Оклахома штатындағы Фрэнк Ллойд Райттың «Ағаш мұнарасы»

Кіріспе

Бартлсвиллдегі биік ғимарат, Оклахома, АҚШ. Квебек қаласындағы ғимарат.

Прайс Тауэр – Оклахома штатының Бартлсвилл қаласындағы 510 Оңтүстік Дьюи даңғылында орналасқан он тоғыз қабатты, 221 фут (шамамен 67 метр) биіктігі бар мұнара. Ол 1956 жылы Франк Ллойд Райттың жобасы бойынша салынған. Бұл Райттың іске асырылған жалғыз аспан қыртысы және тік құрылымды екі Wright құрылысының бірі; екіншісі – Висконсин штатының Расин қаласындағы S. C. Johnson Wax Research Tower. Прайс мұнарасын жергілікті мұнай құбыры және химиялық фирма H. C. Price компаниясының өкілі Харольд С. Прайс тапсырыс берген. Ол 1956 жылдың ақпан айында жұртшылыққа ашылды.

Тарих

Прайс мұнарасын Гарольд Прайс өзінің Бартлсвилл компаниясының корпоративтік штаб-пәтері ретінде пайдалану үшін тапсырыс берді. Оның әйелі Лу Паттесон Прайс және екі ұлы, Харольд кіші және Джо, құрылыс комитетін құрады. Прайс отбасы архитектура профессоры Брюс Гоффтың ұсынысымен Франк Ллойд Райтқа жүгінді, ол сол кезде Прайс ұлдары білім алған Оклахома университетінің архитектура факультетінің деканы болған. Райт сонымен қатар Прайс отбасы үшін Аризонадағы үйді жобалады. Оклахома даласында салынған Прайс мұнарасын Райт "қалың орманнан қашып құтылған ағаш" деп атады, бұл ғимараттың құрылысына ғана емес, сонымен қатар оның дизайнының бастауларына да сілтеме жасады. Прайс мұнарасы төрт лифт шахтасынан тұратын орталық "тірегімен" қолдауға алынған, олар терең негізге бекітілген, ағаш тамырымен бекігендей. Ғимараттың он тоғыз қабаты осы орталық тіректен ағаш бұтақтары сияқты кеңейеді. Сыртқы қабырғалар еденнен ілініп тұр және патиналанған мыс "жапырақтарымен" жабылған. Ғимарат асимметриялық және ағаш сияқты "әр бұрыштан әртүрлі көрінеді". Райт бұл дизайн идеяларын, Прайс мұнарасының құрылысынан бұрын басқа архитекторлар қолданған, 1920 жылдардың соңында Нью-Йорк қаласының төменгі бөлігіндегі Боуэридегі Сент-Марк шіркеуінің жанындағы төрт мұнарадан тұратын пәтерлер кешенін жобалау кезінде қолданған. Ұлы депрессияның салдарынан жоба тоқтап, 1952 жылы Райт Прайс компаниясы үшін оны қайта жаңартып дамыды. Сондықтан Райт өзінің "ағашын" Манхэттеннің "тығыз орманнан" алып, Оклахома даласына орналастырды, онда ол басқа биік ғимараттармен шектеспейді. Прайс мұнарасының еден жоспары Прайс компаниясының логотипін бейнелейтін және барлық сыртқы қабырғалардың, ішкі бөлімдердің, есіктердің және кіріктірілген жиһаздың орналасқан параллелограммдық тордың бастауын көрсететін, қоладан жасалған инкрустацияланған тақтаға негізделген. Нәтижесіндегі жоспар – төрт бөліктен тұратын жоспар: екі қабатты пәтерлерге арналған бір бөлік және кеңселерге арналған үш бөлік. Прайс мұнарасының құрылыс материалдары ХХ ғасырдың ортасындағы көкжай үшін жаңашылдық болып табылады: құйма бетон қабырғалар, пигменттелген бетон едендер, алюминиймен әшекейленген терезелер мен есіктер және патиналанған, рельефті және тозған мыс панельдер. Басты геометриялық элемент – теңқабырлы үшбұрыш, барлық шамдар мен желдеткіштер осы пішінге негізделген, ал бұрышты қабырғалар мен кіріктірілген жиһаз үшбұрышты модульдің үлестеріне немесе еселіктеріне негізделген. Лоббиде Уолт Уитменнің екі цитатасы бар. Біреуі – "Salut au Monde" өлеңінің соңғы шумағынан, екіншісі – "Song of the Broad Axe" өлеңінен. Сент-Марк жобасы тек пәтерлерге арналған болса, Прайс мұнарасы H. C. Price компаниясының негізгі тұрғын ретінде, сондай-ақ кеңселер, дүкендер мен пәтерлермен бірге көп мақсатты ғимарат ретінде жобаланған. Жеті екі қабатты пәтер табыс әкелетін кәсіпорын болды. Олар 2000 жылға дейін ғимараттың меншігінде болды, содан кейін Прайс Тауэр өнер орталығына сыйға берілді және бастапқы көп мақсатты функциясына оралды. Прайс Тауэр өнер орталығы, өнер, сәулет және дизайн мұражайы; Прайс Тауэрдегі қонақ үй; мейрамхана; және Райт Плейс мұражай дүкені – қазіргі уақыттағы ірі арендаторлар, ал кіші фирмалар кеңістікті жалдап алады. Прайс Тауэрдегі қонақ үй Американың тарихи қонақ үйлерінің мүшесі, Тарихи сақтау жөніндегі ұлттық қордың ресми бағдарламасы. Ол 2021 жылғы Американың ең керемет өнер коллекцияларының 25 тарихи қонақ үйінің тізіміне енді. 2002 жылы Прицкер сыйлығын жеңіп алған архитектор Заха Хадидке Прайс Тауэр өнер орталығы үшін музейді кеңейтуді жобалау тапсырылды – бұл жоба 2006 жылы Нью-Йорк қаласындағы Гуггенхайм мұражайында Хадидтің жұмысының ретроспективті көрмесіне енгізілді. 2007 жылдың 29 наурызында Прайс мұнарасы АҚШ Ішкі істер департаментімен Ұлттық тарихи ескерткіш деп танылды, ол кезде Оклахома штатындағы осындай жиырма екі мүліктің бірі. 2008 жылы АҚШ Ұлттық парк қызметі Прайс мұнарасын және басқа тоғыз Франк Ллойд Райт үйін Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізу үшін алдын ала тізімге енгізді. 10 нысан бір нысан ретінде ұсынылған. 2008 жылдың 22 қаңтарында Ұлттық парк қызметінің сайтында жарияланған баспасөз хабарламасында "Алдын ала тізімді дайындау – бұл нысанды Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсыну процесінің қажетті алғашқы қадамы" делінген. Алайда, 2016 жылы Дүниежүзілік мұра тізіміне ұсынылған ұсынысты ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра комитеті қабылдамағаннан кейін, 2018 жылы қайта қарастырылған ұсыныс Прайс мұнарасын қараудан алып тастады. Фрэнк Ллойд Райттың сегіз ғимаратының қайта қарастырылған ұсынысы 2019 жылдың шілдесінде "Фрэнк Ллойд Райттың 20 ғасырлық сәулеті" деп қабылданды.

The Price Tower was commissioned by Harold Price, for use as a corporate headquarters for his Bartlesville company. His wife, Lou Patteson Price, and his two sons, Harold Jr. and Joe, comprised the building committee. The Prices were directed to Frank Lloyd Wright by architect Bruce Goff, who was then Dean of Architecture at the University of Oklahoma, where the Price sons had studied. Wright also designed an Arizona home for the senior Prices. Wright nicknamed the Price Tower, which was built on the Oklahoma prairie, "the tree that escaped the crowded forest," referring not only to the building's construction, but also to the origins of its design. The Price Tower is supported by a central "trunk" of four elevator shafts which are anchored in place by a deep central foundation, as a tree is by its taproot. The nineteen floors of the building are cantilevered from this central core, like the branches of a tree. The outer walls hang from the floors and are clad in patinated copper "leaves." The building is asymmetrical, and like a tree, "looks different from every angle." Wright had championed these design ideas, which other architects had put to use before the construction of the Price Tower, in the late 1920s in his design for an apartment complex of four cantilevered towers near St. Mark's Church in the Bowery in downtown New York City. Following the effects of the Great Depression, the project was shelved and adapted by Wright for the Price Company in 1952. Wright, therefore, plucked his "tree" out of the "crowded forest" of Manhattan skyscrapers and placed it on the Oklahoma prairie where it continues to stand uncrowded by neighboring tall buildings. The floorplan of the Price Tower centers upon an inlaid cast bronze plaque, bearing the logo of the Price Company and marking the origin of a parallelogram grid upon which all exterior walls, interior partitions and doors, and built in furniture are placed. The resulting design is a quadrant plan—one quadrant dedicated for double height apartments, and three for offices. The materials for the Price Tower are equally innovative for a mid twentieth century skyscraper: cast concrete walls, pigmented concrete floors, aluminum trimmed windows and doors, and patinated embossed and distressed copper panels. The general geometric element is the equilateral triangle, and all lighting fixtures and ventilation grilles are based upon that form while the angled walls and built in furniture are based on fractions or multiples of the triangular module. The lobby contains two inscriptions by Walt Whitman. One is from the concluding stanza of Salut au Monde, and the other from Song of the Broad Axe. The St. Mark's project was for apartment houses only; however, the Price Tower was designed as a multi use building with the H. C. Price Company as the primary occupant, in addition to business offices, shops, and apartments. Seven double height apartments were income raising ventures. They retained ownership until 2000 when the building was donated to Price Tower Arts Center, and it has returned to its multi use origins. Price Tower Arts Center, a museum of art, architecture, and design; Inn at Price Tower; a restaurant; and the Wright Place museum store are the current major tenants with smaller firms leasing space. The Inn at Price Tower is a member of Historic Hotels of America, the official program of the National Trust for Historic Preservation. It is on the 2021 list of Top 25 Historic Hotels of America Most Magnificent Art Collections. In 2002 Pritzker Prize winning architect, Zaha Hadid, was commissioned to design a museum expansion for Price Tower Arts Center—a project that was included in the 2006 retrospective exhibition of Hadid's work at the Guggenheim Museum, New York City. On March 29, 2007, the Price Tower was designated a National Historic Landmark by the United States Department of the Interior, then one of only twenty two such properties in the state of Oklahoma. In 2008, the U. S. National Park Service submitted the Price Tower, along with nine other Frank Lloyd Wright properties, to a tentative list for World Heritage Status. The 10 sites have been submitted as one site. The January 22, 2008, press release from the National Park Service website announcing the nominations states that "The preparation of a Tentative List is a necessary first step in the process of nominating a site to the World Heritage List." However, after a 2016 nomination to the World Heritage List was rejected by the UNESCO World Heritage Committee, a revised 2018 proposal removed the Price Tower from consideration. The revised nomination of eight Frank Lloyd Wright buildings was accepted in July 2019 as The 20th Century Architecture of Frank Lloyd Wright.

Прайс Тауэр өнер орталығы

Прайс Тауэр өнер орталығы – Оклахома штатының Бартлсвилл қаласындағы Прайс Тауэрде орналасқан өнер кешені. Орталық 1985 жылы қоғамдық өнер мұражайы ретінде құрылған, ал 1998 жылы өнер, сәулет және дизайнға баса назар аудару үшін қайта ұйымдастырылды. Орталықта ауыспалы көрмелер бар мұражай орналасқан. Коллекцияларға қазіргі заманғы өнер, қағаздағы туындылар, жиһаз, тоқыма және дизайн үлгілері кіреді. Орталық Франк Ллойд Райттың бірнеше маңызды туындыларына ие. Сонымен қатар, келушілер 1956 жылы толыққанды қалпына келтірілген Прайс компаниясының бас кеңсесі мен корпоративтік пәтерін аралап көруге мүмкіндік алады.

Көшірмелері

1967 жылы салынған Бозалис & Ролофф архитектура фирмасы жобалаған Прайс мұнарасына құрмет ретінде салынған "Классен" ғимараты Оклахома қаласының Азия ауданында, Класен бульвары бойында, сондай-ақ Бозалис & Ролофф жобалаған Бакминстер Фуллер шабыттанған Алтын күмбездің жанында орналасқан.

Төбе басына

Харольд-младший Райттен ғимарат салуды да тапсырды. Райт 1953-1954 жылдар аралығында Бартлсвиллде Hillside, басқаша айтқанда "Гарольд Прайс-младший үйі" деп белгілі үйді салды. Бұл Усониан стиліндегі үй екі қабатты және L тәрізді қысыңқы шатыры бар.