Кіріспе
пойызды басқару технологиясы Көп бірліктерді басқару, кейде қысқартылып бірнеше бірлік немесе МУ деп аталады, – бұл пойыздың барлық жетек құралдарын бір уақытта бір орыннан басқару әдісі. Бұл бірнеше өздігінен қуат алатын жолаушылар вагондарынан немесе локомотивтер жиынтығынан тұратын көп бірлік болсын, әрбір бірлікке тек басқару сигналы жіберіледі. Бұл әртүрлі бөлімдердегі электр моторлары бір басқару механизмімен қосылатын қуат көзіне тікелей қосылатын және осылайша пойыз арқылы толық жетек қуатын беруді қажет ететін жүйелерден өзгеше. Көп бірліктерді басқарумен жұмыс істейтін көлік құралы құрамы АҚШ-та "консист" деп аталады.
Multiple unit train control, sometimes abbreviated to multiple unit or MU, is a method of simultaneously controlling all the traction equipment in a train from a single location—whether it is a multiple unit comprising a number of self powered passenger cars or a set of locomotives—with only a control signal transmitted to each unit. This contrasts with arrangements where electric motors in different units are connected directly to the power supply switched by a single control mechanism, thus requiring the full traction power to be transmitted through the train. A set of vehicles under multiple unit control is referred to as a consist in the United States.
Шығу тегі
Көп бірліктерді басқару жүйесі алғаш рет 1890 жылдары электрлік көп бірліктерде қолданылды.
Ливерпульдің әуе темір жолы
Ливерпульдің жоғары орналасқан темір жолы 1893 жылы екі вагонды электрлік көп бірліктермен ашылды, екі басындағы кабиналардағы басқару құрылғылары екі вагондағы моторларға тікелей жетектік токты басқарды.
Фрэнк Дж . Спраг
Көп бірліктік сүйреуді басқару жүйесін Франк Спраг әзірледі және алғаш рет 1897 жылы South Side Elevated Railroad (қазір Чикаго 'L' жүйесінің бөлігі) теміржолында қолданылып, сынақтан өтті. 1895 жылы, оның компаниясының тікелей токпен жұмыс істейтін лифттерді басқару жүйелерін ойлап табуы мен өндірісінен туындаған, Франк Спраг электр пойыздарын басқаруға арналған көп бірліктік контроллерді ойлап тапты. Бұл дүние жүзінде электрлік теміржолдар мен троллейбус жүйелерін салуды үдетті. Пойыздың әрбір вагонында жеке сүйреу қозғалтқыштары бар: әрбір вагондағы қозғалтқышты басқару релелері алдыңғы вагондағы пойыз желісінің сымдары арқылы қуаттандырылып, пойыздың барлық сүйреу қозғалтқыштарын бірдей басқаруға мүмкіндік береді.
Локомотивтердегі қолдану
Спрагтың МУ жүйесі 1920 жылдары дизельдік-электрлік және электрлік локомотивтерде пайдаланылды; алайда, бұл алғашқы басқару байланыстары толығымен пневматикалық болды. Бүгінгі заманғы МУ басқаруы тежеуді басқару үшін пневматикалық элементтерді, ал газды реттеу, динамикалық тежеу және ақаулық көрсеткіштерін басқару үшін электр элементтерін қолданады. Дизельдік-электрлік МУ-дың алғашқы күндері көптеген жүйелер болды; кейбіреулері бір-бірімен үйлесімді, ал кейбіреулері емес. Мысалы, алғашқы жеткізілген көптеген F локомотивтерінің алғы жағында МУ кабельдері болмады, бұл локомотивтің артқы жағы арқылы ғана МУ мүмкіндігін қамтамасыз етті. Яғни, егер пойызға төрт локомотив қажет болса және төрт А локомотиві және ешқандай В локомотиві болмаса, пойызға екі локомотив экипажы қажет болады, өйткені төрт А локомотиві екі топқа бөлінгеннен басқа, бірнеше бірлік ретінде басқарыла алмайды. Солтүстік Америкада А локомотиві және В локомотиві терминдері қолданылады, мұнда В немесе "күшейткіш" локомотивінде басқару кабинасы болмайды; ал В локомотивінде "аналық" локомотивтен қосымша қосылыстар арқылы қуат алатын жетек моторлары бар; сондай-ақ ауыстыру локомотивтері үшін "сиыр-бұзау" термині қолданылады. Басқару вагонымен қашықтан басқарылатын локомотивте қашықтан басқару мүмкіндігі бар, бірақ жетек жабдығы жоқ. Қазіргі заманғы дизельдік локомотивтердің көпшілігі МУ жұмысына жабдықталған күйде жеткізіледі, бұл локомотивтер тобын бір кабинадан басқаруға мүмкіндік береді. Барлық МУ қосылыстары өндірушілер арасында стандартталмаған, демек бірге пайдаланылатын локомотивтердің түрлерін шектейді. Алайда, Солтүстік Америкадағы барлық теміржолдар мен өндірушілердің арасында Америка теміржолдары қауымдастығы (AAR) жүйесін пайдалана отырып, жоғары деңгейде стандарттау сақталған, бұл Солтүстік Америкадағы кез келген заманауи локомотивті кез келген басқа заманауи Солтүстік Америка локомотивімен қосуға мүмкіндік береді. Ұлыбританияда бірнеше үйлесімсіз МУ жүйелері қолданылады (және кейбір локомотивтер кластары МУ жұмысына ешқашан жабдықталмаған), бірақ британдық теміржолдарында қолданылатын жаңа дизельдік локомотивтер стандартты Америка теміржолдары қауымдастығы жүйесін пайдаланады. Заманауи локомотивтердің МУ жүйелерін дәнекерлеу құрылғысының оң және сол жағындағы үлкен МУ кабельдері арқылы оңай анықтауға болады. Қосылымдар әдетте ауа тежегіш жүйесін басқару үшін бірнеше ауа шлангісінен және жетек жабдығын басқару үшін электр кабелінен тұрады. Дәнекерлеу құрылғысының жанында орналасқан ең үлкен шланг – басты ауа тежегіш желісі немесе "поезд желісі". Қосымша шлангтер локомотивтердегі ауа компрессорларын байланыстырып, пойыздың қалған бөлігіне тәуелсіз локомотивтердің тежегіштерін басқарады. Кейде рельстерге құм себуді басқаратын қосымша шлангтер де болады. Таратылған қуатпен ұзақ пойыздарда, мысалы, кен желілеріндегі кен пойыздарында, максималды тарту күшін азайту үшін пойыздың екі шетінде және аралық жерлерде локомотивтер орналастырылуы мүмкін. Локомотивтер көбінесе жетекші локомотивтен Locotrol жүйесі арқылы радиоарқылы басқарылады. Қашықтан басқарылатын локомотивтер, мысалы, дөңес аулалардағы "свитчерлер", стационарлық оператормен басқарылуы мүмкін. Бұл типтегі қашықтан басқару жүйелері көбінесе AAR MU стандартын қолданады, бұл AAR MU стандартын қолданатын кез келген локомотивті басқару қабылдағышына оңай "MU" қосылысын жасауға және осылайша қашықтан басқарылатын болуға мүмкіндік береді.
Жолаушылар пойыздарының қолдануы
Қазіргі заманғы көп агрегатты электр және дизельді пойыз құрамаларында көбінесе механикалық, электрлік және пневматикалық қосылыстарды қамтамасыз ететін арнайы қосқыш пайдаланылады. Бұл қосқыштар пойыздарды адамның араласуынсыз автоматты түрде қосуға және ажыратуға мүмкіндік береді. Әлемде толық автоматты қосқыштардың бірнеше түрі қолданылады, оның ішінде Шарфенберг қосқышы, түрлі тырнақ гибридтері (мысалы, Ұлыбританияда қолданылатын Tightlock), Wedglock қосқышы, Dellner қосқыштары (көрінісі жағынан Шарфенберг қосқыштарына ұқсас) және BSI қосқышы. Көп бақылау технологиясы сондай-ақ бір басында стандартты локомотивпен жұмыс істейтін итеру-тарту пойыздарында қолданылады. Бақылау сигналдары кабинадан әдеттегідей алынады немесе локомотивке аралық вагондар арқылы кабельдермен қосылған екінші бастағы кабина вагонынан алынады. АҚШ-та Amtrak көбінесе Солтүстік-Шығыс дәлізінен тыс маршруттарда бір-үш дизель локомотивін бір оператормен пайдаланады.
Троллейбустарда
КСРО-да қоғамдық көліктің сыйымдылығын арттыру қажеттігі туды, бірақ жергілікті өнеркәсіп әлемдік тенденцияларға жете алмай, мысалы, иілгіш троллейбустарды өндіруге қол жеткізе алмады. Алғашқысы – 1959 жылдан 1967 жылға дейін салынған SVARZ TS троллейбусы болды. Келесі иілгіш троллейбус, ZiU 683, 1963 жылы ғана өндірілді. Осы кезеңде жолаушылар сұранысын қанағаттандыру мақсатында, бірнеше троллейбусты біріктіріп жұмыс істеуді зерттеу жұмыстары басталды. Осындай жүйе алғаш рет 1966 жылдың 12 маусымында Киевте сәтті сынақтан өтті. Бұл жүйені украин инженері Владимир Веклич жобалаған, ол екі МТБ 82D троллейбусын біріктірді. Басқа қалалар да ұқсас жүйелер құруға тырысқанмен, олардың шешімдері көбінесе трақциялық қозғалтқыштардың жылдам тозуына алып келді, себебі көліктер мұндай жұмыс режимі үшін есептелмеген еді. Самара, Новосибирск, Омск, Днепропетроск, Харьков, Мәскеу, Кемерово, Сумы, Челябинск, Николаев және Краснодар қалаларында да осындай тәжірибелер жасалды.