Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сирек немесе ойдан шығарылған материал
Rare or fictional material
Унобтаний (немесе унобтаний) – бұл көркем әдебиетте, инженерияда және күнделікті жағдайларда белгілі бір қолдану үшін идеалды, бірақ алуы өте қиын немесе мүмкін емес материалды білдіретін термин. Унобтаний бастапқыда мүлдем жоқ материалдарды атау үшін қолданылған, бірақ өте сирек кездесуіне немесе жоғары құнына байланысты қол жетімсіз нақты материалдарды сипаттау үшін де пайдаланылуы мүмкін. Кемдеу түрінде, ол қолдану үшін қажетті, бірақ өте қиын немесе мүмкін емес инженерлік қасиеттері бар құрылғыны білдіруі мүмкін. Кез келген унобтаний мысалының қасиеттері оның арналуына байланысты. Мысалы, унобтанийден жасалған дөңгелек салмағы болмауы және үйкеліссіз болуы мүмкін. Бірақ ядролық ракета үшін унобтаний жеңілдік, жоғары температурадағы беріктік және радиациялық зақымдануға төзімділік сияқты қасиеттерге ие болуы керек; бүгінгі материалдармен осы үш қасиеттің бірігуі мүмкін емес. Унобтаний тұжырымы көбінесе ойша, бей-жай немесе әзілмен қолданылады. Unobtainium сөзі химиялық элементтердің атауларына қосылатын «ium» жұрнағымен unobtainable сөзінен шыққан. Ол ununennium сияқты бірдей дыбысталатын жүйелі элементтердің атауларынан бұрын пайда болған. Титан мен уран сияқты нақты элементтердің атауларымен ұқсастығына байланысты унобтаний деген балама жазу да қолданылады.
Unobtainium (or unobtanium) is a term used in fiction, engineering, and common situations for a material ideal for a particular application but impractically difficult or impossible to obtain. Unobtainium originally referred to materials that do not exist at all, but can also be used to describe real materials that are unavailable due to extreme rarity or cost. Less commonly, it can mean a device with desirable engineering properties for an application that are exceedingly difficult or impossible to achieve. The properties of any particular example of unobtainium depend on the intended use. For example, a pulley made of unobtainium might be massless and frictionless. But for a nuclear rocket, unobtainium might have the needed qualities of lightness, strength at high temperatures, and resistance to radiation damage; a combination of all three qualities is impossible with today's materials. The concept of unobtainium is often applied hand wavingly, flippantly, or humorously. The word unobtainium derives humorously from unobtainable, with ium, a suffix for chemical element names. It predates the similar sounding systematic element names, such as ununennium. An alternative spelling, unobtanium, is sometimes used, by analogy to the names of real elements like titanium and uranium.
Инженерлік шығу тегі
1950 жылдардың соңынан бері аэроғарыш инженерлері "unobtainium" терминін ерекше немесе қымбат материалдарды талқылағанда немесе теориялық тұрғыдан барлық талаптарына сай келетін, бірақ іс жүзінде жоқ материалды қарастырғанда қолданады. Unobtainium, зат есім. Қандай да бір құрылғының немесе пайдалы заттың жұмыс істеуі үшін қажетті, жоғары көрсеткіштерге ие, бірақ теориялық тұрғыдан өмірге келмейтін немесе технология жетілмегендіктен өндіріле алмайтын материал. Әзіл немесе ирониялық мағынада қолданылады. |source=Вудфорд Хефлин құрастырған және 1958 жылғы ақпанда АҚШ Әуе күштерінің Әуе университеті жариялаған "Аэроғарыш терминдерінің алдын ала сөздігінде" тізімделген. 1990 жылдары бұл термин кеңінен тарады, тіпті "Unobtainium [ғарыш қолданысына арналған жаңа композиттік материалдар]" сияқты ресми инженерлік еңбектерде де қолданылды. "Unobtainium" сөзі аэроғарыш өнеркәсібінде қайта кіру кезіндегі экстремалды температураға төтеп бере алатын материалдарды білдіру үшін пайда болған болуы мүмкін. Мысалы, SR-71 Blackbird барлау ұшағын жасау кезінде Lockheed компаниясының инженерлері "Skunk Works" құрылымында Кларенс "Келли" Джонсон басшылығымен титанды "unobtainium" деп атады. Титан Blackbird ұшағының жоғары температурада салмаққа шаққандағы беріктігін арттырды, бірақ оның қолжетімділігі Кеңес Одағының оны бақылауына байланысты шектелді. Бұл Суық соғыс кезінде АҚШ үшін мәселе тудырды, өйткені Blackbird-ке титанның көп мөлшері қажет болды (сондай-ақ, кейінірек жасалған F-15, F-18, F-22 истребительдері мен B-1 бомбалаушысына да салыстырмалы түрде көп титан қажет болды).
Since the late 1950s, aerospace engineers have used the term "unobtainium" when referring to unusual or costly materials, or when theoretically considering a material perfect for their needs in all respects, except that it does not exist. Unobtainium, n. A substance having the exact high test properties required for a piece of hardware or other item of use, but not obtainable either because it theoretically cannot exist or because technology is insufficiently advanced to produce it. Humorous or ironical. |source=Listed in "Interim Glossary, Aero Space Terms," as compiled by Woodford Heflin and published in February 1958 by the Air University of the US Air Force. By the 1990s, the term was in wide use, even in formal engineering papers such as "Towards unobtainium [new composite materials for space applications]." The word "unobtainium" may well have been coined in the aerospace industry to refer to materials capable of withstanding the extreme temperatures expected in re entry. For example, during the development of the SR 71 Blackbird spy plane, Lockheed engineers at the "Skunk Works" under Clarence "Kelly" Johnson used 'unobtainium' as a dysphemism for titanium. Titanium allowed a higher strength to weight ratio at the high temperatures the Blackbird would reach, but its availability was restricted because the Soviet Union controlled its supply. This created a problem for the U. S. during the Cold War because the Blackbird required huge amounts of titanium (and subsequent U. S. military aircraft such as the F 15, F 18, and F 22 fighters and the B 1 bomber required relatively large amounts of it as well).
Қазіргі заманғы танымалдық
Unobtainium ғылыми фантастика жанкүйерлері немесе инженерлер емес адамдар арасында нақты бар, бірақ жоғары бағасынан (кейде "unaffordium" деп аталады) немесе шектеулі қолжетімділігінен алуы қиын заттарды білдіру үшін қолданыла бастады. Әдетте бұл өте жоғары сапалы және қажетті өнімге қатысты айтылады. 1970 жылдарға қарай бұл термин аэроғарыш өнеркәсібінен Оңтүстік Калифорнияның автомобиль және мотоцикл мәдениетіне көшті және Oakley мотоциклінің тұтқалары сияқты салалық жарияланымдарда пайда бола бастады. Басқа мысалдарға тау велосипедтері қауымдастығындағы артқы кассеталар, ескі көліктерге енді қолжетімді емес бөлшектер, магнитофонның катушкалары және 1L6 немесе WD 11 сияқты сирек вакуумдық түтіктер жатады, олардың бағасы енді орнатылған құралдан да қымбат болуы мүмкін. Көздік және сәнді киімдер өндіретін Oakley, Inc. компаниясы да көптеген көздік мұрындықтары мен құлаққаптары үшін қолданылатын материалды, ол суға түскенде жабысқақтығы артып, ұстауға көмектеседі, Unobtainium деп белгілейді. 2010 жылға қарай бұл термин негізгі жаңалықтарда тұтынушы электроникасы мен «жасыл» технологиялардың жұмыс істеуіне қажетті, бірақ болжамды сұранысы қазіргі көлемінен әлдеқайда асып түсетін сирек кездесетін элементтерді (әсіресе тербий, эрбий, диспрозий, иттрий және неодим) сипаттау үшін қолданылды. Бұл атауды нақты материалға жатқызуға бірнеше рет әрекет жасалды. Ғарыш лифтілерін зерттеуде қажетті сипаттамалары бар материалды сипаттау үшін ұзақ жылдар бойы "unobtainium" қолданылып келді, бірақ көміртек нанотүтікшелерінде осы сипаттамалар болуы мүмкін.
Unobtainium began to be used among people who are neither science fiction fans nor engineers to denote an object that actually exists, but which is very hard to obtain either because of high price (sometimes referred to as "unaffordium") or limited availability. It usually refers to a very high end and desirable product. By the 1970s, the term had migrated from the aerospace industry to the Southern California automobile and motorcycle cultures and, began to appear in industry publications such as early advertisements for Oakley motorcycle handgrips. Other examples are rear cassettes in the mountain biking community, parts that are no longer available for old car enthusiasts, parts for reel to reel audio tape recorders, and rare vacuum tubes such as the 1L6 or WD 11 that can now cost more than the equipment in which they were fitted. The eyewear and fashion wear company Oakley, Inc. also frequently denotes the material used for many of their eyeglass nosepieces and earpieces, which has the unusual property of increasing tackiness and thus grip when wet, as unobtanium. By 2010, the term had been used in mainstream news reports to describe the commercially useful rare earth elements (particularly terbium, erbium, dysprosium, yttrium, and neodymium), which are essential to the performance of consumer electronics and green technology, but whose projected demand far outstrips their current supply. There have been repeated attempts to attribute the name to a real material. Space elevator research has long used "unobtainium" to describe a material with the necessary characteristics, but carbon nanotubes might have these characteristics.
Ғылыми фантастика
Унобтаний Дэвид Бриннің 1983 жылғы "Стартид Ризинг" кітабында қару жасау үшін қолданылатын материал ретінде қысқаша айтылған, ол Ктсемени жүйесінің экзоайларының бірінің ядросының 1% құрайды. Унобтаний Уил Маккартидің "The Collapsium" (2000) еңбегінде де қысқаша сөз етіледі, онда "wellstone" деп аталатын бағдарламаланатын кванттық технологиялық материал кез келген ойға келген элементті, соның ішінде "унобтаний, импоссибилий және аяз түстес криптонит сияқты қиял заттарды" модельдеуге қабілетті. 2003 жылғы "Жер ядросы" фильмінде "Унобтаний" – доктор Эдвард "Браз" Браззлтон жасаған 37 буыннан тұратын вольфрам-титан кристалдық қорытпасының аты, ол Жердің балқыған ядросының шектен тыс қысымын және ыстығын сіңіріп алып, оларды пайдалы энергияға, тіпті электр энергиясына айналдыра алады; ол Виргиль кемесінің аса төзімді сыртқы қабығын салу үшін қолданылады. 2009 жылғы "Аватар" фильмінде "Унобтаний" – экзоай Пандорада ғана кездесетін сирек кездесетін жер минералының жалпы аты (фильм осы экзоайда өтеді, ол газ гиганты Полифемустың бесінші серігі, ол Альфа Центавр А айналасында айналады), оның қуатты суперөткізгіш ретінде қолданылуына байланысты жоғары бағаланады (және қымбатқа сатылады); оның ерекше магниттік қасиеттерінің арқасында Пандора атмосферасында унобтанийдің жоғары концентрациясы бар таулар "левитациялайды".
Unobtainium was mentioned briefly in David Brin's 1983 book Startide Rising, as a material that could be used in making weapons and comprising 1% of the core of one of the exomoons of the Kthsemenee system. Unobtainium is briefly mentioned in Wil McCarthy's The Collapsium (2000), where a programmable quantum technology material called "wellstone" can simulate any conceivable element, including "imaginary substances like unobtainium, impossibilium, and rainbow kryptonite". In the 2003 film The Core, "Unobtainium" is the nickname of a 37 syllable long tungsten titanium crystal alloy developed by Dr. Edward "Braz" Brazzelton that is able to absorb the extreme pressure and heat of the Earth's molten core and then convert these into usable energy, even electricity; it's used in building the super resistant outer shell of the ship Virgil. In the 2009 film Avatar, "Unobtanium" is the common name of a rare earth mineral found exclusively in the exomoon Pandora (where the movie takes place, being the fifth moon of the gas giant Polyphemus, which orbits Alpha Centauri A), highly prized (and priced) because of its application as a powerful superconductor material; because of its unusual magnetic properties, entire mountains with high concentrations of unobtanium "levitate" in the atmosphere of Pandora.
Ұқсас терминдер
Бұл термин оны жасауға тырысқандарға көнбеген материалды сипаттау үшін қолданылған, ал "иллюзия" сөзінен туындаған illudium нұсқасы да бар. Бұл туралы бірнеше Looney Tunes мультфильмдерінде айтылған, онда Марвин марсиан Жерді жарылту үшін "Eludium Q 36 жарылғыш ғарыш модулятор" пайдалануға тырысты (әрекеттері сәтсіз аяқталды). Тағы бір шамамен синоним - тілек қорытпасы, бірақ мағынасы көбінесе аздап өзгеше: тілек қорытпасы әдетте мүлдем болмайды, ал обтаний тек қол жеткізуге қиын болуы мүмкін. Алхимияда осыған ұқсас түсінік - философ тасы, ол қорғасынды алтынға айналдыруға немесе мәңгілік өмір мен жастық сыйлауға қабілетті мифтік зат. Мұндай затты табуға жасалған тырысқандар сәтті болмаса да, жаңа элементтің – фосфордың ашылуына себеп болды.
The term has been used to describe a material which has "eluded" attempts to develop it, with the variant spelling illudium derived from "illusion". This was mentioned in several Looney Tunes cartoons, where Marvin the Martian tried (unsuccessfully) to use his "Eludium Q 36 Explosive Space Modulator" to blow up the Earth. Another largely synonymous term is wishalloy, although the sense is often subtly different in that a wishalloy usually does not exist at all, whereas unobtainium may merely be unavailable. A similar conceptual material in alchemy is the philosopher's stone, a mythical substance with the ability to turn lead into gold, or bestow immortality and youth. While the search to find such a substance was not successful, it did lead to discovery of a new element: phosphorus.