Кіріспе

Суды салқындататын немесе жылытатын және таратуға арналған машина.

Суды салқындатқыш деп аталатын су таратушы (егер тек салқындату үшін пайдаланылса) – суды таратуға және көбінесе салқындатуға немесе жылытуға арналған машина. Ол әдетте сантехникаға жақындықтан туындағандықтан, дәретхананың жанында орналасады. Су салқындатқыштан кәріз жүйесіне ағынды желі де қарастырылған. Су таратушылар түрлі форматтарда келеді: қабырғаға орнатылатын, бөтелке толтырумен су таратушы комбинациялық бірліктер, екі деңгейлі бірліктер және басқа да форматтар. Олар негізінен екі санатқа бөлінеді: қолдану орнындағы (POU) су таратушылар және бөтелкедегі су таратушылар. POU су таратушылар сумен жабдықтау жүйесіне қосылады, ал бөтелкедегі су таратушылар сатушылардан үлкен бөтелкелерде су жеткізілуін (немесе өздігінен алуды) қажет етеді. Бөтелкедегі су таратушылар модельге байланысты үстіне немесе астына орнатылуы мүмкін. Бөтелкедегі су таратушылар әдетте 11 немесе 22 литрлік (5 немесе 10 галлондық) бөтелкелерді пайдаланады. Қысыммен салқындатқыштар – ауыз су бұрқақтары мен тікелей құбырлы су таратушыларды қамтитын су таратушылардың кіші тобы. Су салқындатқышы суды салқындатуға арналған қарапайым құрылғыны да білдіруі мүмкін.

Қабырғаға орнатылған / кірпіш

Қабырғаға орнатылатын типті су диспенсерлері ғимараттың сумен жабдықтау жүйесіне үздіксіз су беру үшін, сондай-ақ келіп түсетін суды салқындату үшін тоңазытқыш құрылмын іске қосуға қажетті электр энергиясын алу үшін қосылады. Пайдаланылмаған су ғимараттың кәріз жүйесі арқылы шығарылады. Қабырғаға орнатылатын су суытқыштары ауруханалар, мектептер, кеңселер және басқа да коммерциялық нысандарда жиі қолданылады, мұнда орнату мен техникалық қызмет көрсетуді бақылау үшін жауапты тұлға болады. Стандартты қабырғаға орнатылатын су диспенсері, сондай-ақ су бұрқағы немесе ішуге арналған бұрқақ деп те аталады, құрылымның ішінде салқындатылған суды сақтайтын кішкентай резервуармен жабдықталған, бұл пайдаланушыға судың салқындауын күту қажеттігін жояды. Суды алу үшін құрылғының үстіңгі жағында орналасқан серіппелі клапанға орнатылған батырманы бұру немесе басу қажет, клапан босатылғанда су ағысы тоқтатылады. Кейбір модельдерде алдыңғы немесе бүйір жағында үлкен батырма болуы мүмкін. Жаңа құрылғыларда батырма мүлдем болмауы мүмкін, оның орнына суды іске қосу үшін адамның жақындығын анықтайтын сенсор қолданылады. Су жоғары қарай иілген ағынмен беріледі, бұл пайдаланушыға су ағынынан тікелей ішуге мүмкіндік береді. Бұл құрылғылар көбінесе қалалық сумен жабдықтау жүйесінен суды тазалау немесе сүзуді қажет етпейді. Қабырғаға орнатылатын су суытқыштары әртүрлі стильде болуы мүмкін: кіріктірілген модельдерден бастап, шашырауға төзімді, қабырғадан шығып тұратын контурлы ыдыстарға дейін, дәстүрлі дөңгелектелген және тік бұрышты жиектері бар модельдер, бөтелке толтыру және су суытқышының біріктірілген түрлері, екі деңгейлі дизайн және басқа да қосымша мүмкіндіктер бар. Кейде олар жергілікті, мемлекеттік немесе федералды талаптарға сәйкес орнатылады.

Төменгі жүктемелі су таратушы

Су диспенсерлерінде су ыдысы көбінесе құрылғының үстіңгі бөлігіне орнатылады. Ал төменнен су құйылатын диспенсерлерде ыдысты салуды жеңілдету үшін су ыдысы құрылғының астыңғы бөлігіне орнатылады.

Үстел үстіндегі су таратушы

Су диспенсерлерінің кішкентай түрлері де бар, онда диспенсерді тікелей үстелге қоюға болады. Мұндай диспенсерлер көбінесе тұрмыстық техникаларға жатқызылады және оларды жиі үйдің ас бөлмелерінде және кеңселердегі тамақтану бөлмелерінде кездестіруге болады.

Тiкелей құбырмен суды таратушы (POU)

Су таратушы құрылғыларды үй ішіндегі су көзіне тікелей қосып, ыстық және суық ішуге жарамды суды үздіріссіз беруге болады. Бұл құрылғылар POU (пайдалану орны) су диспенсерлері деп белгілі. Егер соңғы пайдаланушы таза су көзіне қол жеткізе алса, POU құрылғылары әдетте, бөтелкеленген су салқындатқыштарынан гигиеналық тұрғыдан жақсырақ болады.

Өз бетімен

Тұрған дизайн әдетте су бөтелкелерін саңылауы төмен қаратылып су беру машинасына орналастыруды қамтиды. Супермаркеттерден оңай алуға болатын бес литрлік су бөтелкелерін пайдаланатын үстел үстіне қойылатын немесе ас үй жұмыс бетіне арналған нұсқалары бар. Бұл салқындатқыштар суды салқындату камерасына итеру үшін ауа сорғыларын, ал суды салқындату үшін Пельтье құрылғыларын пайдаланады. Су салқындатқыштары нарығындағы жаңа үрдіс – электр желісіне қосылатын және салқындатылған ғана емес, сонымен қатар ыстық және қайнаған суды дереу беруге мүмкіндік беретін үстелге қойылатын құрылғылардың пайда болуы. Бұл көбінесе қонақжайлылық саласында (horeca) байқалады. Тұтқа тік тұрғанда су жылдамрақ ағады. Су ауамен қанықтырылады, бұл судың саңылаудан жылдам өтуіне мүмкіндік береді.

Су көзі

Суытқыштардан берілетін су көптеген түрлі көздерден келген болуы мүмкін, бірақ көбінесе екі негізгі санатқа жіктеледі: табиғи минералды және бұлақ сулары, сондай-ақ тазартылған су.

Табиғи минералды және бұлақ сулары

Табиғи минералды және бұлақ сулары – жер асты геологиялық тау жыныстарынан шығып, бұрғылау арқылы немесе табиғи көздерден алынатын сулар. Әр елдің заңнамасы осы екі түрлі суды ажыратады және табиғи көзді қорғау, жалпы еріген заттар мөлшері, сондай-ақ суды бөтелкеге құю алдындағы өңдеу деңгейіне байланысты қатаң атау және таңбалау талаптарын белгілейді.

Тазартылған су

Тазартылған су – жер асты суларынан немесе қалалық сумен жабдықтау жүйесінен алынған су. Ол кері осмос, дистилляция, деионизация және сүзгілеу сияқты бірнеше тазарту әдістерінің кез келгені арқылы өндіріледі. Суды көбінесе антимикробтық мақсатта ультракүлгін сәулелендіру немесе озонмен өңдейді және ерігіш минералды тұздарды қосып қайта минералдайды.

Су жеткізу

Суды суытқышқа жеткізудің екі негізгі түрі бар: біріншіден, бөтелкеленген су, екіншіден, тікелей бас су желісінен келтіріледі. Су әдетте суытқыштың моделіне қарай қыздыру немесе салқындату үшін су резервуарына сорғыланады. Заманауи үлгілерге екі әдісті де қолдана алатын гибридтік модельдер кіреді.

Материал

Көп жылдар бойы және 20 ғасыр бойы шыны, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін термопластиктердің дамуына дейін бөтелкелеу үшін негізгі материал болды. ПВХ көп мақсатты пластик ретінде жетілді және жаппай өндіріс үшін өте қолайлы материал ретінде кеңінен қолданысқа енді. Газдалған суды қаптау үшін тек қара жасыл шыны бөтелкелер ғана сақталды. 1980 жылдары ПВХ бөтелкелердің қайта дамуы өндіріс шығындарын төмендетумен байланысты болды. Өндіріс және материалдар технологиясындағы жетістіктер, мысалы, жаңа үрлеу және инъекциялық қалыптау әдістері, бөтелкелердің қабырға қалыңдығы мен салмағын азайтып, беріктігін арттырып, қызмет мерзімін ұзартты.

Тікелей құбырлы

Тікелей су құбырына қосылған су суытқыштар мұндағы су тармағын пайдаланады, сондықтан оларға сумен жабдықтаудың негізгі көзін пайдалану арқасында бөтелкелердің қажеті жоқ. Әдетте, қандай да бір тазарту жүйесі қолданылады. Санкциялау және дезинфекцияның тиімділігін бағалау үшін лог азайту (мысалы, 6 лог азайту немесе 99,9999% тиімділік) өлшемі қолданылады.

Сүзгілеу

Сүзгілеу әдістеріне кері осмоз, ион алмасу және белсендірілген көміртек жатады. Кері осмоз химиялық немесе ультракүлгін сәулеленуден қорғаудан өзгеше жұмыс істейді, ол H2O-ны өткізетін, өте ұсақ тесіктері бар мембрананы пайдаланады, ал тұздар, карбонаттар және басқа микроорганизмдер сияқты ірі молекулалардың өтуіне кедергі келтіреді. Егер мембрана арқылы суды табиғи түрде өткізуге жеткілікті энергия болмаса, қуатты сорғы қажет, бұл энергияның жоғары шығынына әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, кері осмоз қондырғылары суды жұмсарта алады. Кейбір тірі микроорганизмдер, соның ішінде вирустар, кері осмоз сүзгісінен өтіп кетуі мүмкін. Деионизаторлар немесе деминерализаторлар су ағынынан иондарды алу үшін ион алмасуды қолданады және көбінесе екі қабатты немесе аралас қабатты деионизаторлар болып табылады. Ол көбінесе компьютерлік чиптер сияқты стерильді өндіріс орталарында қолданылады, онда деионизацияланған су электр тогының нашар өткізгіші болып табылады. Белсендірілген көміртекте лигнит, көмір, сүйек көмірі, кокос қабығы және ағаш көмірі сияқты шикізаттар қолданылады, олар көміртек қабаттарын ішінара өртеп жіберген кезде, белсендіру кезінде тесіктерін қалыптастырады. Көп жағдайларда белсендірілген көміртек бір рет қолданылатын материал болып табылады, өйткені оны қайта жаңарту көбінесе орында мүмкін болмайды. Гранулярлы белсенді көміртек (ГАК) су салқындатқыштарын сүзгілеуде ең көп қолданылады. Бактериялардың өсуін шектеу үшін ыстық су және буды пайдаланып, үнемі дезинфекциялау қажет.

Санитациялау және дезинфекциялау

Суды санитарлық тазалау – микроорганизмдер санын қауіпсіз деңгейге дейін төмендету арқылы анықталады. AOAC суспензиялық сынақ әдісіне сәйкес, санитайзер 25 °C (77 °F) температурада 30 секунд ішінде нақты бактериялық сынақ популяциясының 99,999%-ын өлтіре алуға тиіс. Санитайзерлер патогенді немесе ауру тудыратын бактерияларды міндетті түрде жоймауы мүмкін. Қолданылатын санитайзер географиялық орналасқан жерде қолданылатын қағидаларға сәйкес болуы керек. АҚШ-та санитайзерлерді EPA және FDA реттейді, және олар 5 лог азайту арқылы белгіленген микробтық жүктемеден екі стандартты сынақ организмнің (Staphylococcus aureus және Escherichia coli) микробтық белсенділігін төмендету бойынша AOAC сынағынан өтуі керек. Санитайзер мен дезинфекциялық құралдың басты айырмашылығы – белгілі бір қолданыс мөлшерінде дезинфекциялық құрал санитайзерге қарағанда патогенді бактерияларды өлтіруге қабілетті болуы керек. Егер бұл микроорганизмдер жойылмаса, құтыға салынған су ластануы мүмкін. УФГИ (күлдір сәулелі бактерицидтік сәулелендіру) – микроорганизмдерді өлтіру немесе оларды белсенділігінен айыру үшін жиі қолданылатын дезинфекциялау әдісі, осылайша олар өмірлік жасушалық функцияларды орындай алмайды. Күлдір сәулелі су тазартқыштардың кемшіліктерінің бірі – бұлдырлық. Егер сұйықтық мөлдір болмаса, күлдір сәуле толығымен өте алмайды, нәтижесінде ағын жартылай стерильденеді.

Салқындату

Қазіргі заманғы көптеген құрылғылар суды салқындату үшін тоңазыту функциясын ұсынады, олар буды қысу тоңазыту немесе термоэлектрлік салқындату принципін қолданады.

Термоэлектрлік салқындату

Термоэлектрлік салқындату – бұл Пелтье эффектісі арқылы құрылғының бір жағынан екінші жағына жылуды беру үшін жылу сорғысы ретінде жұмыс істейтін, қатты күйдегі құрылғыны қолданатын, ХФҚ салқындатқыштарына экологиялық балама. Ол керамикалық пластиналармен оралған көптеген жартылай өткізгіштер жұптарынан құралған. Термоэлектрлік салқындатқыштар салқындатқыш газ бен компрессордың орнына тікелей ток көмегімен жұмыс істейді және жылжымалы бөліктері немесе күрделі жинақтары жоқ.

Жылыту

Кейбір нұсқаларда бөлме температурасындағы суды немесе тіпті шай, ыстық шоколад сияқты басқа да қолданулар үшін пайдаланылатын ыстық суды жеткізетін екінші диспенсер болады. Балама ыстық крандағы су әдетте жылыту элементімен қыздырылып, ыстық су резервуарында сақталады (тұрғын үйлерде қолданылатын дәстүрлі ыстық су қазандықтары сияқты). Сонымен қатар, ыстық кран көбінесе кездейсоқ немесе ойсыз басудан күйіктердің алдын алу үшін итеру арқылы жұмыс істейтін қауіпсіздік клапанымен жабдықталады.

Шөлмекті толтыру

Су суытқыштардың жаңа түрлері қабырғаға орнатылатын модельдерде су бөтелкелерін тікелей толтыруға арналған қосымша диспенсермен жабдықталған. Бұл, әсіресе, қоғамдық су суытқыштарда жиі кездеседі және әуежайлар мен теміржол станциялары сияқты көпшілік орындарда да көрінеді. Мұндай бөтелке толтыру құрылғылары пластикалық ластануды азайту мақсатындағы жалпыұлттық күш-жігердің нәтижесінде үнемделген бір реттік пластикалық бөтелкелердің санын көрсетуге мүмкіндік береді.

Карбонаттау

Қазіргі заманғы су салқындатқыштары көмірқышқыл газы бар суға деген сұраныстың артуы және салауатты өмір салтына назардың күшеюі нәтижесінде газдалған су опцияларымен жабдықталған, бұл тәтті газдалған сусынға қарағанда газдалған суға басымдық беруге әкелді. Бұл салқындату резервуарының ішінде орналасқан қысылған CO2 газымен толтырылған араластыру резервуарын қосу арқылы жұмыс істейді. Бұл CO2 газының температурасын салқындату резервуарының температурасына дейін төмендетеді. Газдалған су берілгенде, араластыру резервуары автоматты түрде суық сумен және көмірқышқыл газымен қайта толтырылады, осылайша газдалған судың үздіріліссіз қоры қолжетімді болады.

Сақтау

Барлық бөтелкедегі су салқындатқыштарды жылу резервуарда минералдық шөгіндінің қалыптасуын болдырмау үшін мерзімік тазарту керек, бұл шөгінді деп те аталады. Тазалау жиілігі минералдардың концентрациясымен және қолданылатын су мөлшерімен анықталады. Бұл тазалау процесі үшін лимон қышқылы сияқты шөгінді еріткіштерді қолдануға болады. Жылыту резервуарларын тазалау қажеттілігі, егер ыстық судың қалыпты ағыны шектелсе немесе жұмыс істеу кезінде шулы жылыну циклдары естілсе туындайды. Қосымша белгілерге салқындатқыштан келетін судың тым ыстық болуы, сондай-ақ минералдық шөгіндінің нәтижесінде судың дәмінің өзгеруі жатады.