Кіріспе

Қолданыстағы қалыптасқан теориялармен түсіндірілмейтін суперөткізгіш материалдар.

Конвенциялық емес суперөткізгіштер – бұл қалыптасқан BCS теориясына немесе оның кеңейтулеріне сәйкес келмейтін суперөткізгіштік көрсететін материалдар.

Ағымдағы зерттеулер

Жиырма жылдан астам қарқынды зерттеулерге қарамастан, жоғары температуралық суперөткізгіштіктің пайда болу себебі әлі де анық емес, бұл теориялық конденсирленген заттар физикасының ең маңызды шешілмеген мәселелерінің бірі болып табылады. Алайда, дәстүрлі суперөткізгіштікке тән электрон-фонон тартылыс механизмдерінің орнына, нақты электрондық механизмдер (мысалы, антиферромагниттік корреляциялар арқылы) орын алып жатқан сияқты. Сонымен қатар, s толқынды жұптасудың орнына d толқындары маңызды. Көптеген зерттеулердің мақсаты – бөлме температурасында суперөткізгіштікке қол жеткізу. Қарқынды зерттеулер мен көптеген перспективалы нәтижелерге қарамастан, ғалымдар әзірге түсініксіздіктің алдында тұр. Бұған себеп – зерттелетін материалдардың көбінесе өте күрделі, көп қабатты кристалдар (мысалы, BSCCO) екендігі, бұл теориялық модельдеуді қиындатады.

Мүмкін механизмдер

Конденсацияланған материя физикасының ең даулы тақырыбы жоғары температуралық суперөткізгіштіктің (ЖТС) механизмі болды. ЖТС-ке қатысты екі негізгі теория бар: (Сондай-ақ, резонанстық валентті байланыс теориясын қараңыз)

Әлсіз біріктіру теориясы

Біріншіден, жоғары температуралық құбылыстың (HTS) допингтелген жүйеде антиферромагниттік спиннің флуктуациялары арқылы пайда болатыны ұсынылған. Осы әлсіз байланыс теориясына сәйкес, HTS-тің жұптасу толқындық функциясы dx2−y2 симметриясына ие болуы тиіс. Осылайша, жұптасу толқындық функциясының симметриясы d симметриясы болып табылады ма, жоқ па, спиннің флуктуациясына қатысты HTS механизмін көрсету үшін өте маңызды. Яғни, егер HTS реттеу параметрі (жұптасу толқындық функциясы) d симметриясына ие болмаса, онда спиннің флуктуацияларымен байланысты жұптасу механизмі жоққа шығарылуы мүмкін. Туннельдік эксперимент (төменде қараңыз) кейбір HTS-де d симметриясын анықтайтын сияқты.

Қабаттар аралық жалғау үлгісі

Екіншісі, қабаттар арасындағы байланыс моделі бар, онда BCS түріндегі (s симметриясы) суперөткізгіштен тұратын қабатты құрылым өзінің суперөткізгіштігін күшейте алады. Әрбір қабат арасына қосымша туннельдік өзара әрекеттесуді енгізу арқылы, бұл модель жоғары температуралық суперөткізгіштегі (HTS) тәртіп параметрінің анизотроптық симметриясын және HTS-тің пайда болуын сәтті түсіндірді. Бұл шешілмеген мәселені шешу үшін фотоэлектрондық спектроскопия, ЯМР, нақты жылуды өлшеу сияқты көптеген эксперименттер жүргізілді. Алайда, нәтижелер әртүрлі болды, кейбір зерттеулер HTS үшін d симметриясын, ал басқалары s симметриясын қолдады. Бұл беймаз жағдай, мүмкін, эксперименттік дәлелдердің тікелей болмауынан, сондай-ақ үлгі сапасы, қоспалардың шашырауы, қос түзілуі сияқты эксперименттік мәселелерден туындаған болуы мүмкін.

Супербұзарт

2022 жылдың қыркүйегінде Вэйцзён Чен, Дж.С. Сеамус Дэвис және Х. Эисиаки сияқты түрлі зерттеушілерден алынған үміттендіретін тәжірибелік нәтижелер электрондардың супербайланысы жоғары температуралық суперөткізгіштіктің ең мүмкін себебі екенін көрсетті.

HTS реттік параметрінің симметриясы бойынша алдыңғы зерттеулер

HTS реттік параметрінің симметриясы ядролық магниттік резонанс өлшемдері арқылы және жақында бұрыштық ажыратымды фотоэмиссия және HTS кристалдарындағы микротолқынның ену тереңдігін өлшеу арқылы зерттелді. NMR өлшемдері атомның айналасындағы жергілікті магнит өрісін анықтап, материалдың магниттік қабылдағыштығын көрсетеді. Бұл өлшемдер HTS материалдары үшін ерекше қызығушылық тудырады, себебі көптеген зерттеушілер спиндік корреляциялардың HTS механизміне қатысы болу мүмкіндігін қарастырды. YBCO-дағы резонанстық жиіліктің NMR өлшемдері мыс оксидті суперөткізгіштердегі электрондардың спиндік синглеттік күйде жұптасқандығын көрсетті. Бұл көрсеткіш Найт ығысуының мінез-құлқынан көрінді, ол ішкі өріс қолданылған өрістен өзгеше болғанда болатын жиілік ығысуы. Қалыпты металдарда, зертене жатқан ионның жанындағы өткізгіш электрондардың магниттік моменттері қолданылған өріспен бір бағытта орналасып, күштірек ішкі өріс тудырады. Бұл металдар суперөткізгіштікке өткенде, қарама-қарсы спиндерге ие электрондар жұптасып, синглеттік күй құрайды. Анизотропты HTS-де, NMR өлшемдері мыстың релаксация жылдамдығы қолданылған статикалық магнит өрісінің бағытына байланысты екенін көрсетуі мүмкін, егер статикалық өріс мыс оксиді жазықтығындағы бірінен параллель болса, жылдамдық жоғарылайды. Бұл байқау кейбір топтардың HTS-тің d симметриясын қолдаса, басқалары оны байқамады. Сонымен қатар, ену тереңдігін өлшеу арқылы HTS реттік параметрінің симметриясын зерттеуге болады. Микротолқынның ену тереңдігі сыртқы өрісті сынамалауға жауапты суперсұйық тығыздықпен анықталады. s толқынындағы BCS теориясында, жұптар Δ арақашықтығы бойынша термиялық түрде қоза алады, сондықтан температураның өзгеруіне байланысты суперсұйық тығыздықтың өзгеруі экспоненциалдық мінез-құлыққа ие, яғни exp(Δ/kBT). Бұл жағдайда, ену тереңдігі де температурамен экспоненциалды түрде өзгереді. Егер энергиялық саңылауда түйіндер болса, d симметриясындағыдай, электрондық жұптар оңай бұзылуы мүмкін, суперсұйық тығыздығы температураға күшті тәуелді болуы керек, ал ену тереңдігі төмен температурада T күші ретінде өседі деп күтіледі. Егер симметрия dx2y2 болса, ену тереңдігі төмен температурада T-мен сызықты өзгеруі керек. Бұл әдіс суперөткізгіштерді зерттеуде жиі қолданылады, бірақ қолданылуы негізінен қол жетімді бір кристаллдардың сапасымен шектеледі. Фотоэмиссиялық спектроскопия да HTS симметриясы туралы ақпарат бере алады. Кристаллдағы электрондарға фотондарды шашырату арқылы электрондардың энергия спектрлерін анықтауға болады. Техника шығарылған электрондардың бұрышына сезімтал болғандықтан, Ферми бетіндегі әртүрлі толқындық векторлардың спектрін анықтауға болады. Алайда, бұрыштық ажыратымды фотоэмиссиялық спектроскопияның (ARPES) ажыратымдылығы шегінде, зерттеушілер саңылаудың нөлге теңесетінін немесе жай ғана өте кішкентай болатынын анықтай алмады. Сонымен қатар, ARPES тек саңылаудың шамасына ғана сезімтал, оның таңбасына емес, сондықтан саңылаудың қандай да бір сәтте теріс болатынын анықтай алмайды. Бұл ARPES HTS реттік параметрінің d симметриясына ие екенін немесе жоқ екенін анықтай алмайды дегенді білдіреді.

d-толқын симметриясын қолдайтын түйісу эксперименті

Бұл шаңқабас жағдайды еңсеру үшін тапқыр эксперименттік жоба жасалды. YBa2Cu3O7 (YBCO) үш түйірлі сақинасындағы жұптық туннельдеу және флюс кванттауға негізделген эксперимент, YBCO-дағы реттік параметрдің симметриясын тексеру мақсатымен жоспарланды. Мұндай сақина үш YBCO кристаллынан тұрады, олардың нақты бағыттары d толқынының жұптасу симметриясына сәйкес келеді, бұл трикристаллдың кездесу нүктесінде спонтанды түрде пайда болатын жартылай бүтін кванттық вихрьге алып келеді. Бұған қоса, осы трикристалл экспериментінде түйіспе интерфейстерінің таза шекте (кемшіліктерсіз) немесе максималды зигзаг тәрізді бұзылыстармен болу мүмкіндігі ескерілді. Бірінші трикристалл жұптасу симметриясы экспериментінде Цуэй, Киртли және авторлар тобы тетрагональды Tl2Ba2CuO6-та таза dx2 y2 реттік параметрлік симметриясы бар екенін көрсетті.