенттейді. Перлитті қолданыстағы кәріз жүйелері арқылы қауіпсіз түрде тастауға болады, алайда кейбір бассейн операторлары перлитті бөлек тастау үшін тұндыру ыдыстары немесе іріктеп алатын жүйелерді пайдалануды қалайды.

Биотехнология

Термиялық және механикалық тұрақтылығы, уытсыздығы және микроорганизмдерге шабуыл жасауға, сондай-ақ органикалық еріткіштерге жоғары төзімділігінің арқасында перлит биотехнологиялық қолданыстарда кеңінен қолданылады. Перлит биоремедиация және сенсорлық қолданыстар үшін ферменттер сияқты биокатализаторларды бекітуге арналған өте жақсы орта екені анықталды.

Ауыл шаруашылығы

Бау-бақша шаруашылығында перлит топырақтың құрамын жақсарту үшін немесе гидропоникалық өсіру ортасы ретінде, сондай-ақ кесінділерді түбіртеу үшін қолданылады. Топыраққа қосылғанда, ол суды жақсы өткізеді, суды аз мөлшерде ұстайды және топырақтың тығыздалуын алдын алады.

Еңбек қауіпсіздігі

Перлитте кремний диоксиді болғандықтан, көп мөлшерде жұмыс істеген кезде көзілдірік пен кремний сүзгіш маска кию ұсынылады.

Америка Құрама Штаттары

Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы (OSHA) жұмыс орнында перлитке қатысты заңмен белгіленген шектің (рұқсат етілген шекті мөлшер) мөлшерін 8 сағаттық жұмыс күні ішінде жалпыға арналған 15 мг/м3 және тыныс алуға арналған 5 мг/м3 деп белгіледі. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау институты (NIOSH) 8 сағаттық жұмыс күні ішінде жалпыға арналған 10 мг/м3 және тыныс алуға арналған 5 мг/м3 ұсынылатын шекті мөлшерді (REL) белгіледі.