Кіріспе

Электроникада жиілікті өтеу – күшейткіштерде, әсіресе теріс кері байланыс қолданатын күшейткіштерде қолданылатын техника. Оның негізгі екі мақсаты бар: күшейткіштің өзінен қозғалып кетуіне (осцилляцияға) әкелетін қарама-қарсы кері байланыстың пайда болуын болдырмау және күшейткіштің импульстік реакциясындағы асып кету мен тербелісті басқару. Сонымен қатар, ол бір полюсті жүйелердің өткізу қабілетін (жолақтығын) арттыру үшін де кеңінен қолданылады.

Түсіндірме

Көбінесе күшейткіштер теріс кері байланыс арқылы басқа да қалаулы қасиеттерді, мысалы бұрмалаудың төмендеуі, шудың төмендеуі немесе температура сияқты параметрлердің өзгеруіне инварианттылықтың артуы сияқты тиімділіктерді пайдаланады. Идеалда, күшейткіштің жиілік реакциясының фазалық сипаттамасы сызықтық болар еді; алайда, құрылғының шектеулері бұл мақсатты физикалық тұрғыдан қол жеткізбейді. Әсіресе, күшейткіштің күшейту сатыларындағы сыйымдылықтар шығыс сигналының кіріс сигналынан әрбір полюсте 90°-қа дейін қалып қоюына себеп болады. Егер осы фазалық кідірістердің қосындысы 180°-қа жетсе, шығыс сигналы кіріс сигналының теріс мәніне тең болады. Күшейткіштің күшеюі жеткілікті болған кезде осы шығыс сигналының кез келген бөлігін инверттеуші (теріс) кіріске беру күшейткіштің тербелуіне әкеледі. Өйткені кері байланыс сигналы кіріс сигналын күшейтеді. Яғни, кері байланыс теріс емес, оң болады. Осы нәтижеге жол бермеу үшін жиілік компенсациясы қолданылады. Жиілік компенсациясының тағы бір мақсаты – 1-суретте көрсетілгендей, күшейткіш тізбегінің қадамдық жауабын басқару болып табылады. Мысалы, кернеу күшейткішіне кернеудің қадамы берілсе, идеалды жағдайда шығыс кернеуінде де қадам пайда болар еді. Алайда, күшейткіштің жиілік реакциясының салдарынан шығыс идеалды емес, және қоңырау пайда болады. Қадамдық жауаптың жеткіліктілігін сипаттау үшін бірнеше өлшемдер жиі қолданылады. Бірі – шығыстың өсу уақыты, ол идеалды түрде қысқа болуы керек. Екіншісі – шығыстың соңғы мәніне бекіну уақыты, ол да қысқа болуы керек. Осы соңғы мәнге бекінудің табыстылығы шамадан асып кету (жауаптың соңғы мәннен қаншалықты артық екендігі) және тұрақтандыру уақыты (шығыстың соңғы мәнге қарай қанша уақыт алға-артқа тербелетіні) арқылы сипатталады. Бұл қадамдық жауаптың әртүрлі өлшемдері көбінесе бір-бірімен қайшылыққа түседі, сондықтан оңтайландыру әдістері қажет. Жиілік компенсациясы қадамдық жауапты оңтайландыру үшін жүзеге асырылады, оның бір әдісі – полюстің бөлінуі. А

Практика

Жиілікпен өтемалдау күшейткіштің ашық циклдік шығысының немесе кері байланыс желісінің, немесе екеуінің де күшейту және фазалық сипаттамаларын тербеліске алып келетін жағдайларды болдырмау үшін өзгерту арқылы жүзеге асырылады. Мұндай өзгертулер көбінесе кедергі-сыйымдылық желілерін ішкі немесе сыртқы түрде қолдану арқылы жасалады.

Басқа әдістер

Компенсацияның басқа әдістері: қорғасынды компенсация, қорғасын-кешігу компенсациясы және алдын ала компенсация. Қорғасынды компенсация. Доминантты полюсті компенсация ашық циклдің жиіліктік сипаттамасында полюстерді орналастырады немесе жылжытады, ал қорғасынды компенсация ашық циклдің жиіліктік сипаттамасында нөлді орналастырады, бұл қолданыстағы полюстердің біреуін жояды. Қорғасын-кешігу компенсациясы ашық циклдің жиіліктік сипаттамасында нөлді де, полюсті де орналастырады, полюстің орналасуы көбінесе ашық циклдің күшейту коэффициенті бірден кем болатын жерде болады. Алдын ала компенсация немесе Миллер компенсациясы конденсаторды күшейткіштің жоғары жиіліктегі сатысын айналып өту үшін пайдаланады, осылайша бұл саты тудыратын полюсті жояды. Бұл үш әдістің мақсаты – күшейткіштің жабық циклдегі тұрақтылығын сақтай отырып, ашық циклдің жолағын кеңейту. Олар көбінесе жоғары күшейтуге және кең жолаққа ие күшейткіштерді компенсациялау үшін қолданылады.