Кіріспе

Пойыз экипажының мүшесі – теміржол немесе трамвай экипажының мүшесі.

Кондуктор (солтүстік америкалық ағылшын тілінде) немесе күзетші (британдық ағылшын тілінде) – пойыздың/локомотивтің тікелей басқарылуын қамтымайтын операциялық және қауіпсіздік міндеттеріне жауапты пойыз экипажының мүшесі. Кондуктор лауазымы Солтүстік Америка теміржолдарында кең таралған, бірақ осы рөл әлемде әртүрлі атаулармен кездеседі. Британдық ағылшын тілінде кондукторды күзетші немесе пойыз менеджері деп те атайды. Кондуктордың немесе күзетшінің міндеттеріне әдетте мыналар кіреді:

Пойыздың қолданыстағы қауіпсіздік ережелері мен талаптарын сақтауын қамтамасыз ету.
Пойыздың станциялардан басталатын кестеге сәйкес жүруін қадағалау.
Электрмен жұмыс істейтін есіктерді ашу және жабу.
Билет сату және тексеру, сондай-ақ жолдарға қызмет көрсету.
Вагон мен жүктердің дұрыс түсіріліп, алынуын бақылау.
Жолдағы құжаттарды толтыру.
Пойыздың кері бағытта қозғалуын бағыттап тұру.
Вагонды қосып немесе ажырату.
Жылжымалы құрамды орнатуға немесе жинауға көмектесу.

Кейбір қалалық жылдам көлік жүйелерінде кондукторлар хабарлама жасау және есіктерді ашу/жабу үшін жұмыс істейді, бұл міндеттерді әдетте инженерлер орындайды. Кондуктор көбінесе пойыздың ортасында, платформаны жақсы көре алатын жерде орналасады. Автоматтандыру жетістіктері көптеген көлік жүйелерінде бір адамдық басқаруды (OPTO) мүмкін етсе де, Нью-Йорк метрополитені, Торонто көлік комиссиясы және Сидней пойыздары сияқты бірнеше жүйе кондукторларды сақтап қалды.

Қашықтан басқару локомотивтері

1990 жылдардың соңына қарай Солтүстік Америка теміржолдарында қашықтан басқарылатын локомотивтер теміржол аулаларында вагондарды тіркеу жұмыстары үшін кеңінен қолданыла бастады. Бұл жүйе кондукторға локомотивті (немесе локомотивтерді) сымсыз қашықтан басқару құрылысы арқылы тікелей басқаруға мүмкіндік береді, кабинадағы машинистке радиоарқылы команда берудің орнына. Кейбір I класс теміржол аулалары өз кондукторлары үшін RCO жиынтығын пайдаланады, ал басқалары ауланың өлшемі мен түріне байланысты пайдаланбайды. I класс теміржолдары кондукторларды RCO жиынтығын пайдалану бойынша оқытады, оқу сыныптарымен және тәжірибелік сабақтармен аяқталады, содан кейін жұмыс орнында оқыту және RCO операторының сертификаты беріледі. Қазіргі уақытта Норфолк Саутерн сияқты I класс теміржолдары RCO білікті кондукторларын RCO операцияларын ғана жүзеге асыратын жұмыс кестелерінен жұмыс істеуге талап етеді (RCO тіркеуін пайдаланатын аулада).

Пойыз жүргізушілері

АҚШ-та екі адамнан тұратын пойыз экипажына қатысты федералдық талаптар болмағандықтан, Юта транзиттік басқармасы бастапқыда FrontRunner қызметін тек оператормен ғана жүзеге асыруды жоспарлаған, ал кіріс төлемді растау жүйесі арқылы жиналмақ болған. Қызмет басталғанға дейін FRA FrontRunner-ден әрбір пойызға төтенше эвакуацияға, мүмкіндігі шектеулі адамдарға қолжетімділікке және басқа да қауіпсіздікке байланысты жағдайларға көмектесу үшін екінші экипаж мүшесін жұмысқа алуды талап етті. FrontRunner бұл қызметті "поезд хосты" деп атады, бұл теміржол операцияларына емес, клиенттерге қызмет көрсетуге бағытталған. Amtrak Downeaster сияқты басқа да қызметтерде поезд хосты көмекші дирижерге кіріспен байланысы жоқ клиенттерге қызмет көрсету жөніндегі міндеттерге көмектесу үшін пайдаланылады.

Үлкен Бостон

Массачусетс шығанағының көлік басқармасының барлық ауыр теміржол пойыздары екі адамнан тұратын экипажбен жұмыс істейді: машинист пен кондуктор. Кондуктор пойыздың соңғы екінші вагонының кабинасында орналасқан. Пойыз стансаға келгенде, кондуктор кабинадағы басқару құралдары арқылы есіктерді ашады. Бұл үшін кабинаның әр жағында екі басқару құрылғысы қарастырылған. Екі есік аймағы бар: бір жиын басқару құралдары кондуктор вагонындағы және одан алға қарайғы есіктерді, ал екінші жиын басқару құралдары кондуктор вагонының артқы жағындағы есіктерді басқарады. Жолаушылар көлікке отырғаннан немесе түскеннен кейін, кондуктор алға қарай қарап, кабинасының алдындағы есіктерді жабады. Осы әрекет кондуктор кабинасының артқы жағындағы есіктер үшін қайталанады. Есік қоңырауы жолаушыларды есік жабылып жатқаны туралы ескерту үшін қолданылады және платформа қабырғасына немесе төбесіне орнатылады. Пойыз дұрыс тұрғанда, 6 фут (шамамен 1.8 метр) ұзындықтағы зебра тақтасы кондуктор кабинасының тіке қарсысында болуы керек.

Торонто

Торонтоның транзиттік комиссиясы біршама ерекше, себебі оның ауыр рельс желілері бір және екі адамдық экипаждарды пайдаланады. ТТК-ның 1-ші және 2-ші желілерінде пойыздар екі оператордан тұратын экипажбен жұмыс істейді, олар локомотив жүргізушісі мен кондуктордан құралады. Бұл қызметтерді атқаратын қызметкерлер өзара оқытылады және пойыз желінің соңына жетіп, бағытын өзгерту қажет болғанда рөлдерін ауыстырады. Кондуктор есіктерді басқару және бақылау үшін жауапты және пойыздың соңғы вагонының артқы кабинасында орналасқан. Локомотив жүргізушісіне қозғалыстың қауіпсіз екенін хабарлау үшін пойыздар арасындағы сигнал жүйесі қолданылады. Станцияға келгеннен кейін және есіктерді ашпас бұрын, кондуктор станция қабырғасына орнатылған жасыл үшбұрышты байқап, пойыздың дұрыс тұрғанын тексереді. Жасыл үшбұрыш кондуктордың тоқтау орнын көрсетеді және ол кондуктордың кабинасының тіке алдында болуы керек. Кондуктор локомотив жүргізушісіне тоқтау орнын растауы тиіс, ол жасыл үшбұрышқа бағыттап, бас бармағымен көрсетеді. Кабинада барлық есіктерді бірден жабуға арналған есіктерді басқару жиынтығы бар. Есіктер ашылғанда есік ашу дыбысы естіледі. Кондуктор платформа мен есіктерді бақылау үшін кабина терезесінен басын шығарады, ал есіктер бос болғанда, есіктерді жабатын батырманы басады. Дәл сол кезде есік жабу дыбысы естіледі, содан кейін автоматты түрде «Есіктерден қашықта тұрыңыз» деген хабарлама таратылады. Кондуктор сигнал беріп, локомотив жүргізушісіне пойыздың кете беруіне рұқсат етілгенін хабарлайды. Пойыз стансадан бастап қозғалғанда, кондуктор терезеден сыртқа қарап тұрып, платформаны бақылайды. Платформа қабырғасына орнатылған қызғылт сары үшбұрыш кондуктордың платформадан шығуды тоқтатып, басын кабинаға қайтара алатын жерін көрсетеді. Пойыздың жолаушыларды туннельге сүйреп кетпеуін қамтамасыз ету үшін платформаны бақылау – қауіпсіздік шарасы болып табылады.

Оңтүстік Австралия

Аделаида метрополитенінің қалалық теміржол желісі жүргізушісіз жұмыс істеуге бағдарланған, бірақ жолаушыларға көмек көрсететін қызметкерлермен (PSA) де жұмыс істейді. Бұл қауіпсіздік қызметі, бірақ клиенттерге қызмет көрсету және кірістерді сақтауға баса назар аударады. Әдетте, пойыз жүргізушісі есіктерді ашады, бірақ PSA-лар да аша алады. "Ган", "Грейт Саузерн", "Индия-Пасифик" және "Оверленд" пойыздарында "пойыз менеджерлері" болады.

Батыс Австралия

Трансперт пойыздарының барлығы жүргізушісіз басқарылады.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияда қалалық жолаушылар теміржол желілерінде кем дегенде бір жүргізуші және пойыз менеджері (қараушы) болады. Веллингтонда, билеттер әлі де қағаз түрінде болғандықтан, әр пойыз бірден үшке дейін жолаушы операторынан (билет жинаушылардан) тұрады. Жолаушы операторларының нақты саны, пойыздың қанша бірнеше бөліктен немесе вагондардан құралғанына байланысты. Оклендте билет сату жүйесінен тыс және смарт-карта жүйелері персонал санын жүргізуші мен пойыз менеджеріне дейін азайтты. Оклендтегі пойыз менеджерлері енді пойыздың кірісіне жауапты емес, себебі кіріс сақтау офицерлері осы функцияларды орындайды.

Германия

Кондуктор (неміс тілінде Zugführer немесе Zugchef) пойыздың қауіпсіз жұмысын қадағалайды және оның дұрыс істеуіне жауапты. Ол пойыздағы барлық қызметкерлерге, мысалы, пойыз жеңілдетушілеріне нұсқаулар беруге құқылы. Кондуктор сонымен қатар жолаушыларға қызмет көрсетеді және пойыз жеңілдетушілерімен бірге билеттерді тексереді. Кондуктор пойыздың платформадан аттануға дайын екенін анықтайды және машинистке визуальды немесе дыбыстық сигнал арқылы аттануға бұйрық береді. Кондукторлар вагондарды біріктіру және ажырату, тежегіштерді пайдалану, машинист үшін тежеу күшін есептеу және вагондарға қатысты басқа да техникалық пәндерді меңгереді. Олар клиенттерге қызмет көрсету, билет сату және тексеру бойынша да оқытылады. Қалалық пойыздарда, автоматтандыру деңгейіне байланысты, кондуктордың міндеттерін басқа персонал атқара алады немесе автоматты жүйелерге жүктелуі мүмкін.

Венгрия

Венгрияда кондуктор локомотив жүргізушісіне пойыздың пневматикалық тежегіштерін тексеруге көмектеседі, ал кейде пойыздардың бағыттарын ауыстырғанда, әсіресе маневр жасауды қадағалайды. Венгриялық кондукторлар пойыздардың атқарылуына жауапты. Әр стансада олар локомотив жүргізушісіне дайындық сигналын беру арқылы қозғалуға рұқсат береді. Күндіз олар ақ түсті, жасыл жиекті дөңгелек арқылы локомотив жүргізушісіне дайындық туралы сигнал береді. Күн батқаннан кейін олар шамдармен сигнал береді. Локомотив жүргізушілері бас кондуктор дайындық сигналын берместен пойызды қозғатуға құқылы емес. Кондукторлар мен локомотив жүргізушілері пойыздардың кестеге сәйкес жүруіне жауапты. Венгриядағы жолаушылар пойыздарында әрдайым кем дегенде бір бас кондуктор болады. Бір бас кондуктор болмаса, жолаушылар пойызы аттандырылмайды, себебі тек олар ғана атқарылу сигналын беруге құқылы. Кейбір ұзын пойыздарда бас кондуктордың басшылығымен қосымша кондукторлар болуы мүмкін. Егер пойыздың бірнеше кондукторы болса, сигнал беру процедурасы келесідей:

Барлық жолаушылар пойызға отырғаннан немесе түскеннен кейін және пойыз атқарылу уақыты жеткенде, бас кондуктор басқа кондуктордан дайындық сигналын сұрайды. Егер атқарылу қауіпсіз болса, ол бас кондукторға дайындық сигналын береді, ал ол өз кезегінде сол сигналды локомотив жүргізушісіне береді. Бельгия мен Нидерландыдағыдай, кондукторлар билеттерді жинап, тексеріп, жарамсыз билеті бар жолаушыларға айыппұл салады және жолаушыларға хабарламалар жасайды. Олар пойызда да билет сатады; егер жолаушылар билет кассасы бар стансада отырса, билетті тек айыппұл төлеп алуға болады. Алайда, егер жолаушылар билет сатып алу мүмкіндігі болмаған стансада немесе аялдамада отырса, олар кондуктордан айыппұл төлемей билет сатып ала алады.

Ирландия

Iarnród Éireann пойыздарының көп бөлігі жүргізуші ғана басқарылады. Пойыз борттық қызметкері жолаушыларға көмек көрсетеді, хабарламалар жасайды және шағын жөндеу жұмыстарын орындайды. Аз ғана бағыттарда есіктерді күзетшілер бақылайды, олар жасыл тумен жолға дайын екенін көрсетеді, сондай-ақ билеттерді тексеріп, сатады.

Нидерланды/Бельгия

Бельгия мен Нидерландыда пойыз жүргізушілері пойыз қауіпсіздігі және жолаушыларға қызмет көрсету бойынша көптеген міндеттерді атқарады. Бельгиялық/Нидерландтық пойыз жүргізушілері пойыздың атқарылуына жауапты. Әр стансада олар пойыз машинисіне дайындық сигналын беру арқылы жолға шығуға рұқсат береді. Сондықтан Бельгия мен Нидерландыда пойыз жүргізушілері есіктерді әрдайым жауып (кейбір жағдайларда ашып) тұрады. Олар сондай-ақ өрт, эвакуация сияқты төтенше жағдайлар мен апаттар кезінде қауіпсіздік шараларын жүзеге асыруға жауапты. Осы міндеттердің болуына байланысты, әрбір жолаушылар пойызында кем дегенде бір кондуктор болуы тиіс; кондукторсыз пойыз сирек кездеседі, бірақ кейбір голландтық аймақтық пойыздарда кездесуі мүмкін. Атқарылатын пойыздарда әрқашан бір бас кондуктор болады. Ол бүкіл пойыздың, оның экипажының және жолаушылардың жауапкершілігін өз мойнына алады. Кейбір ұзын пойыздарда бас кондуктордың басшылығымен қосымша кондукторлар болуы мүмкін. Қауіпсіздік міндеттерінен өзге, кондукторлар билеттерді тексеріп жинайды, жарамсыз билеті бар жолаушылардан айыппұл алады және жолаушыларға хабарламалар жасайды.

Швейцария

Швейцарияда кондукторлар аймақтық немесе қашықтығы ұзақ пойыздарға бекітіледі. Алғашқы жағдайда олардың жұмысы көбінесе билеттерді тексеру (және билет жоқ немесе қате болған жағдайда "қосымша билет" беру) немесе клиенттерге сұрақтары бойынша көмектесуден тұрады. Екінші жағдайда олар осы міндеттерді ғана емес, сонымен қатар пойызды атқарылуға дайындау, хабарламалар жасау, есіктердің жабылуын және әр стансадан пойыздың келуін хабарлау, қауіпсіздік жағдайында клиенттерге көмектесуге де жауапты.

Үндістан

Үндістанда барлық жолаушылар және жүк пойыздарында пойыз менеджерлері (бұрынғы күзетшілер) тағайындалады, және күзетшісіз жолаушыларды тасымалдайтын пойызға жол берілмейді. Жолаушылар пойызының күзетшісі, көбінесе пошта күзетшісі деп аталады, пойыздың, оның кестесінің және жолаушылар мен локомотив жүргізушісінің қауіпсіздігіне толық жауапкершілікті көтереді. Бұл күзетшілер арнайы форма киеді (көбінесе ақ түсті). Күндіз күзетші, екі тарапты радионың көмегімен, локомотив жүргізушісіне кете беруге жасыл жалауды, ал тоқтауға – қызыл жалауды қолданады. Күн батқаннан кейін күзетші жалаулардың орнына шамдарды пайдаланады. Локомотивке кете беру сигналын беруге бірнеше минут қалғанда, күзетші жолаушыларды пойызға мінуге ескерту үшін сыбызғыны соғады. Барлық жолаушылардың қауіпсіздігіне көз жеткізгеннен кейін күзетші тежегіш вагоннан жасыл жалауды желбіретеді. Төтенше жағдайда күзетші тоқтауды көрсету үшін қызыл жалауды қолданады және пойызды тоқтату үшін тікелей тежегіштерді қолдануы мүмкін. Локомотив жүргізушісі күзетшінің сигналы болмаса, пойызды қозғауға құқығы жоқ, себебі күзетші пойыздың жауапты тұлғасы болып табылады. Жолаушылар күзетшілері сондай-ақ жолаушылар вагондарында тасымалдауға қиын жатқан ауыр жұмалар мен багаж жәшіктерін қабылдайды. Көкөністер мен сүт сияқты бұзылуға жатқыш тауарлар да күзетшінің қадағалауымен тасымалданады, ол дұрыс тиеу және түсіруге жауапты. Жолаушылар пойызының кестеге сәйкес жүруі – күзетшінің маңызды міндеті. Күзетшілер өздерімен бірге бірінші көмек жәшігін және басқа да маңызды заттарды орташа өлшемді (көбінесе қызыл түске боялған) жәшікте сақтайды. Күзетшінің аты-жөні, лауазымы және базалық орны жәшікке ақ түспен жазылған. Барлық стансаларда тоқтайтын белгілі бір жолаушылар пойызы күзетшінің тежегіш вагонында үлкен, ауыр, құйма темірден жасалған ақша сақтауға арналған сейфті алып жүреді, онда станса менеджері (бұрынғы станса бастығы) билет сатудан түскен ақшаны былғары қапқа салады. 1990 жылдардың соңынан бері әр күзетшіге екі тарапты радио беріледі, осылайша олар локомотив жүргізушісімен және қажет болған жағдайда басқа пойыздармен байланыса алады. Бірақ радио әлі күнге дейін дәстүрлі қызыл және жасыл жалауларды толық ауыстыра алмады.

Жапония

Жапониядағы жолаушылар теміржолдарының көп бөлігінде күзетшілер жұмыс істейді. Олар соңғы жүргізуші кабинасынан жұмыс істейді және есіктерді ашу мен жабу, пойыз кетіп бара жатқанда дыбыс беру, хабарламалар жасау, пойыздың уақтылы келуін және жолаушылардың қауіпсіз отыруын және түсуін қадағалау сияқты міндеттерді атқарады.