Кіріспе
Жоғары сыныптан немесе университеттен бір жылдық үзіліс – ресми білім берудің екі кезеңі арасындағы демалыс. Бұл сабатикал жыл деп те аталады. Осы уақыт ішінде студенттер түрлі білім беру және дамуға бағытталған іс-шаралармен айналысады, мысалы, саяхаттайды, жұмыс істейді, ерікті болады немесе курстарға қатысады. Ұзын үзіліс бір жылмен ғана шектелмейді, бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін. Ұзын үзіліс кезінде атқарылатын іс-шаралар тым алуан түрлі және жеке адамның қызығушылықтары мен мақсаттарына байланысты. Кейбір студенттер математика немесе тілдер сияқты пәндердегі білімдерін жетілдіру үшін курстарға қатысса, ал енді біреулері кәсіптік білім алады, өнермен шұғылданады немесе спортпен айналысады. Сонымен қатар, ерікті жұмыс та танымал, себебі ол студенттерге өздерінің қоғамға пайдасын тигізуге және құнды тәжірибе жинауға мүмкіндік береді. Зерттеулер көрсеткендей, ұзын үзіліс алған студенттер оқудағы нәтижелері бойынша үзіліс алмаған студенттерден жақсырақ орындайды. Дегенмен, кейбір ата-аналар балаларының оқуын кейінге жылдырып, жоспарланған мерзімде бастамай қалуынан алаңдайды.
taking a break between two stages of formal education
A gap year, also known as a sabbatical year, is a period of time when students take a break from their studies, usually after completing high school or before beginning graduate school. During this time, students engage in a variety of educational and developmental activities, such as traveling, working, volunteering, or taking courses. Gap years are not limited to a year long break and can range from several months to a few years. The activities undertaken during a gap year vary widely and depend on the individual's interests and goals. Some students may take courses to improve their academic skills in areas such as math or language studies, while others may learn a trade, pursue art, or participate in sports. Volunteer work is also a popular choice, as it allows students to give back to their communities and gain valuable experience. Research suggests that students who take a gap year tend to perform better academically than those who do not. However, some parents may worry that their children will continue deferring their education, rather than resuming studies at the end of the initially planned period.
Сипаттама
Ауыс жыл – бұл «әдетте орта мектепті бітіргеннен кейін, мансаптық жолға түсу немесе жоғары білім алу алдында, тәжірибелік оқытудың бір семестрі немесе жылы, адамның практикалық, кәсіби және жеке білімін тереңдету мақсатымен жүзеге асырылатын оқу». Осы уақыт ішінде студенттер түрлі білім беру, жұмысқа қатысты және дамыту шараларына қатысады, мысалы, тағылымдама, жұмыс тәжірибесі, саяхат, еріктілік, мәдени алмасу бағдарламаларына қатысу, өнерді зерттеу немесе кәсіптік білім алу және т.б. Ауыс жылдар әртүрлі форматта болуы мүмкін – құрылымдалған бағдарламалардан жеке зерттеулерге дейін. Ауыс жылды қабылдаудың басты мақсаты – жастардың өзін-өзі жақсырақ тануы, көзқарасын кеңейтуі және дәстүрлі академиялық оқу арасында қайта қуаттануы. Екінші жағынан, колледжге немесе жұмысқа қабылдаудан бас тартқан оқушылар да ауыс жылға жүгінуі мүмкін. Ауыс жыл алу академиялық жолына да, мансаптық өркендеуіне де елеулі пайда әкелуі мүмкін. Бұл уақыт студенттердің денсаулыққа зиян келтіретін стрестен туындаған шаршаудан немесе жарамсыз мінез-құлыққа ұшырауынан сақтайды. Осы жыл ішінде студенттер колледжге түсу алдында түрлі қызығушылықтарын зерттей алады, тәжірибе мен есейеді. Бұл жастарға өзі қалаған жолды саналы түрде таңдауға және академиялық теорияларды нақты өмірлік жағдайлармен салыстыруға мүмкіндік береді. Ауыс жылдар мен ұқсас демалысқа шығу тәжірибелері әлемнің көптеген елдерінде танымал (төменде елдер бойынша мысалдар келтірілген), бірақ АҚШ-та бұл үрдіс жаңадан дамып келеді. Америкалық колледждер жүргізген зерттеулер көрсеткендей, ауыс жыл алған студенттердің орташа GPA-сы оны алмаған студенттерге қарағанда айтарлықтай жоғары. Ауыс жылдың оң нәтижелерін растайтын көптеген дәлелдерге қарамастан, жақсартуға орын бар, өйткені ауыс жыл тәжірибесі көбінесе «жеткілікті қаржылық мүмкіндігі бар» студенттерге бағытталған. Дегенмен, кейбіреулер қарсы пікір білдіреді, ата-аналар мектептен бір жыл үзіліс жасау студенттің назарын шашыратып, қайта қуаттандырудың орнына жолынан шығаруы мүмкін деп алаңдайды. Бірақ, соңғы есепте, ауыс жыл идеясы кеңінен таралуда, өйткені ол студенттерге ересек өмірге оңай бейімделу үшін қажетті тәуелсіздікті сезінуге көмектеседі.
Тарих
Gap years алғаш рет 1960 жылдары кеңінен таралды, сол кезде жас буын, ата-аналарының бастан өткерген соғыс ауыртпалығынан қашып, жаңа өмір іздеді. Бастапқыда, gap year-дың негізгі мақсаты – болашақ соғыстарды болдырмау үмітімен елдер арасында мәдени құндылықтарды алмасу еді. Осы алмасудың нәтижесінде gap year индустриясы дамыды. 1960-1970 жылдары gap year компанияларының құрылуы gap year индустриясының бастауы болды. Topdeck, Flight Centre және Raleigh International сияқты ұйымдардың табысы арқасында gap year индустриясы қарқынды дамыды. 1967 жылы Николас Маклин Бристоль Project Trust жобасын құрды, ол Ұлыбританиядан Эфиопияға үш ерікті жіберді. Бұл жобаның мақсаты – елдің дамуына көмектесу, сонымен қатар еріктілердің өзінің біліктілігін арттыру еді. 1972 жылы Gap Activity Projects (қазір Lattitude Global Volunteering) Ұлыбритания жастарын gap year бағдарламаларымен әлемге жіберуді бастады. Олардың қатысушылары, әлі де "Gappers" деп аталады, орта мектеп пен университет арасындағы жылды "Gap Year" деп белгілеуге үлкен үлес қосты. 1973 жылы Грэм Тернер автобус сатып алып, Катмандуға билет сату арқылы gap year индустриясын жаңартты. Бұл Тернерге Topdeck және Flight Centre компанияларын құруға мүмкіндік берді, бұл компаниялар бүгінде сәтті жұмыс істеп келеді. 1980 жылдары Корнелиус Х. Булл АҚШ-та студенттердің жеке дамуына көбірек уақыт беру үшін gap year идеясын қолдады. Корнелиус студенттерге орта мектеп пен колледж арасындағы кезеңде қолдануға болатын дағдыларды дамыту үшін бір жарым жылдық үзіліс қажет екенін түсінді. Ол 1980 жылы Өзін-өзі тануды арттыру және жаңа мәдени көзқарастарды қалыптастыру мақсатымен Interim Programs орталығын құрды. Қазіргі gap year индустриясының негізін қалаушылар Питер Педрик және Том Гриффитс 1998 жылы gapyear.com сайтының іске қосылуымен gap year нарығын интернетке әкелді. Олар алғашқы әлеуметтік желілердің бірін құрды және жиналған деректер мен статистиканы пайдалана отырып, газеттерде, радио мен теледидарда сұхбаттасулар арқылы бұл идеяны белсенді түрде насихаттады. Олар кітаптар жазды, gapyear журналын (2002-2012 жылдар аралығында жарық көрді) шығарды және бүгінгі халықаралық gap year индустриясының негізін құрайтын өнімдер, ұсыныстар, сөз тіркестері мен тұжырымдамаларды ойлап тапты.
Австралия мен Жаңа Зеландия
Австралиялықтар мен Жаңа Зеландиялықтар жас кезінде шетелге тәуелсіз саяхаттау дәстүріне ие. Жаңа Зеландияда бұл "OE" (Шетел тәжірибесі) деп аталады. Кейде бұл бір жылмен шектеледі, бірақ көбінесе австралиялықтар мен жаңа зеландиялықтар шетелде ұзақ уақытқа қалады, көптегендері саяхаттарын қаржыландыру үшін қызмет көрсету саласында уақытша жұмыс істейді. Еуропа мен Азия бос жыл саяхаттары үшін танымал бағыттар болып табылады. Австралияда алмасу бағдарламалары мен жастарға арналған жеңілдіктер жас адамдарға бос жылда саяхат арқылы тәжірибе алуға көптеген мүмкіндіктер береді. Gap Year Association 2016 жылы стипендиялар мен мұқтаждарға берілетін гранттар түрінде шамамен төрт миллион доллар көмек көрсетті.
Дания
Данияда 1990 жылдардың соңында орта мектепті бітіргеннен кейін білімін жалғастырған студенттердің үлесі 25%-ға дейін төмендеді. Осы төмендеумен бірге, орта мектепті бітіргеннен кейін он жыл ішінде оқуға түсіп, бітірген студенттердің саны артты. Деректер сондай-ақ Даниядағы әйелдердің ерлерге қарағанда көбірек академиялық демалысқа шығатынын көрсетеді. 2018 жылы сол жылы орта мектепті бітірген түлектердің рекордтық ең төмен көрсеткіші – 15%-ы бітіргеннен кейін бірден білімін жалғастыруды таңдады. Дания студенттердің академиялық демалысқа шығу санын шектеуге тырысып, білімін кейінге қалдырып, шетелге саяхаттаған немесе толық жұмыс істеген студенттерді жазалау шараларын қолданды. 2006 жылы бұрынғыдан аз студенттер академиялық демалысқа шыққаны туралы хабарланды. 2009 жылдың сәуір айында Дания үкіметі академиялық демалыс алмайтын студенттерге бонус беруді көздейтін жаңа заң жобасын ұсынды.
Гана
Ганада жоғары мектепті бітірген түлектердің көпшілігі тамыз айынан бастап келесі жылғы тамызға дейін бір жылға үзіліс алады, бірақ бұл міндетті емес.
Ирландия
Ирландиядағы Көшкін жыл – Junior Certificate (яғни, әдетте 15-16 жастағы) емтиханын тапсырған мектеп оқушыларына арналған. Ол көбінесе міндетті емес және академиялық емес пәндерге бағытталған.
Израиль
Израильде міндетті әскери қызметін аяқтаған жас адамдар университетке түсу немесе толық жұмыс күнімен жұмыс істеуге кіріспес бұрын, көбінесе топта шетелде саяхат жасауға бармайды. Израиль сондай-ақ, жыл сайын мыңдаған жас еврейлер үшін шетелден келіп, демалыс сапарларын өткізуге танымал орынға айналды. "Маса Израиль" бағдарламасы бойынша жыл сайын 10 000-нан астам адам қатысады.
Israel has also become a popular gap year travel destination for thousands of young Jewish adults from abroad each year. There are over 10,000 participants in the Masa Israel Journey gap year annually.
Жапония
Жақында бітірген түлектерді бірден жұмысқа орналастыру тәжірибесі студенттерді бітіруге дейін жұмысқа тағайындайды, сондықтан Жапонияда академиялық демалысқа шығу өте сирек кездеседі. Бұл жағдай ерекше болғанымен, Жапонияда бір жылдық үзіліс толыққандай естілмеген нәрсе емес. Кейбір студенттер қабылдағысы келген оқу орнына қабылданбаса, мансаптық жолын немесе таңдаған мектебін қайта қарастыру үшін бір-екі жыл үзіліс алады.
Нигерия
Нигериялық жастар орта мектепті бітірген соң JAMB нәтижесін күтіп отырғанда, көбінесе кәсіп немесе дағды үйренеді немесе басқа академиялық бағдарламаға (толықтыру курстары, дипломға дейінгі дайындық, JUPEB, A level, IJMB сияқты) қатысады, осылайша университетке түсу мүмкіндіктерін арттырады.
Норвегия
Норвегияда орта мектепті бітіргеннен кейін жоғары білім алу немесе жұмысқа орналасу алдында бір жыл демалысқа шығу әдеттегі жағдай. Кейбіреулер міндетті әскери қызметке қатысады, ал енді біреулері Folkehøyskole (халық жоғары мектебіне) оқуға түседі, тағы біреулері жұмысты (әдетте арнайы білімі қажет емес жұмыс, мысалы, кассирлер мен официанттар) саяхаттаумен немесе ерікті еңбекпен үйлестіреді. Сонымен қатар, Испания, Франция немесе Австралия сияқты басқа елде тіл үйрену де жиі кездеседі.
Румыния мен Болгария
Кейбір студенттер бос жылдарда саяхаттаған сияқты, көптеген румын және болгар студенттері оның орнына шетелде оқиды, және соңғы жылдары осыны таңдаған студенттердің саны артып келеді.
Оңтүстік Африка
Оңтүстік Африка Республикасында, әулетті жағдайдағы адамдар үшін бір жыл демалысқа шығу жиі кездеседі. Мектеп бітірушілер өмірлік тәжірибе алу үшін шет елдерге саяхаттайды. Өмірлік тәжірибе алу үшін Кейптаунға барушы «бос жыл» студенттері де көп. Көбінесе жануарларды қорғау немесе ағаш отырғызу сияқты еріктілік мүмкіндіктер бар.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда орта білімді аяқтағаннан кейін университеттерге түсуге дейінгі 7 немесе 8 айлық аралықты пайдалану практикасы 1970 жылдары дами бастады. Бұл кезең саяхаттау немесе еріктілік қызметі арқылы өмірлік тәжірибе алуға мүмкіндік беретін уақыт ретінде қарастырылды. Университеттер аралық жылдан кейін түсуші үміткерлерді, алдыңғы білімінен тікелей университеттерге түсушілермен бірдей қарастырады. Оқудан немесе жұмыстан толық бір жыл үзіліс жасау қажеттілігі болмай, қысқа мерзімді тәжірибелер (еріктілік, экспедициялар, курстар және жұмысқа орналасу) күннен-күнге танымал болып келеді.
Америка Құрама Штаттары
АҚШ-та "бір жылдық үзіліс" салты әлі де кең таралмаған, бірақ танымалдылығы артып келеді. Ата-аналар мектеп бітірушілерін қызмет көрсету мүмкіндіктеріне назар аудару үшін бір жыл демалыс алуға ынталандыруда. Университеттер де бір жылдық үзілісті көбірек қолдау көрсетуде; ең ірілері Гарвард және Принстон университеттері студенттерді демалысқа шығуға шақырып отыр, ал кейбіреулері тіпті оқу бағдарламасына бір жылдық үзіліс сияқты бағдарламаларды енгізді, сондай-ақ көптеген жоғары мектептерде енді бір жылдық үзіліс алуға қызығушылық танытқан студенттерге арналған кеңесшілер бар. Бір жыл демалыс алу американдықтар үшін жақында көбірек таралды, себебі студенттер көбінесе оқудан шаршап, өмірлері оларға сәйкес келетін бағытта жүзеге асып жатқанына көз жеткізу үшін уақыт алуды қалайды. American Gap Association статистикалық мәліметтеріне сәйкес, 2013 жылы шамамен 40 000 америкалық демалыс бағдарламаларына қатысқан, бұл 2006 жылдан бері шамамен 20% өсімді құрады. Джорджтаун университеті, Нью-Йорк университеті, Амхерст колледжі, Принстон университеті, Гарвард университеті, Массачусетс технология институты, Миддлбери колледжі, Дэвидсон колледжі, Ешива университеті және Рид колледжі сияқты университеттер студенттерге оқуға түсуді кейінге қалдыруға мүмкіндік беретін ресми саясаттарға ие. Колорадо штатының Боулдер қаласындағы Наропа университеті АҚШ-тағы төрт жылдық бакалавриат біліміне бір жылдық үзілісті толыққанды енгізген алғашқы университет болып табылады, бұл бір жылдық үзіліс алуды қарастыратын кез келген студентке тікелей қаржылық көмек беруге мүмкіндік береді. Кейбір ресми бір жылдық үзіліс бағдарламаларының құны 30 000 долларға дейін жетеді, бірақ арзан баламалар да қол жетімді болып келеді; кейбіреулері тұру және тамақтану ұсынып, шығындарды азайтады. Мысалы, AmeriCorps бағдарламасының бөлігі болып табылатын Ұлттық азаматтық қызмет корпусы 18 мен 24 жас аралығындағы адамдарға (команда жетекшілеріне жас шектеуі жоқ) барлық шығындары төленген бір жылдық үзіліс (тұру, тамақ, көлік және т.б.) ұсынады, оның орнына ұлттық және қоғамдық қызметке 10 айлық міндеттеме беруді қажет етеді. AmeriCorps NCCC мүшелері әртүрлі командаларда елді аралап, ұлттық саябақтардағы жолдарды қайта жаңарту, табиғи апаттарға жауап беру немесе мүңкіл жастарға кеңесші ретінде жұмыс істеу сияқты әртүрлі міндеттерді орындайды. AmeriCorps ұсынатын мүшелікке шығын жоқ екендігі, оны қымбат бір жылдық үзіліс бағдарламаларына тартымды балама жасайды, сонымен қатар салық төлеушілердің ақшасын американдық қоғамдастықты нығайту үшін пайдаланады. Сонымен қатар, FEMA Corps сияқты жаңа федералдық серіктестіктер дәстүрлі бір жылдық үзіліс іздеушілеріне олардың мансабына бастама бере алатын кәсіби және команда құру тәжірибесін ұсынады. Кейбір студенттерге колледжге түсуге көмектесуге арналған мемлекеттік бағдарламалар студенттерге бір жылдық үзіліс алуға тыйым салады. Мысалы, Теннесси уәдесі бағдарламасы студенттердің "Т.С.А. § 49 4 708-де анықталғандай, талапқа сай орта білімнен кейінгі білім беру мекемесінде толық уақытты және үздіксіз оқуы" талап етеді, бітіруден немесе GED немесе HiSET дипломын алудан кейін күзге дейін; алайда, Теннесси қолданбалы технологиялар колледжіне (TCAT) түсетін студенттер күзгі семестрге дейін жазғы семестрде оқуға түсе алады. Бұрынғы президент Барак Обаманың қызы Малия Обама 2017 жылдың күзінде Гарвард университетіне түсуге дейін бір жылдық үзіліс алды. Гарвард және Принстон сияқты университеттер студенттерді бір жылдық үзіліс алуға ынталандыруда. Бұл уақыт студенттердің "күйіп кетуіне" немесе денсаулыққа зиян келтіретін стреске әкелетін әрекеттерге баруына жол бермеу үшін пайдалы болуы мүмкін.
Йемен
Йеменде орта мектепті бітіргеннен кейін университетке түсу арасында міндетті түрде бір жылдық үзіліс болады. Жеке университеттерге түспесе, орта мектептен кейін университеттерге түсу үшін бір жыл күту қажет. 1990 жылдарға дейін еркек түлектер міндетті түрде бір жыл әскерде қызмет етуге, ал әйел түлектер мектепте сабақ беруге немесе ауруханада жұмыс істеуге міндетті болды (сондай-ақ денсаулығына байланысты әскерге бара алмайтын еркектер үшін де).