Кіріспе
Канада әлем елдерінің арасында халық саны бойынша 37-орында тұр, бұл әлемдегі халықтың шамамен 0,5% құрайды, 2024 жылға қарай 40 миллионнан астам канадалық бар. Жалпы аумағы бойынша екінші үлкен ел (жер көлемі бойынша төртінші) болғанына қарамастан, елдің басым бөлігі сиреп қоныстанған, халқының көп бөлігі 55-ші солтүстік параллелінен оңтүстікке қарай орналасқан. Канадалықтардың 60 пайызынан астамы тек екі провинцияда: Онтарио мен Квебекте тұрады. Канаданың жалпы халық тығыздығы төмен болғанымен, оңтүстіктегі көптеген аймақтарда, мысалы Квебек қаласы – Виндзор дәлізінде, халық тығыздығы бірнеше еуропалық елдерден жоғары. Канадада бір миллионнан астам адам тұратын алты ірі қала бар: Торонто, Монреаль, Ванкувер, Калгари, Эдмонтон және Оттава. Канаданың солтүстігінің үлкен аумағы қазіргі уақытта егіс шаруашылығына жарамсыз болғандықтан, үлкен халықты қамтамасыз ете алмайды, бұл елдің халық сыйымдылығын едәуір төмендетеді. 2021 жылы Канаданың халық тығыздығы бір шаршы километрге 4,2 адамды құрады. Канада халқының тарихи өсуі күрделі және оған әртүрлі факторлар әсер еткен, мысалы, жергілікті халықтар, аумақтың кеңеюі және адамдардың көші-қоны. Иммиграция Канада халқының өсуінің ең маңызды факторы болды және қалып отыр. 2021 жылғы Канада халық санағы бойынша жалпы халық саны 36,991,981 адамды құрады, бұл 2016 жылғы көрсеткіштен шамамен 5,2 пайызға артық. 1990 жылдан 2008 жылға дейін халық саны 5,6 миллионға өсті, бұл жалпы өсімнің 20,4 пайызына тең.
Canada ranks 37th by population among countries of the world, comprising about 0.5% of the world's total, with more than 40 million Canadians as of 2024. Despite being the second largest country by total area (fourth largest by land area), the vast majority of the country is sparsely inhabited, with most of its population south of the 55th parallel north. Just over 60 percent of Canadians live in just two provinces: Ontario and Quebec. Though Canada's overall population density is low, many regions in the south, such as the Quebec City–Windsor Corridor, have population densities higher than several European countries. Canada has six population centres with more than one million people: Toronto, Montreal, Vancouver, Calgary, Edmonton and Ottawa. The large size of Canada's north, which is not at present arable, and thus cannot support large human populations, significantly lowers the country's carrying capacity. In 2021, the population density of Canada was 4.2 people per square kilometre. The historical growth of Canada's population is complex and has been influenced in many different ways, such as Indigenous populations, expansion of territory, and human migration. Immigration has been, and remains, the most important factor in Canada's population growth. The 2021 Canadian census counted a total population of 36,991,981, an increase of around 5.2 per cent over the 2016 figure. Between 1990 and 2008, the population increased by 5.6 million, equivalent to 20.4 per cent overall growth.
Жергілікті халықтар
Ғалымдар отарлау алдында қазіргі Канада аумағындағы жергілікті халықтың саны қанша болғаны және еуропалықтармен байланысқан кездегі әсерлері туралы пікір келіспейді. 15 ғасырдың соңындағы бағалаулар 200 000-нан 500 000-ға дейін ауытқып, қазір Канаданың Аборигендер денсаулығы жөніндегі Корольдік комиссиясы 500 000 санын қабылдады. Еуропалық канадалықтардың алғашқы халықтар мен инуиттермен араласуы толық бейбіт болмаса да, салыстырмалы түрде тыныш өтті. Дегенмен, еуропалық инфекциялық аурулардың (мысалы, тұмау, қызылша, шешек) қайталап таралуы, оларға табиғи иммунитет болмағандықтан, және еуропалық байланыстың басқа да салдары жергілікті халықтың санының байланыс жасқаннан кейін жиырма бес пайыздан сексен пайызға дейін азаюына әкелді. Роланд Г. Робертсонның пікірінше, 1630-шы жылдардың соңында шешек Нью-Франция аймағындағы Солтүстік Американың ерте тері саудасын бақылаған Уайандот (Хурон) тайпасының жартысынан астамын өлтірді. 1871 жылы Канаданың сол кездегі шекарасындағы жергілікті халықты санау жүргізілді, нәтижесінде барлығы 102 358 адам тіркелді. 2016 жылдан 2021 жылға дейін жергілікті халықтың саны 9,4 пайызға өсті, бұл көрсеткіш 5,3 пайызға өскен жергілікті емес халықтан жоғары. Бұл сан 5 пайызды немесе 1,8 миллион адамды құрайды. 2011 жылғы Канада халық санағы бойынша жергілікті халықтар (Алғашқы халықтар – 851 560, инуиттер – 59 445 және метистер – 451 795) саны 1 400 685 адамды құрады, бұл елдің жалпы халқының 4,3 пайызын білдіреді.
Жаңа Франция
Еуропа халқы француз үкімдігі кезінде баяу өсті, сондықтан көбею көбінесе иммиграция емес, табиғи жолмен, яғни туу арқылы болғандықтан, салыстырмалы түрде аз болды. Француздардың көп бөлігі шаруалар болды, ал отарлаушылардың арасындағы табиғи өсім деңгейі өте жоғары еді. Олардың әйелдері Францияда қалған әйелдерге қарағанда шамамен 30 пайызға көп бала туды. 1666 жылғы Жаңа Францияның халық санағы Солтүстік Америкада алғаш рет өткізілген халық санағы болды. Оны 1665-1666 жылдары Жаңа Францияның алғашқы интенданты Жан Талон ұйымдастырды. Халық санағының нәтижесінде ерлер мен әйелдер арасында үлкен айырмашылық байқалды: 2034 еркеске қарсы 1181 әйел болды. Бастысы, табиғи өсім мен Солтүстік-Батыс Франциядан (Бретань, Нормандия, Иль-де-Франс, Пуату-Шаранта және Луара аймағы) шамалы иммиграцияның арқасында Жаңа Франция халқы 1754 жылғы соңғы француз халық санағы бойынша 55 000-ға жетті. Бұл 1730 жылғы 42 701 адамнан асып түсті.
Британдық Канада
XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында Ұлыбритания билігінде болған Канадада халық саны күрт өсті. 1775 жылы Америка революциясы кезінде жаңадан құрылған Континенттік армияның Канадаға басып кіруінен кейін, кейіннен Біріккен Империяның лоялистері деп аталған, Корольге адал 80 000 американның шамамен 60 000-ы Британдық Солтүстік Америкаға қашып келді, олардың көп бөлігі 1784 жылы Новая Шотландия мен Нью-Брансуикке (Новая Шотландиядан бөлінген) қоныс аударды. Көші-қонның тіркелмеген болуына байланысты нақты санды анықтау мүмкін емес, бірақ кем дегенде 20 000 адам Новая Шотландияға, 14 000 Нью-Брансуикке, 1 500 адам Принс-Эдуард аралына және 6 000 адам Онтариоға кетті (соның ішінде 13 000 адам, оның 5 000-ы афроамерикандықтар Англияға, ал 5 500-ы Кариб теңізіне көшті). 1780-ші жылдардың қалған бөлігінде оңтүстіктен қосымша иммигранттар келді. 1791 жылдан бастап "Кейінгі лоялистер" деп аталған тағы 30 000 американдық Онтариоға жер уәдесімен және Корольге адал болуға ант беру арқылы тартылды. 1831 жылға қарай, Ұлы көші-қон деп белгіленген кезеңнің нәтижесінде Төменгі Канаданың халқы шамамен 553 000-ға, ал Жоғарғы Канаданың халқы шамамен 237 000 адамға жетті. 1840 жылдардағы Ұлы Ирландия ашаршылығы Принс-Эдуард аралы мен Канада провинциясына ирланд иммиграциясының қарқынын күрт арттырды, 1847 жылы 100 000 мұқтаж адам келді. 1851 жылы теңіз провинцияларының халқы шамамен 533 000 адамды құрады (Новая Шотландияда 277 000, Нью-Брансуикте 194 000 және Принс-Эдуард аралында 62 000). Батыста Британдық Колумбияда 1851 жылы шамамен 55 000 адам тұрды. 1861 жылға қарай, табиғи туылудың және Ұлыбританиядан Канадаға жасалған Ұлы көші-қонның нәтижесінде Канада провинциясының халқы 3,1 миллионға жетті. Халық санының ең аз өскен жылы 1882–1883 жылдары болды, онда тек 30 000 жаңа адам тіркелді. Бұл 1901 жылғы халық санағымен (5 371 315 адам) салыстырғанда 34% өсімді құрады. Халық санының ең көп өскен жылы 1956–1957 жылдары, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі туудың жоғары деңгейі кезінде болды, онда халық саны бір жылдың ішінде 529 000-нан астамға өсті. 1996 жылғы санақ бойынша жалпы халық саны 28 846 761 адамды құрады. Бұл 1991 жылғы санақпен (27 296 859 адам) салыстырғанда 5,7% өсімді көрсетті. Ал 2001 жылы Канаданың ресми статистикасы халық саны 31 021 300 адамды құрағанын болжады. 2006 жылғы санақ бойынша Канаданың жалпы халқы 31 612 897 адамды құрады. 2001 мен 2006 жылдар арасындағы халық өсімінің 90 пайызы ірі қалалық аймақтарда шоғырланды. 2011 жылғы санақ он бесінші онжылдық санақ болды, онда жалпы халық саны 33 476 688 адамды құрады, бұл 2006 жылғы көрсеткіштен 5,9% жоғары. 1905 жылдан бері халық санағы бес жылда бір рет өткізіліп келеді. 1867 жылғы Конституциялық актінің 8-тармағында белгіленгендей, санақ кемінде әр он жылда бір рет өткізілуі тиіс.
Жылдар бойынша халық саны
1867 жылы Канада конфедерациясына дейін халық санағы бұрынғы отарлар мен қоныстарды ғана көрсетті, ал болашақ елдің тұтас халық санағын, соның ішінде жергілікті ұлттарды да қамтымады.
Еуропалық уақытша қоныстар
+ Жыл Аймақ/колонияХалық Ескертулер1000 Л’Анс-окс-Медоус (Ньюфаундленд)30-160 Ньюфаундленд аралының ең солтүстік ұшындағы Л’Анс-окс-Медоус қаласында скандинавиялық қоныстың қысқа мерзімді болғанын көрсететін археологиялық дәлелдер табылды (көміртектік талдау бойынша 990–1050 жж.). Бұл жерде қанша ер және әйел тұрғаны туралы жазба жоқ, бірақ тұрғын үйлердің археологиялық зерттеулері 30-дан 160 адамға дейін сыйымдылығы болғанын көрсетеді.1541 Кап-Руж (Квебек қаласы)400 Жак Картье үшінші сапарында Кап-Руж қаласында Шарльбур Рояльді құрды. Скорбут жергілікті еммен (Thuja occidentalis тұнбасы) емделгенімен, бұл әрекет тоқтатылғаннан кейін жалпы ахуалдың нашар екені байқалды. Қыста Картьедің 35 адамы қайтыс болды. Шарльбур Рояльға жол ашар алдында Роберваль жақын туысы Маргарита де Ла Рок пен оның сүйіктісін «Шайтан аралында» (қазіргі Харрингтон аралы), Сент-Лоуренс шығанағында, олардың қарым-қатынасы үшін жаза ретінде тастап кетті.1583 Сент-Джон шығанағы (Ньюфаундленд)260 Хамфри Гилберт 260 адаммен елді мекен құруды жоспарлады; алайда, жағалауды зерттеу кезінде болашақ отарлаушылардың көпшілігі мен олардың жабдықтары бар кеме қаза тапты. 1598 Сабл аралы (Нова-Шотландия)50 Ла Рош Месгуэз маркизі және 40 сотталған (шаруалар мен тіршілікке жарамайтын адамдар) 10 сарбазбен бірге Сабл аралына қоныстанды, бірақ бұл отарлау әрекеті сәтсіз аяқталды, нәтижесінде 11 адам ғана эвакуацияланды.1604 Сент-Круа (Мэн)79 Мэн штатындағы Сент-Круа қонысы Жаңа Францияда жыл бойы жұмыс істейтін базаның алғашқы нақты әрекеті болды. Экспедицияны Пьер Дю Гуа де Монт 79 қоныстанған адаммен бірге басқарды, олардың ішінде Франсуа Гравé Дю Пон, корольдік картограф Самуэль де Шамплен, Путринкур бароны, дәріханашы Луи Хеберт, дін қызметкері Николас Обри және тіл білуші Матье де Коста бар еді. Сент-Круа қонысы келесі жазда Порт-Роялдағы жаңа тұрғын үйге көшірілді, себебі 35 адам скорбуттан қайтыс болды. Ескертулер Кейіннен елді мекен Анаполис өзенінің оңтүстік жағалауына көшіріліп, Порт-Рояль атауын сақтап, Акадияның астанасы болды.1608 Квебек қаласы28 Самуэль де Шамплен 28 қоныстанған адаммен колонияны құрды. Бірақ, жаңа қоныстанғандар келіп, Квебек Канаданың француз колониясының алғашқы тұрақты елді мекеніне және астанасына айналды.1610 Куперс-Коув (Ньюфаундленд)40 Джон Гай, оның інісі Филипп және оның жеңістігі Уильям Колстон 39 отарлаушымен бірге Ньюфаундленд колониясын құрды, олар 1610–1611 жылдардың қысын Куперс-Коувта өткізді. 1613 жылдың күзіне қарай осы жерде 60-қа жуық қоныстанғандар 16 құрылысты аяқтады. Англия солтүстікте бекініс құруға тырысқанда, басқа елді мекендер Бристоль Хоуп, Ренеус, Нью-Камбриол, Оңтүстік Фолкленд және Авалон жерлерінде құрылды, бұл аймақ Англиялық жағалау деп аталды. Алайда, халықтың көп бөлігі жыл бойы тұрмады, әр жылдың көктемінде қайтып келді. Келесі 100 жыл ішінде Ньюфаундлендтің ағылшын колониялары өте баяу өсті және 1720 жылдарға дейін бар болғаны 3000 тұрақты тұрғыны болды.1629 Квебек қаласы117 *90 қысқы орынды қаланы басып алған Кирк ағылшын экспедициясына тиесілі болды. Қысқа мерзімді британдық басқару кезінде қала өсіп, нығайтыла бастады.1641 Жаңа Франция240 Канаданың (Жаңа Франция) және Акадияның де-факто халқы, қазіргі АҚШ-тың болашақ аумағында орналасқан.1642 Форт-Виль-Мари (Ескі Монреаль)50 Көшіп келушілердің көпшілігі тікелей Франциядан келген жаңа колония, оны Поль де Шомедей және Жанна Манс басқарды.1666 Канада (Жаңа Франция)3,215 1660 жылдары 1713 жылғы Утрехт келісіміне дейін француз қоныстанғандардың жалғыз нақты «толқыны» болды. Француз қоныстанғандардың алғашқы толқынынан кейін халықтың өсуіне табиғи өсім үлкен үлес қосты. Ескертулер1765 Квебек провинциясы (1763–91)69,810 француз және ағылшын халқы.1775 Квебек провинциясы (1763–91)90,000 француз және ағылшын халқы.1785 Ньюфаундленд10,244 француз және ағылшын халқы.1790 Нова-Шотландия30,000 француз және ағылшын халқы.1797 Сент-Джон аралы (Принц-Эдуард аралы)4,500 француз және ағылшын халқы.
Деректер болжамы
2006 жылы Statistics Canada 2021-2031 жылдар аралығында халық саны 5 миллионнан астамға немесе 10 пайыздан астамға өседі деп болжаған.