Кіріспе

Виктория тарихындағы кезең, Австралия

Виктория алтын асығы Австралияның Виктория тарихындағы шамамен 1851 және 1860 жылдардың соңы аралығындағы кезең болды. Ол Австралия колониясы үшін ерекше өркендеу дәуіріне және Мельбурн қаласына халық ағыны мен қаржы капиталының келуіне әкелді. Байлықтың жиналуы нәтижесінде Мельбурн "Таңғажайып Мельбурн" деп аталды.

Өмірбаян

Шетелде Австралияда алтын бар деген әңгімелер тарады, бірақ үкімет шенеуніктері жас колонияның қалып-қадірін бұзудан қорқып, барлық жаңалықты құпия ұстады. Дегенмен, Отаршылдық хатшысы Эдвард Диас Томсон, Эдвард Харгрейвс Австралияның алтынға толы зор қойма екенін дәлелдеген кезде ел үшін зор болашақ көріп тұрды. Харгрейвс Калифорниядағы алтын асығында болған және алтын іздеуге жарамды жерлерді білген, ал ол оны алғаш рет Батерст маңында көрген. Жаңалық өрт секілді тарады, көп ұзамай жағалаудан алтын кендеріне дейін бәсеке басталып кетті. Малшылар өз малдарына немқұрайлы қарады, мал айдаушылар өз командаларын тастап кетті, саудагерлер мен заңгерлер кеңселерінен асығыс қалды, тіпті кеме экипаждарының барлығы, капитанды қоса, өз бағын іздеуге аттанды.

Алтынның табылғаны

1850 жылдың наурыз айында Страт-Лоддоннан Уильям Кэмпбелл, өзінің қайын інісі Дональд Кэмеронның Клунс станциясында кварцтың ішіндегі жергілікті алтынның ұсақ-ұсақ бөлшектерін тапты. Бұл сол кезде жасырылған, бірақ 1851 жылдың 10 қаңтарында Кэмпбелл оны жариялады. Басқалары да алтынның белгілерін тапқан болатын. Неміс дәрігері Джордж Бруннге (George H. Bruhn), талдаушы ретінде үлкен сұранысқа ие болған, кейін Клунс кен орнында табылған алтын үлгілері көрсетілді. Алайда, осы және басқа да жаңалықтарға қарамастан, алтынды сату мүмкін болмады, ал Джеймс Эсмондтың 1851 жылдың 1 шілдесінде Клунсте, Лоддон өзенінің саласы Кресвик өзенінде тапқан алғашқы "табысы" нарыққа жарамды алтын кен орны болды. Луис Джон Мишель мырзаның өзі, Уильям Хаберлин, Джеймс Фурнивал, Джеймс Мелвилл, Джеймс Хедон және Б. Грониг құрамындағы топ маусымның соңында Уоррандитке жақын Андерсонс Криктегі Яра тауларының кварц тау жыныстарында алтынның бар екенін анықтады және оны 5 шілдеде Алтын табу комитетінің атынан доктор Уэбб Ричмондқа көрсетті. Үшінші жаңалықты Буниньонг қаласының тұрғыны Томас Хискок мырза тапты. W. B. Кларк жазбаларының және екі жыл бұрын Пиреней ауданында Брентани кентінің табылуының ықпалымен, ол өзінің аймағында алтынға үнемі назар аударған. Ол 1851 жылдың 8 тамызында Буньён жотасының шатқалында алтын кен орнын тауып, сол айдың 10-ында Geelong Advertiser редакторына нақты орнымен хабарлаған. Неміс дәрігері доктор Джордж Х. Брун 1851 жылдың қаңтар айында (яғни Харгрейвс мырзаның Саммерхиллдегі жаңалықтарынан бұрын) "осы колонияның минералды ресурстарын" зерттеу үшін Мельбурндан жолға шықты. Оның ұзақ саяхаты барысында ол сәуір айында, мырза Баркер станциясынан шамамен екі миль жерде кварцта алтынның белгілерін тапты, ал мырза Камерон станциясына келгенде, сол кезде Клунс кен орындары деп аталатын жердегі алтын үлгілерін көрсетті. Ол осы ақпаратты саяхаты барысында елге кеңінен таратты және сол кезде Джеймс Ходжкинсон станциясында ғимарат салумен айналысқан Джеймс Эсмондқа хабарлады. Доктор Брун үлгілерді жіберді, оларды Алтын табу комитеті 1851 жылдың 30 маусымында алды. Алтын табу комитеті Мишельге және оның тобына 1000 фунт стерлинг берді; Балларат кен орындарын ашқандықтары үшін Хискокқа 1000 фунт стерлинг; Клунстің алғашқы ашқан адамы ретінде Кэмпбелге 1000 фунт стерлинг; Эсмондқа нарық үшін аллювиалды алтынның алғашқы белсенді өндірушісі ретінде 1000 фунт стерлинг және доктор Брунға 500 фунт стерлинг бөлді. 1858 жылға қарай бұл сан шамамен 33 000-ға жетті және Викторияның кеншілер санының шамамен бестен бір бөлігін қытайлық кеншілер құрады деп есептелді. Статистикалық мәліметтер бойынша, Викторияның қытай халқы 1858 жылдан кейін азая бастады. Викториядағы қытай кеншілерінің аз бөлігі еуропалық компанияларда жұмыс істеді. 1868 жылғы Викториядағы қытай халқының санағы Овен ауданында 700 қытай кеншісінің еуропалық компаниялар үшін жұмыс істегенін көрсетті, олар өз қызметкерлеріне аптасына 1-2 фунт төлейді. 1855 жылдың маусым айында Виктория үкіметі "кейбір иммигранттарды қамтамасыз ету туралы акт" қабылдады. Бұл акт кемеде әрбір он тоннаға бір қытайлық иммигрантты тасымалдауға рұқсат беруді шектеуге тырысты және кеме капитаны әрбір қытай жолаушысы үшін 10 фунт стерлинг салық төлеуі керек болды. Алайда бұл акт Викторияның алтын алқаптарына келген қытайлардың санын азайта алмады. 1857 жылдың қарашасында Виктория үкіметі "Викториядағы қытай халқының тұруын реттеу туралы акт" қабылдады. Бұл акт Викторияда тұратын барлық қытайлықтарға Виктория колониясында қалу үшін әр екі айда қосымша 1 фунт төлеп жаңартылатын 1 фунт лицензия алуды талап етті. Алайда резиденттік салық 1859 жылдың ақпан айында төмендетілді және 1862 жылы қытайлықтардың наразылығына, салық төлеуден жалтару деңгейінің өсуіне және Викторияның тау-кен өндірісі бойынша халықтың төмендеуіне байланысты жойылды. Викторияның алтын кен орындарында қытайлық кеншілердің көбейіп кетуі нәтижесінде бірнеше Виктория алтын кен орындарында қытайларға қарсы көтерілістер болды. 1854 жылдың 8 шілдесінде Бендигодағы қонақ үйде жиналған 1500 еуропалық кеншілер қытайлықтарды Бендигодан қуып шығару үшін көтеріліс ұйымдастырды. Алайда бұл тәртіпсіздік полицияның келуіне байланысты тоқтатылды. Викторияның қытай кеншілеріне жасалған ең ауыр шабуыл 1857 жылдың 4 шілдесінде Бакленд өзенінің алтын кен орындарында болды. Бакланд мейманханасында өткен топтық кездесуден кейін шамамен 100 еуропалық кеншілер Бакленд өзенінің алтын кен орындарын басып алған 2500 қытайлық кеншіні шатырларды және дүкендерді өртеу, қарақорлық және ұрып-сапыру арқылы қуғысы келді. Суға батыру және ауыр ұрып-сапыру салдарынан бірнеше қытай кеншілерінің қаза болғанына сенімді. Бұл оқиға Бакленд көтерілісі деп белгілі болды.

Еврика палитрасының басталуы

Еврейка акциясының басталуына себеп болған жағдайлар негізінен үкіметтің түрлі алтын кендерін қадағалауға қатысты әрекеттері болды. Тәртіпті сақтау және мемлекеттік жерлерде рұқсатсыз кен қазуды шектеу үшін 1852 жылғы қаңтардағы жергілікті заң бойынша барлық кеншілер ай сайын 30 шиллинг лицензиялық төлем төлеуге міндетті болды. Лицензиясыз кен қазу үшін алғашқы рет 6 фунт стерлинг айыппұл, содан кейін алты айға дейін бас бостандығынан айырылу жазасы қарастырылды. Осы заңның 7-тармағында айыппұлдың жартысы хабар берушіге немесе сотқа бергенге берілуі тиіс болды, бұл арандатушы және ашуландыратын ереже еді. 1853 жылғы желтоқсанда түзету заңы төлемді айына 1 фунтқа дейін төмендетті, бірақ кеншілердің ең үлкен наразылығын – лицензиясы болмағандықтан түрмеге қамалу мүмкіндігін – өзгерте алмады, бірақ олардың лицензиясы бар екені ресми тізілімнен дәлелденуі мүмкін еді. Олар парламентте де өкілдік етілмеді, ал 1854 жылы Балларат алтын кендеріндегі халық саны 20 000-ға жуық деп есептелді. 1854 жылғы маусымда Викторияға келген Чарльз Хотем қазынаның азаюына және алтын кендерін басқарудың өсіп келе жатқан шығындарына алаңдады. Ол полицияға төлемдерді жинауды екі есе арттыруды бұйырды. Кеншілер үшін жылына 12 фунт стерлинг төлеу мүмкін емес еді, және жүздеген адам төлемнен қашуға тырысқаны сөзсіз, бірақ кінәсіздер де кінәлілермен бірге зардап шекті. Полицияның көп бөлігі Тасманиядан тартылған, және олардың көптегені бұрын сотталғандар еді. Бұл наразылықтар Викторияның барлық алтын кендеріне ортақ болды және Латробтың басшылығымен Бичворт пен Кастлемейнде дүрбелеңдер тудырды, бірақ Балларат, әрқашан алтын кендерінің ең тыныш жері болды, бейбіт дамуымен және тыныштығымен танымал болды. Алайда, 6 қазан күні түнде шотланд кеншісі Джеймс Скоби Балларат маңындағы "Еврейка" қонақ үйінде қаза тапты, ал құрбан болған адамның серігі кісі өлтіруге қонақ үй иесі, тасманиялық бұрынғы сотталған Бентлиді кінәлады. Бентли сотқа шақырылды, ол қаржылық жағынан Бентлидің ықпалында болды деп айтылды, және босатылды. Кеншілер ашуланды, жиналыс шақырылып, жаңа тергеу талап етілді. Жиналыс өте тәртіпті өтті, бірақ іс жүргізу соңында полиция (қонақ үйді қорғауға бұйрық берілген) жиналысты таратуға тырысып жатқаны туралы айқай көтерілді, ал кеншілер ашуланып, полицияны итеріп, терезелер мен жиһаздарды сындырып, ғимаратты өртеп жіберді. Полиция үш адамды тұтқындады, бірақ олардың дүрбелеңге жетекшілік еткені немесе қатысқандары дәлелденбеді. 11 қарашада Бейкерли-Хиллде өткен наразылық жиналысында Джон Бассон Хамфрей (Уэльс) бірінші хатшы, Питер Лалор, Фредерик Верн (Гановер), Рафаэлло Карбони (италияндық тілдер оқытушысы), Тимоти Хейс (ирландиялық) және Джордж Блэк (жақсы білімді ағылшын) Балларат реформалық лигасы құрылды. Үш адамнан тұратын делегация губернатор Хотемге тұтқындарды босатуды талап ету үшін барды, бірақ ол бас тартты және Балларатқа қосымша әскер жіберді, бұл қала арқылы шұғылалы штыкпен және басқа да ашуландыратын мінез-құлықпен өткені үшін үлкен наразылық тудырды. 29 қарашада Блэк, Хамфрей және Кеннеди Бейкерли-Хиллде өткен жаппай жиналыста губернаторға жасаған делегациясының нәтижесі туралы баяндады, ал Верн жек көретін лицензияларды өртеп жіберуді ұсынды, ол кейін орындалды. Келесі күні полиция ерекше қатыгез және күшті лицензиялық іздеу жүргізді, ал әскерлер лагерьге оралған кезде, кеншілер Реформалық лиганың басшыларымен кездесуге асықты. Питер Лалор көшбасшы болып сайланды, ал Оңтүстік крест жұлдыздарымен безендірілген көгілдір тудың астында жиналған кеншілер "бір-бірімізге адал болуға және құқықтарымыз бен бостандықтарымызды қорғау үшін күресуге" ант берді. Қазіргі Еврейка алаңында шамамен бір акр жерді айналдырып, таңертеңгі тұтқындарды босатуды және лицензиялық іздеуді тоқтатуды талап ететін әскери лагерьге делегация жіберілді. Комиссар бұл талапты "демократиялық революцияны жамылғы ретінде" қабылдады. 1 желтоқсанда қорғанның тұрғындары таңғы сағат 5-те бұрғылаумен және кедергілерді жақсартумен айналысты, ал неміс теміршісі шұңқырдың басын жасады. Бірақ азық-түлік пен оқ-дәрілер қамауда болған жоқ, сондықтан өте ыстық күннен кейін 2 желтоқсан кешкісіне дейін 200-ден астам адам қалмады. Шпиондар комиссарға жағдай туралы хабарлады, және 3 желтоқсан күні таңғы сағат 4.30-да 276 адамнан тұратын топты тыныш түрде алып барды. Қамауда 50-ге жуық кенші мылтықпен қаруланған, сондай-ақ револьверлермен қаруланған калифорниялық кеншілер және шұңқырлармен қаруланған ирландиялықтар болды. Олардың көптегені сигнал берілгенде ұйықтап жатқан, ал 64 адамнан тұратын шабуыл тобы қамалды шабуылдады. Бірінші оқтарда екі тараптан да бірнеше адам құлады, бірақ екі жағынан да кавалерия мен атты полициясымен қапталданған шабуылдаушы штыктардың қатары кеншілерге тым күшті болды. Олар паналау іздеді және барлығы аяқталды. Әскери күштен капитан Уайз және төрт жеке сарбаз қаза тапты, ал шамамен он адам жараланды. 16 кенші қаза тапты, ал кем дегенде сегіз адам жараларынан қайтыс болды, 114 тұтқынға алынды, ал Лалор ауыр жараланған күйі қашып кетті, Блэк пен Верн де қашып кетті. Үкімет Вернді ұстау үшін 500 фунт стерлинг, ал Блэк пен Лалорды ұстау үшін 200 фунт стерлингтен сыйақы ұсынды.

Мұра

Австралия халқы алтын іздеулердің нәтижесінде күрт өзгерді. 1851 жылы Австралия халқы 437 655 адамды құрады, оның ішінде 77 345 адам, яғни 18%-дан аспайтын бөлігі Виктория штатында тұрды. Он жыл өткен соң Австралия халқы 1 151 947 адамға жетті, ал Виктория халқы 538 628 адамды құрады; бұл Австралия халқының 47%-дан аспайтын бөлігі және жеті есеге артты. Алтын мол табылған шағын қалалардың кейбірінде халық саны он жыл ішінде 1000%-дан астам өсті (мысалы, Ратерглен қаласының халқы шамамен 2000 адамды құрады. Он жылдан кейін ол шамамен 60 000 адамға жетті, бұл 3000% өсімді білдіреді). Осы қарқынды өсімнің басты себебі алтын іздеу болды. Алтын іздеу Мельбурн, Кастлемейн, Балларат, Бендиго және Арарат сияқты Виктория штатындағы алтын өркендеген қалалардың архитектурасында көрініс тапқан. Балларатта бүгінде алтын іздеу дәуіріндегі қаланың қайта жаңғыртылған нұсқасы – «Sovereign Hill» және «Алтын мұражайы» бар. Бендигода ірі алтын кенін өндіру жүйесі жұмыс істейді, ол сонымен қатар туристік орталық ретінде де қызмет етеді. Алтын іздеулер Голдфилдс аймағындағы Малдон, Бичворт, Клунес, Хиткотт, Мэриборо, Дейлсфорд, Стауэлл, Бофорт, Кресвик, Сент-Арно, Дунолли, Инглвуд, Веддерберн және Буньионг сияқты қалалардағы Виктория архитектурасын қалдырды, олардың экономикасы үйде жұмыс істеу, туризм, шаруашылық, заманауи өнеркәсіп және зейнеткерлік салаларына бағытталған. Балларат пен Бендиго қалаларын қоспағанда, бұл қалалардың көпшілігі қазіргіге қарағанда одан да ірі болған. Көптеген адамдар алтынның белгілі бір аймақтағы қорлары таусылған кезде басқа аудандарға көшіп кетті. Алтын өндірісінің төмендеуі ешқашан қалпына келген жоқ. Стауэллде 1920 жылы алтын өндіру тоқтатылды, бірақ 1982 жылы қайта жаңғыртылды және 21-ғасырға дейін жалғасты. Алайда, 2005 жылдан бастап алтын бағасының өсуі коммерциялық кен өндірісінің жандануына әкелді, Бендиго мен Баллараттың екі ірі кен орындарында да кен өндіру қайта басталды. Сонымен қатар, барлау жұмыстары басқа жерлерде де жүргізілуде, мысалы, Виктория штатының солтүстік-шығысындағы Митта-Митта маңындағы оқшауланған таулы аймақтағы Глен Уиллсте.