Эрик Ландер: Американ математигі және генетигінің өмірбаяны

Эрик Ландер – американ математигі, генетигі, MIT және Гарвардтағы профессоры. АҚШ ғылым жөніндегі саясатының бұрынғы директоры. Өмірбаяны мен қызметі туралы ақпарат.

7 мин оқу

100%

Дереккөз: Eric Lander — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Американдық математик (туған 1957)

Эрик Стивен Ландер (3 ақпан 1957 жылы туған) – американдық математик және генетик, Массачусетс технология институтының (МИТ) биология профессоры және Гарвард медицина мектебінің жүйелік биология профессоры. Эрик Ландер – MIT және Гарвардтың Брод институтының негізін қалаушы директоры. Ландер Джо Байденнің президенттік кабинетінде Ғылым және технология саясаты жөніндегі басқарманың 11-ші директоры және Президенттің ғылыми кеңесшісі қызметін атқарды. Қорлау және қатыгездікке қатысты айыптауларға жауап ретінде Ландер өтініш айтып, 2022 жылдың 18 ақпанынан бастап Байден әкімшілігінен қызметтен кетті.

Ерте өмір және білім

Ландер Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында еврей ата-аналарының ұлы ретінде дүниеге келді, анасы Рода Г. Ландер – әлеуметтік пәндер мұғалімі, әкесі Харольд Ландер – адвокат. Ол 1974 жылы Стуйвесант орта мектебінің математика командасының капитаны болды және мектепті үздік бітіруші ретінде аяқтады, сондай-ақ АҚШ атынан Халықаралық математикалық олимпиаданың күміс жүлдегері атанды.

1974 жылы Стуйвесант орта мектебін үздік бітіруші ретінде бітіргеннен кейін, Ландер 1978 жылы Принстон университетін де үздік бітіруші ретінде аяқтады және математика бакалавры дәрежесін алды. Ол Джон Кольман Мурдың жетекшілігімен "Проективті модульдердің құрылымы" тақырыбындағы дипломдық жұмысын аяқтады. Содан кейін ол Оксфорд университетіне оқуға түсті, онда Родс стипендиясын иеленді және Оксфордтың Вольфсон колледжінің студенті болды. 1980 жылы Оксфорд университетінен философия докторы ғылыми дәрежесін алды, оның диссертациясы алгебралық кодтау теориясы және симметриялық блоктар дизайны тақырыбына арналған, оны Питер Камерон жетекшілік етті.

Мансап

Мансабында Ландер адам генетикалық айырмашылықтары, адам популяциясының тарихы, геном эволюциясы, кодтамайтын РНК, адам геномының үш өлшемді бүктелуі және CRISPR негізіндегі өңдеуді пайдалана отырып, биологиялық процестер үшін маңызды гендерді анықтау мақсатындағы геномдық ауқымды қатынас зерттеулерімен айналысты.

Алғашқы математикалық мансабы

Математик ретінде Ландер комбинаториканы және бейнелеу теориясын кодтау теориясына қолдануды зерттеді. Ол математиканы ұнататын, бірақ өмірін осындай "шетке оқсыған" мансапта өткізгісі келмейтін. Не істеу керектігін білмей, Гарвард бизнес мектебінде басқару экономикасын оқыту жұмысына орналасты. Ағасы, даму биологы Артур Ландердің ұсынысымен, ол нейробиологияны зерттеуге кірісті, сол кезде "себебі мида көп ақпарат бар" деген болатын. Математикалық нейробиологияны түсіну үшін, жасушалық нейробиологияны зерттеу қажет деп ойлады; бұл өз кезегінде микробиологияны, ал соңында генетиканы зерттеуге алып келді. "Генетиканы толық үйренгенімді сезінгенде, басқа мәселелерге қайта ораламын. Бірақ мен әлі де генетиканы дұрыс түсінуге тырысып жатырмын", - деді Ландер. Кейін Ландер Массачусетс технология институтының (MIT) генетигі Дэвид Ботштейнмен танысты. Ботштейн күрделі генетикалық жүйелердегі ұсақ айырмашылықтардың қалай қатерлі ісік, қант диабеті, шизофрения және тіпті семіздік сияқты ауруларға айналуын түсіну жолын іздеп жатқан. Екеуі гендердің картасын талдау үшін компьютерлік алгоритмді бірлесіп жасады.

Адамның геном жобасы

Адам геномын тізбектеу үшін екі негізгі топ жұмыс істеді. Біріншісі – Адам геномдық жобасы, бұл кең ауқымды, мемлекеттік қаржымен қолдау көрсетілген, және алған ақпаратын тегін және кез келген шектеусіз жариялауға ниеттенген ұйым. Бұл жобаға әлемнің түкпір-түкпірінен келген көптеген зерттеу топтары қатысты. Екіншісі Celera Genomics компаниясы болды, ол алған ақпаратты патенттеуді және тізбектелген деректерді пайдалану үшін жарнамалық төлем алуды жоспарлады. Адам геномдық жобасы бастапқыда баяу дамыды, себебі Энергетика министрлігінің рөлі нақты болмады және тізбектеу технологиясы әлі де даму сатысында еді. Ресми түрде, Адам геномдық жобасы Celera жарысқа қосылар алдында сегіз жылға озып кеткен, бірақ Адам геномдық жобасы туралы талқылаулар Celera өз жобасын жариялағаннан он төрт жыл бұрын басталған. Адам геномдық жобасы 3 миллиард долларлық мемлекеттік қаржыландырылған кәсіпорын болғандықтан, Ландердің өзі геномикаға қатысты 73 патент пен патенттік өтініштің тізімінде тұр. 2001 жылдың ақпан айында Адам геномдық жобасы мен Celera адам геномының жобаларын тиісінше Nature және Science ғылыми журналдарында жариялады. Адам геномдық жобасының Nature басылымында Уайтхед биомедициналық зерттеулер институтының Геномдық зерттеулер орталығы бірінші болып көрсетілді, ал Ландер – бірінші автор ретінде тізілді. Celera-ның тізбектеу және талдау әдістерін пайдалана отырып, Уайтхед институты егеуқұйрық геномын тізбектеуге де үлес қосты, бұл егеуқұйрықтың молекулалық биологиясын толық түсінудегі маңызды қадам болды, олар көбінесе адам ауруларынан эмбриондық дамуға дейінгі зерттеулерде модельдік организмдер ретінде қолданылады. WICGR содан бері Ciona savignyi (теңіз шыбығы), шаян балық, Neurospora crassa саңырауқұлағы және Saccharomyces cerevisiae тұқымдасының көптеген туыстарын, ең көп зерттелген ашытқылардың бірін тізбектеді. Ciona savignyi геномы барлық омыртқалы жануарлардың эволюциялық тарихын зерттеу үшін жақсы модельді ұсынады. Шаян балықтың геномы басқа омыртқалы жануарларға қарағанда кішірек болғандықтан, олардың геномдары омыртқалы жануарлар үшін «мини» модельдер болып табылады. Saccharomyces cerevisiae-ге жақын ашытқылардың тізбегін анықтау негізгі гендік реттеу элементтерін анықтауға көмектеседі, олардың кейбіреулері барлық эукариоттарға (өсімдіктер мен жануарлар әлеміне де қатысты) ортақ болуы мүмкін. Ландер «Геномика және адам генетикасының жылдық шолуы» журналының негізін қалаушы редакторы болды және 2004 жылға дейін редактор болып қызмет етті.

Two main groups attempted to sequence the human genome. The first was the Human Genome Project, a loosely organized, publicly funded effort that intended to publish the information it obtained freely and without restrictions. Many research groups from countries all over the world were involved in this effort. The second was undertaken by Celera Genomics, which intended to patent the information obtained and charge subscriptions for use of the sequence data. Established first, the Human Genome Project moved slowly in the early phases as the Department of Energy's role was unclear and sequencing technology was in its infancy. Officially, the Human Genome Project had an eight year head start before Celera entered the race, though discussions for the Human Genome Project began fourteen years before Celera announced their own project. Because the Human Genome Project was a $3 billion publicly funded venture, Lander himself is now listed on 73 patents and patent applications related to genomics. In February 2001, both the Human Genome Project and Celera published drafts of the human genome in the scientific journals Nature respectively. In the Human Genome Project's Nature publication, the Whitehead Institute for Biomedical Research, Center for Genome Research, was listed first, with Lander listed as the first named author. Leveraging Celera's sequencing and analysis techniques, the Whitehead Institute also made a contribution to the sequencing of the mouse genome, an important step in fully understanding the molecular biology of mice, which are often used as model organisms in studies of everything from human diseases to embryonic development. The WICGR has since sequenced the genomes of Ciona savignyi (sea squirt), the pufferfish, the filamentous fungus Neurospora crassa, and multiple relatives of Saccharomyces cerevisiae, one of the most studied yeasts. The Ciona savignyi genome provides a good system for exploring the evolutionary origins of all vertebrates. Pufferfish have smaller sized genomes than other vertebrates; as a result, their genomes are "mini" models for vertebrates. The sequencing of the yeasts related to Saccharomyces cerevisiae will facilitate the identification of key gene regulatory elements, some of which may be common to all eukaryotes (including both plant and animal kingdoms). Lander was the founding editor of the Annual Review of Genomics and Human Genetics. He remained editor till 2004.

Адамның геномдық жобасы аяқталғаннан кейін

Ландер – MIT, Гарвард, Уайтхед институты және оларға қатысты ауруханалардың бірлескен институты – Брод институтының негізін қалаушы директоры. Оның мақсаты – "геномиканың күшін пайдаланып, ауруларды түсінуге және емді іздеуді үдетуге" бағытталған. Ол Брод институтының 16 жылдық директорлық қызметі кезеңіндегі шарықтап дамуына ықпал еткендердің бірі деп жиі айтылады.

Джеймс Уотсонның құрметіне тост!

Ландер 2018 жылы Джеймс Уотсонның 90 жылдығына тост айтты, бұл Уотсонның интеллект және нәсіл туралы айтқан сыни пікірлерінен кейін қырқыс дауға себеп болды. Ландер тостында Уотсонның кемшіліктері бар екенін қысқаша айтқанмен, Twitter желісіндегі ғалымдардың наразылығынан кейін тосты үшін кешірім сұрады.

CRISPR-Cas 9 дау-дамай

Ландер бұрын "Cell" журналында "CRISPR-дің батырлары" атты мақаласын жариялағаннан кейін Дженифер Додна мен Эммануэль Шарпентьердің еңбектерін кемсіткені үшін сынға ұшыраған. Кейбіреулер оның мақаласы әйелдерге қарсы болды деп санайды, себебі ол әйел ғалымдарды тарихтан шығарып тастаған. Президентке ғылыми кеңесші ретінде жауап берген кезде Ландер Додна мен Шарпентьердің жетістіктерін жеткіліксіз бағалағанын мойындады. Сол істегі екі адвокат, Питер Нойфельд пен Барри Шек, кейіннен ДНК-талдау арқылы адамайтпаз жазаға ұшырағандарды ақтаумен айналысатын "Күнәсіздік жобасын" құрды. Ландер "Күнәсіздік жобасының" директорлар кеңесінің мүшесі болып табылады.

Президент ғылыми кеңесшісі

2021 жылдың қаңтар айында президент сайланған Джо Байден Ландерді Президентке ғылыми кеңесші етіп ұсынды және ол бұл лауазымды Министрлер кабинеті деңгейіне көтеретінін жариялады. Оның кандидатурасы, мүмкін, ғылымға үлкен қаржылық көмек көрсеткен, сонымен қатар жыныстық қылмыс жасағаны үшін сотталған Джеффри Эпштейн қатысқан екі жиынға барғаны туралы нақтылау талаптарына байланысты кешіктірілген болуы мүмкін. Ол сексизм айыптаулары мен Джеймс Уотсонға арнаған сөзі туралы да сұрақтарға жауап берді. 29 сәуірде Сенаттың Сауда, ғылым және көлік комитетінде растау тыңдауы өтті. 20 мамырда комитет бес республикалық сенатор қарсы дауыс бергенімен, кандидатураны жағымды бағалады. 2021 жылдың 28 мамырында, Естелік күніне дейінгі үзілістен бұрын, оның кандидатурасы Сенаттың толық құрамымен дауыс беру арқылы бекітілді. Ландер 2021 жылдың 2 маусымында Ғылым және технология саясаты басқармасының директоры болып ант берді. Ант беру кезінде ол 1492 жылғы сирек кездесетін «Пиркей Авот» кітабының бір данасын пайдаланды. 2022 жылдың 7 ақпанында Politico Ақ үйдің жүргізген тергеуі туралы хабарлады, онда Ғылым және технология саясаты басқармасының он төрт қазіргі және бұрынғы қызметкері 4 ақпанда Ландерді өзінің бағыныстарын кемсіткені және оларға қатыгездік танытқаны үшін айыптады. Ландер бұл әрекетіне мойын бұрып, 4 ақпанда қызметкерлерге кешірім сұрады, оның кешірімінде: «Мен өткен және қазіргі әріптестерімді сөйлеу тәсілім арқылы ренжіткенім үшін өте қайғылымын. Менің ролімді тиімді жалғастыру мүмкін емес деп санаймын, және осы басқарманың жұмысы кедергі келтіруге тым маңызды», - делінді. Кейін ол 7 ақпанда қызметінен кетті.

Отставкадан кейін

2023 жылдан бастап Эрик Ландер MIT және Гарвард университеттеріндегі профессорлық лауазымдарына, сондай-ақ Broad институтының негізгі мүшесі және құрылтайшы директоры болып қайта оралды. Кейбір пікірлер «Эрик Ландерге қарсы санкциялар алынып тасталды» деген болғанымен, “The Chronicles of Higher Education” журналы Broad институтының бірқатар қызметкерлері Ландердің кенеттен оралуына байланысты басшылықтан қосымша талқылаусыз алаңдаушылық білдіргенін хабарлады. 2004 жылы Ландер Адам геномдық жобасындағы жұмысы үшін Time журналының «қазіргі заманның 100 ең ықпалды адамы» тізіміне енді. Ол генетика туралы көптеген PBS деректі фильмдерінде қатысты. MIT150 инноваторлар мен идеялар тізімінде 2-орынды иеленді. 2008 жылдың желтоқсанында Ландер мен Гарольд Е. Вармус Обама әкімшілігінің Ғылым және технология жөніндегі кеңесшілер кеңесінің тең төрағалары болып тағайындалды. 2012 жылы ол Дан Дэвид сыйлығының иегері атанды. Ландер АҚШ Ғылым және Инженерлік фестивалінің кеңесшілер кеңесінің мүшесі. 2013 жылы Ландер өмір ғылымдары саласындағы алғашқы Breakthrough Prize сыйлығымен марапатталды. 2016 жылы Semantic Scholar AI бағдарламасы оны ең ықпалды биомедициналық зерттеушілер тізімінде 1-орынға қойды. 2016 жылы ол Молекулалық патология қауымдастығынан молекулалық диагностика саласындағы үздік жетістіктері үшін марапат алды. 2017 жылы Ландер Лювен католикалық университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. Сондай-ақ 2017 жылы ол Америкалық Адам генетикасы қоғамынан Уильям Аллан сыйлығымен марапатталды. 2019 жылы ол Infosys Prize өмір ғылымдары жюриінің мүшесі болды. 2020 жылы Папа Франциск оны Рим Папасының Ғылым академиясының мүшесі етіп тағайындады. 2021 жылы көптеген патенттерге ие Ландер 45 миллион доллардан астам құнды активтерге ие екенін мәлімдеді.