Кіріспе

Вирустық гепатит – вирустық инфекциядан туындаған бауырдың қабынуы. Ол жедел түрде, салыстырмалы түрде жылдам дамитын жаңа инфекция ретінде немесе созылмалы түрде, көбінесе ұзаққа созылған, белгілері жоқ жағдайдан бастап, бауырдың өтеусіз ауруына және бауыр клеткалық карциномына (БКК) дейін прогрессиялай алады.

Жіберу тәсілі

Вирустық гепатит ластанған тамақ немесе су арқылы (А, Е) немесе қан мен дене сұйықтықтары арқылы (В, С) жұғады. Су мен тамақпен берілетін вирустар көбінесе өзінен-өзі шектеліп, толық жазылумен аяқталатын жедел ауруға себеп болады. Қан арқылы жұғатын вирустар (В, С) жедел және созылмалы бауыр ауруларын тудыруы мүмкін, сондай-ақ анадан балаға босану кезінде, жыныстық қатынас барысында дене сұйықтықтарымен тікелей байланыс арқылы, қауіпсіз емес инъекциялар жасау және тексерілмеген қан құю арқылы берілуі мүмкін. Гепатиттің ең көп кездесетін түрлерін алдын алуға немесе емдеуге болады.

В гепатиті

В гепатиті В гепатит вирусы, яғни жіті және созылмалы гепатитке себеп болатын гепаднавирус тудырады. Созылмалы гепатит алғашқы инфекциядан кейін вирусты жоя алмаған ересектердің 15%-ында дамиды. Жұғудың белгілі жолдары: қанмен тікелей контакті, қан құю (қазіргі кезде сирек), нашар сапалы татуировкалар, жыныстық қатынас (жыныстық байланыс немесе дене сұйықтықтары арқылы), анадан балаға емшек сүті арқылы берілуі мүмкін; плацента арқылы өту туралы деректер шектеулі. Дегенмен, жағдайлардың шамамен жартысында инфекцияның бастапқы көзін анықтау мүмкін емес. Қанмен контактіге түсуге себеп болуы мүмкін жағдайлар: вена ішіне есірткі салғанда шприцтерді бөлісу, қырықпаш сияқты гигиеналық құралдарды бірге қолдану немесе жұқтырған адамның жарасына тию. Көптеген елдерде профилактикалық шара ретінде ине алмасу бағдарламалары енгізілген. Созылмалы гепатит В жұқтырған науқастарда вирусқа қарсы антиденелер болады, бірақ олар жұқтырған бауыр жасушаларын толығымен жоюға жеткіліксіз. Вирустың үздіксіз өндірісі және қарсы антиденелердің болуы осы науқастарда байқалатын иммундық кешендік аурудың себебі болуы мүмкін. Өмір бойы инфекциядан қорғау үшін вакцина қолжетімді. В гепатиті инфекциясы әлем бойынша жыл сайын 500 000 – 1 200 000 адамның өліміне себеп болады, себебі созылмалы гепатит, цирроз және гепатоклеткалық карцинома (ГКК) асқынуларына байланысты. В гепатиті бірқатар (негізінен Оңтүстік-Шығыс Азия) елдерінде кең таралған, бұл цирроз бен гепатоклеткалық карциноманы өлімге себеп болатын маңызды факторға айналдырады. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрілік заттар басқармасы (FDA) мақұлдаған созылмалы гепатит В инфекциясымен ауырған адамдарға арналған сегіз түрлі емдеу әдісі бар: альфа-интерферон, пегилденген интерферон, адефовир, энтекавир, телбивудин, ламивудин, тенофовир дизопроксил және тенофовир алафенамид, олардың 65%-ы тұрақты жауапты қамтамасыз етеді.

С гепатиті

С гепатиті (алғашқыда "А емес, В емес гепатиті" деп аталатын) – Flaviviridae тұқымдасына жататын РНК вирусы – С гепатиті вирусы (HCV) тудырады. HCV қанмен (сексуалдық қатынас арқылы, егер екі тараптың қаны араласса) және плацента арқылы жұғу мүмкін. С гепатиті көбінесе созылмалы гепатитке алып келеді, кейбір жағдайларда циррозға дейін прогрессиялайды. Көбінесе ондаған жылдар бойы симптомсыз өтеді. С гепатитімен ауырған пациенттер А немесе В гепатитіне шалдықса, ауыр гепатитке ұшырауы мүмкін, сондықтан С гепатиті бар барлық адамдар, егер олардың иммунитеті болмаса, А және В гепатитіне қарсы егіледі және алкогольден аулақ болу керек. HCV гепатоцеллюлярлық карциноманың дамуына әкелуі мүмкін, бірақ HCV жұқтырған адамдардың аз ғана бөлігі (жыл сайын 1–4%) қатерлі ісікке шалдығады, бұл вирустық гендік экспрессия және иесі мен қоршаған орта факторларының арасындағы күрделі өзара әрекеттесуді көрсетеді, бұл канцерогенезді ынталандырады. Активті HBV коинфекциясы барларда қауіп екі есе артады, ал латентті HBV және HCV жұқтырғандармен салыстырғанда өлім-жітім 21%-ға жоғарылайды. Интерферон және рибавирин антивирустік дәрісінің комбинациясы HCV вирустық жүктемені анықталмайтын деңгейге дейін төмендетуге мүмкіндік береді. Вирустың генотипі осы емдеу режиміне жауап беру жылдамдығын анықтайтын негізгі фактор болып табылады, 1-генотип ең төзімдісі болып саналады. С гепатиті АҚШ-та қан арқылы жұғатын ең көп таралған созылмалы инфекция және бауыр трансплантациясының басты себебі. +С гепатиті маркерін анықтау уақыты Сипаттамасы Маңыздылығы Ескерту HCV РНК 1–3 апта немесе 21 күн ПЦР Вирустың бар-жоғын анықтайды Жұқпалы процестің барысында нәтижелер аралық болуы мүмкін. Теріс нәтиже вирустың жоқтығын көрсетпейді. anti-HCV 5–6 апта Ферменттік иммуноанализ антиденелерге Жұқтырудың өткен немесе қазіргі кезеңін анықтайды Аутоиммундық аурулары бар және вирус таралуы төмен популяцияларда жалған оң нәтижелердің жоғары деңгейі. ALT 5–6 апта – ALT-ның жоғары деңгейі anti-HCV антиденелерінің жоғары деңгейімен сәйкес келеді. ALT деңгейінің өзгеруі белсенді бауыр ауруының көрсеткіші.

Гепатит D

D гепатиті D гепатиті вирусы (HDV) немесе дельта гепатиті вирусынан туындайды; ол Дельтавирустар туысына жатады. HDV серіктей вирусқа ұқсас, себебі ол тек В гепатиті вирусының болуында ғана көбейе алады, оның репликациясы мен экспрессиясы үшін ВГВ-ның көмекші функциясына тәуелді. Оның дербес өмірлік циклы жоқ, бірақ ВГВ инфекциясы иесінің денесінде сақталғанша, ол тірі қалады және көбейе алады. Ол тек В гепатиті вирусының беткі антигендерімен қапталғанда ғана инфекция тудыра алады. В гепатитіне қарсы вакцина D гепатиті вирусына қарсы қорғаныш береді, өйткені оның көбеюі үшін В гепатиті вирусының болуы қажет.

Е гепатиті

Е гепатитін Hepeviridae тұқымдасына жататын Е гепатиті вирусы (HEV) қоздырады. Ол А гепатитіне ұқсас симптомдарға себеп болады, бірақ кейбір науқастарда, әсіресе жүкті әйелдерде (өлім-жітім көрсеткіші шамамен 20%) өте ауыр ағымға ұшырауы мүмкін; иммундық жүйесі әлсіз науқастарда созылмалы инфекциялар дамуы мүмкін. Бұл ауру Үндістан жарты аралында кең таралған. Вирус феко-оральді жолмен таралады және көбінесе өзінен-өзі шектеледі.

Гепатит F вирусы

Гепатит F вирусы (ГФВ) – гепатиттің белгілі бір жағдайларымен байланысты болжамдық вирус. 1990 жылдары бірнеше Гепатит F вирусы кандидаты пайда болды, бірақ ешқайсысы расталған жоқ.

GB вирусы C

GB C вирусы – қан және жыныстық қатынас арқылы таралуы мүмкін вирус. Ол бастапқыда гепатит G вирусы ретінде анықталған. Бұл вирус гепатитті қоздырады деген айғақтар өте аз, себебі ол негізінен бауырда көбеймейді. Қазір бұл вирус GB C вирусы деп жіктеледі.

2022 белгісіз шығу тегі бар гепатит

2022 жылы әлем бойынша жұқпалы болуы мүмкін жіті гепатиттің бірнеше жүздеген жағдайы тіркелді. 2023 жылдың мамыр айына дейін осы жағдайларды қоздыратын вирус анықталған жоқ, бірақ аденовирус күдік тудырып отыр.