Кіріспе
1872 жылғы Жалпы тау-кен заңы – АҚШ Федералдық заңы, ол алтын, платина және күміс сияқты экономикалық маңызы бар минералдарды іздеу және федералды мемлекеттік жерлерде өндіруді рұқсат етеді және реттейді. 1872 жылдың 10 мамырында бекітілген бұл заң Калифорния мен Невададағы 1840-шы жылдардың соңынан 1860-шы жылдарға дейін, мысалы Калифорния алтын асығы кезінде кеншілер қалыптастырған мемлекеттік жерлердегі кен өндіру талаптарын алу және қорғаудың бейресми жүйесін заңдастырды. Америка Құрама Штаттарының 18 жасқа толған әрбір азаматы 1872 жылғы тау-кен заңы бойынша минералдық кіруге ашық федералды жерлерде кенді (қатты тау) немесе аллювиалды (жақсы құмды) кен өндіру талабын табуға құқылы. Бұл талаптарды іздеуге болатын минералдың табылуымен анықталады. Іздеуге болатын минералдарға платина, алтын, күміс, мыс, қорғасын, мырыш, уран және вольфрам кіреді, бірақ олармен шектелмейді.
Батыс тау-кеншілерінің кодтары
1849 жылы Калифорнияда алтын іздеушілер мен кеншілер заңдық құқықтары анықталмаған жағдайға тап болды. АҚШ федералды үкіметі минералды жерді жалға беруді реттейтін заңдарға ие болғанымен, Америка Құрама Штаттары Калифорнияны Гвадалупе-Идальго шарты арқылы жақында ғана алған еді және жаңадан қосылған аймақтарда өкілдігі шамалы болды. Кеншілер әрбір жаңа кен орнында өз үкіметтерін құрды (мысалы, «Дөңгелек және Дайын» Үлкен Республикасы), сол кезде Калифорнияда қолданылып келген мексикалық кен заңдарын қабылдады. Бұл заңдар алтын мен күміс кенін табушыға мемлекеттік жерде іздеуге және өндіруге құқық берді. Кеншілер бір кен орнынан екіншісіне көшіп, барлық кен орындарындағы ережелерді көбінесе біркелкі етіп жасады, әдетте талаптардың максималды мөлшері сияқты ерекшеліктерде ғана айырмашылықтар болды, сондай-ақ талапты жоғалтудан және басқа біреудің иеленуінен сақтау үшін оны қанша жиі пайдалану керек екендігі де ерекшеленді. Калифорния кеншілері осы қағиданы Батысқа әрбір жаңа алтын іздеу толқынымен таратып, осы тәжірибелер Ұлы жазықтардың батысындағы барлық штаттар мен аумақтарға тарады.
1872 жылға дейінгі тау-кен заңнамасы
Егер ашық кен қазу тәжірибелері Батыста көбінесе біртәрізді болса және штаттық және аумақтық заңнамалармен қолдау көрсетілсе де, олар қолданыстағы федералды заң бойынша әлі де заңсыз саналатын. Америка Азамат соғысының соңында, кейбір шығыс конгрессмендері батыс кеншілерін мемлекеттік мүлікті тонаған басып кіргендер деп қарады және үлкен соғыс қарызын төлеу үшін батыс кен орындарын тартып алуды ұсынды. 1865 жылдың маусым айында Индиана штатының өкілі Джордж Вашингтон Джулиан батыс кен орындарын оларды тапқандардан алу және оларды аукционға сату туралы заң жобасын енгізді. Өкіл Фернандо Вуд үкіметтің Калифорния, Колорадо және Аризонаға әскер жіберіп, кеншілерді "үкіметтің минералды жерлерге құқығын қорғау үшін қажет болған жағдайда қарулы күшпен" шығарып тастауды ұсынды. Ол федералды үкіметтің өзінің қазынаның игілігі үшін кендерді өңдеуін жақтады. Батыс өкілдері батыс кеншілері мен іздеушілердің сауданы дамыту және жаңа аумақтарды қоныстандыру арқылы құнды қызметтер атқарып жатқанын сәтті дәлелдеді. 1864 жылы Конгресс даулы кен құқықтарын қарастыратын соттарға федералдық меншікті ескермеуге және жерді нақты иеленушілерге басымдық беруге нұсқау берген заң қабылдады. Келесі жылы, батыс кеншілерін қолдаған Конгресс мүшелері Калифорния, Орегон және Невададағы арналар мен каналдарға қатысты заңға мемлекеттік жерлерде кен қазуды заңдастыратын ережелерді қосты. Колорадо аумақтық өкілі Джером Б. Чаффидің атымен белгілі болған «Чаффи заңдары» 1866 жылдың 26 шілдесінде қабылданды және күшіне енді. Конгресс 1870 жылдың 9 шілдесінде қабылданған «placer law» заңымен ұқсас ережелерді алтын кендеріне қатысты талаптарға да қолданды.
Көлем және құны
Минералдық саясат орталығының бағалауынша, тау-кен компаниялары жыл сайын мемлекеттік жерлерден 2 миллиардтан 3 миллиард долларға дейін минералдар өндіріп алады. Минералдық саясат орталығы мәлімдегендей, 1872 жылдан 1993 жылға дейін тау-кен компаниялары осы заңға сәйкес иеленген жерлерден 230 миллиард доллардан астам өнім алған.
Терминология
Тау-кен өндіруге құқық – жер учаскесінен пайдалы қазбаларды іздеу және өндіру құқығы. Талапты белгілеу – тау-кен өндірісінің шекараларын белгілеудің қажетті рәсімі, әдетте ағаш бағаналармен немесе тастардың үлкен үйінділерімен жасалады. Әрбір батыс штаты талаптарды белгілеуге қатысты сәл өзгеше талаптар қояды. Талап белгіленгеннен кейін, іздеуші талапты қажетті нысандарды толтыру арқылы ресімдейді. Алғашқыда нысандар тау-кен ауданының тіркеушісіне тапсырылатын, бүгінде олар талап орналасқан округтің кеңсесіне және АҚШ Жерді басқару бюросына тапсырылады. Жылдық бағалау жұмыстарын растау үшін де құжаттар ұсынылады. Калифорнияда кварцты өндіру деп те аталатын лоттық талап – қатты тау жынысы кен орнына жасалған талап. Пласерлік талап – өзен немесе ағын бойындағы алтынды құмға немесе қиыршық тасқа жасалған талап. Тау-кен заңнамасы мемлекеттік жерді, яғни АҚШ құрамына енгеннен бері федералды үкіметке тиесілі және ешқашан нақты мақсатқа бөлінбеген жерді игеруге мүмкіндік береді. Ақ үйдің ауласы, ұлттық парктері немесе жабайы аймақтар сияқты нақты мақсаттарға арналған жерлер минералдық өндіріске жатпайды. Ұлы жазықтардың батысындағы жерлер, егер олар жабайы аймақ деп белгіленбесе, АҚШ Орман шаруашылығы қызметі немесе Жерді басқару бюросы басқарады және әдетте тау-кен өндірісіне ашық болады. Ұлы жазықтардың шығысындағы немесе одан шығысқа қарайғы федералды жерлер көбінесе сатып алу арқылы федералды үкіметке өткен, сондықтан олар мемлекеттік меншік емес және тау-кен өндірісіне жатпайды. Тау-кен заңнамасы кейбір минералды өнімдерге, бірақ басқаларына қолданылмайды, ал тізім уақыт өте келе өзгерген. 1920 жылдан бері анықталатын минералдар тізіміне мұнай, көмір, фосфат, натрий және калий кірмейді. Осыларды іздеу және өндіру құқықтары конкурстық сауда-саттық арқылы жалға беріледі. Құм мен қиыршық тас сияқты құрылыс материалдары сатып алынады. Барлық тау-кен талаптары бастапқыда патенттелмеген болып табылады, бұл тек іздеу және өндіруге қажетті іс-әрекеттерге ғана құқық береді және талап жыл сайын жұмыс істегенге дейін ғана сақталады. Мысалы, туннельдегі жұмысты алты айға тоқтату туннель бойындағы барлық ашылмаған кендерге құқықты жоғалтуға тең келеді. Сонымен қатар, жыл сайын кемінде 100 долларлық еңбек жұмысы жасалуы немесе жақсартулар енгізілуі керек. Егер бұл орындалмаса, мұндай кемшілік орын алған кен орны немесе кеніші сол жерде ешқандай орналасқандығы болмағандай, қайтадан орналастыруға жаратылады. Алғашқы тау-кен заңнамасы кеншілерге патенттер алуға мүмкіндік берді (үкіметтен берілген құжаттар), фермерлер Homestead Act бойынша меншік құқығын ала алғандай. Патенттелген талаптың иесі оны кез келген заңды мақсатта пайдалана алады. Патенттеу процесі тау-кен заңнамасының ең даулы бөлігі болды. Конгресс енгізген мораторийге байланысты, федералды үкімет 1994 жылдың 1 қазанынан бері тау-кен талаптарына жаңа патенттерді қабылдамайды. 1872 жылғы заң лоттық талаптардың иелеріне қосымша құқықтар берді. Бұл кен тамырының жер бетіндегі бөлігінің иелеріне осы тамырды оның бағытындағы кез келген жерде іздеуге және өндіруге құқық берді, тіпті оның жер астындағы бөлігі басқа тау-кен талаптарының астында жалғасса да. Сондай-ақ апекс заңы деп белгілі бұл ереже ұзақ сот дауларына және тіпті жер асты шайқастарына әкелді, әсіресе Монтана штатының Бутте қаласында және Комсток Лодында.
Кейінгі өзгерістер
Батыста мемлекеттік жерлерге кен өндіру құқығын алу негізінен 1872 жылғы заңмен реттеледі. Заңға енгізілген кейінгі өзгерістерге мыналар жатады: 1878 жылғы Ағаш және тас туралы заң, ол 43 U.S.C. §§ 311, 313 ретінде тіркелген, бірақ кейіннен күшін жойды, мемлекеттік жерді жеке тұлғаларға сатып алуға мүмкіндік берді; 1920 жылғы Минералдық жалға беру туралы заң, 30 U.S.C. §§ 181 және т.б., мұнай және тақталы мұнай сияқты кейбір металл емес минералдарға қатысты талап ету құқығын шектеді; 1947 жылғы Минералдық материалдар туралы заң, 30 U.S.C. § 601, және т.б., құм немесе қиыршық тас сияқты белгілі бір минералдарды сатуға немесе мемлекеттік иелікке беруге мүмкіндік берді; 1954 жылғы Көп минералды пайдалану туралы заң (Көп минералды дамыту туралы заң), 30 U.S.C. Ch. 12, мемлекеттік жердің бір учаскесінде бірнеше минералды игеруді қарастырды; 1955 жылғы Көп мақсатты тау-кен өндіру туралы заң, 30 U.S.C. § 611, жалпы сорттағы минералдарды кен өндіруге тыйым салды; және 1976 жылғы Федералды жер саясаты және басқару туралы заң, 43 U.S.C. § 1744, оның бір бөлігі талаптарды тіркеу тәртібін қайта қарастырып, осы тәртіп сақталмаған жағдайда оларды тоқтатуды қарастырады. 1994 жылдың 1 қазанынан бастап Конгресс Жерді басқару бюросына кен өндіруге патент алуға жаңа өтінімдерді қабылдауға кедергі келтіретін бюджеттік шектеулер енгізді. Ұлттық тау-кен қауымдастығы бұл заң жобасында белгіленген роялтидің, қазіргі федералдық, штаттық және жергілікті салықтармен бірге, АҚШ тау-кен өнеркәсібіне әлемдегі ең жоғары тиімді салық мөлшерін жүктеуі мүмкін екенін мәлімдеді. Заң жобасы Сенатта қарастырылмады және 2009 жылдың қаңтар айында 110-шы Конгресс жұмысын аяқтағаннан кейін күшін жойды.
Timber and Stone Act, an 1878 law that allowed private purchase of minable government land was codified as 43 U. S. C. §§ 311, 313, but subsequently repealed;
the Mineral Leasing Act of 1920, 30 U. S. C. §§ 181 et. seq., which made certain nonmetallic minerals, such as petroleum and oil shale, not open to claim staking;
the Mineral Materials Act of 1947, 30 U. S. C. § 601, et. seq., which provides for the sale or public giveaway of certain minerals, such as sand or gravel;
the Multiple Mineral Use Act of 1954 (Multiple Mineral Development Act), 30 U. S. C. Ch. 12, which provided for the development of multiple minerals on the same tracts of public land;
the Multiple Surface Use Mining Act of 1955, 30 U. S. C. § 611, which withdrew common varieties from mineral entry; and
the Federal Land Policy and Management Act of 1976, 43 U. S. C. § 1744, part of which redefines claim recording procedures and provides for abandonment if the procedures are not followed. Since 1 October 1994 Congress has imposed budget restrictions which have prevented the Bureau of Land Management from accepting new applications for patents on mining claims. The National Mining Association maintained that, in combination with existing federal, state, and local taxes, the royalty imposed by the bill would have burdened US mining with the highest effective tax rate in the world. The bill was not acted upon by the Senate, and died at the end of the 110th Congress in January 2009.
2009 жылғы қатқыл тау-кен өндіру және қалпына келтіру туралы заң
2009 жылғы Hardrock тау-кен өндірісі мен қалпына келтіру туралы заң жобасын АҚШ Сенатына Джефф Бингаман (Д, Нью-Мексико штаты) енгізді, бірақ ол комитетте қарастырылмай қалды. Ұсынылған заң жобасында ішкі істер министрі федералдық минералдық жерлердегі жаңа кен орындарынан алынатын пайдалы қазбалар өндірісінің құнының 8%-дан 15%-ына дейін авторлық төлем ставкалары белгіленетіні көзделген. Заң жобасы қабылданған кезде өндірісте болған кен орындары авторлық төлемнен босатылар еді. Сонымен қатар, ішкі істер министрі белгілейтін 0,3%-дан 1%-ға дейінгі қайта қалпына келтіру салығы федералдық, штаттық, жеке және тайпалық жерлердегі барлық қатаң тау-кен операцияларына, жаңа және қолданыстағыларына салынар еді. Авторлық төлемдер мен қайта қалпына келтіру салықтары тасталып қалған қатаң тау-кендерді қалпына келтіруге жұмсалмақ. Бұл заң жобасын Обама әкімшілігі қолдады. Ішкі істер министрі Кен Салазар: «Қалада жаңа басшылық келді, біз 1872 жылғы тау-кен заңын реформалауды қалаймыз» деді. Алайда, 2010 жылы Сенатта көпшілік көшбасшысы, сенатор Гарри Рид (Д, Невада штаты), заң жобасына қарсы болатын болса, басқа заңнамалық басымдықтарға байланысты, Конгресс жұмысын аяқтағанға дейін заң жобасы қарастырылмайтынын мәлімдеді, сондықтан заң жобасы 2011 жылдың қаңтар айында 111-ші АҚШ Конгресінің соңында күшін жойды.
2014 жылғы Қатты тау-кен өндіру және қалпына келтіру туралы заң
2014 жылғы Hardrock тау-кен өндірісі мен жерді қалпына келтіру туралы заңды 2014 жылдың 10 шілдесінде өкіл Питер ДеФацио (Орегон штаты) ұсынды. Өкіл Питер ДеФацио: «140 жылдан астам уақыт бойы федералдық үкімет тау-кен компанияларына мемлекеттік жерлерден жүздеген миллиард долларлық құнды, мемлекетке тиесілі минералдарды американдық салық төлеушілерге бір тиын да төлемей өндіруге рұқсат берді» деді. Бұл заң жобасы 2007 жылғы Hardrock тау-кен өндірісі мен жерді қалпына келтіру туралы заңға негізделген.
2015 жылғы Қатты тау-кен өндіру және қалпына келтіру туралы заң
2015 жылғы Hardrock тау-кен және рекультивация туралы заң 114-ші Конгресске сенатор Том Удалл (Д Нью-Мексико) 2015 жылдың 5 қарашасында ұсынды. Сенатор Том Удалл 2015 жылы Анимас өзенінің су бассейніне 3 миллион галлон қышқыл сарқырама суы құйылған Алтын Кинг кенішінің апатты оқиғасы заң жобасын енгізудің маңызды факторы болды деп мәлімдеді. Сенатор Удалл заң жобасын кен операторларын кен апаттары үшін жауапкершілікке тарту мақсатымен ұсынды және «Біз Gold King кеніші сияқты жаңа апаттарды күте алмаймыз. Мыңдаған тасталған hardrock кен орындары улы металдарды өзендерімізге, су көздерімізге және ауыз суымызға күн сайын құйып жатқанда біз әрекетсіз отыра алмаймыз» деді. 2015 жылғы Hardrock тау-кен реформасы және рекультивация туралы заңға негізделген ұсынылған заң жобасы, барлық патенттелмеген талаптар үшін белгілі бір мөлшерде техникалық қызмет көрсету ақысын қарастырды, әрбір талап үшін 150 доллар және 50 долларлық орналасу ақысы белгіленді. Заң жобасында кен өндірісінен алынатын роялтилердің үлесі 2%-дан 5%-ға дейін түзетілді және барлық кен операторлары кен өндірісінен зардап шеккен жер және су ресурстарына келтірілген залалдарды өтеуге қабілетті екенін Ішкі істер министріне көрсетуі керек деп айтылды. Заң жобасында Hardrock минералдық рекультивация қоры құру және барлық кен операторлары әрбір кен орнының жылдық өндіріс құнының 0,6%-дан 2%-ға дейінгі мөлшерінде ақы төлеуі керек екендігі ұсынылды. Заң жобасы 114-ші Конгресте қабылданбады. Ұсынылған заң жобасы 2015 жылғы Hardrock тау-кен және рекультивация туралы заңға сүйенеді және Ішкі істер министрінен кен өндірісінен алынатын роялтилердің үлесін белгілеуді талап етеді. Заң жобасы 115-ші Конгресте қабылданбады.