Кіріспе

Уэльстің астанасы

Демография

1970 және 1980 жылдары халқы азаю кезеңін бастан өткен Кардифф қаласының халқы қайтадан артып келеді. 2021 жылғы халық санауы бойынша, қала халқы 362 400 адамды құрады, ал 2011 жылғы санау көрсеткіші 346 100 адамды көрсеткен. 2007 жылдың ортасынан 2008 жылдың ортасына дейін Кардифф Уэльстегі ең қарқынды өсіп келе жатқан жергілікті билік болып табылды, өсім 1,2% құрады. 2001 жылғы халық санауы мәліметтеріне сәйкес, Кардифф 21-ші ірі қалалық аймақ еді. Кардиффтің Үлкен қалалық аймағы (Еуростат анықтамасы бойынша, Гламорган алқабы және аңғарлардағы бірқатар жергілікті билік органдары кіреді) 841 600 адамды қамтиды, бұл Ұлыбританиядағы ең ірі 10-шы Үлкен қалалық аймақ (LUZ). Кардифф және Оңтүстік Уэльс аңғарларының қалалық аймағында шамамен 1,1 миллион адам тұрады. Қаланың жалпы халқына қатысты ресми санау бағалауларына күмәндік тудырды. Қалалық кеңес 2001 жылғы халық санауы Кардифф халқын, әсіресе кейбір ішкі қалалардағы этникалық азшылықтарды жеткіліксіз көрсеткенін дәлелдейтін екі мақала жариялады. Уэльс үкіметінің 2019 жылғы ресми орта жылдық бағалауы бойынша Кардифф жергілікті билік аймағының халқы 366 903 адамды құрады. 2011 жылғы халық санауы бойынша Кардиффтің Салынған аймағының (BUA) ресми халқы 447 287 адамды құрады. BUA жергілікті билік шекарасымен толық сәйкес келмейді және деректерді төменгі деңгейде жинақтайды; Кардифф үшін бұл Кардиффтің қалалық бөлігі, Пэнарт/Динас Поуис, Керфилли және Понтипридтті қамтиды. Кардиффтің халқы этникалық жағынан алуан түрлі, себебі бұл қаланың тарихи сауда байланыстарымен, соғыстан кейінгі иммиграциямен және қаладағы университеттерге оқуға келетін көптеген шетелдік студенттермен байланысты. 2011 жылғы халық санауы бойынша Кардифф халқының этникалық құрамы: 84,7% ақ нәсілді, 1,6% ақ және қара африкалық/карибтік аралас, 0,7% ақ және азиялық аралас, 0,6% басқа аралас, 8,1% азиялық, 2,4% қара нәсілді, 1,4% араб және 0,6% басқа этникалық топтар. Бұл шамамен 53 000 адамның ақ нәсілге жатпайтынын білдіреді. Бұл әртүрлілік, әсіресе қалада ұзақ жылдар бойы қалыптасқан африкалық және араб қауымдастықтарының әртүрлілігі, мәдени көрмелер мен шараларда, сондай-ақ осы тақырыпта жарық көрген кітаптарда көрсетілген.

Денсаулық

Қалада жеті NHS ауруханасы бар, ең ірісі – Уэльс университетінің ауруханасы. Ол Ұлыбританиядағы үшінші ірі аурухана болып табылады және көптеген жазатайым оқиғалар мен шұғыл жағдайларды қабылдайды. Жедел жәрдем көрсететін Университет тіс ауруханасы да осы аумақта орналасқан. Лландоу ауруханасы қаланың оңтүстігінде орналасқан. Сент-Дэвид ауруханасы – қаланың ең жаңа ауруханасы, ол бұрынғы ғимараттың орнына салынған, Кантон ауданында орналасқан және қарттар мен балаларға арналған қызметтер ұсынады. Кардифф Корольдік ауруханасы қала орталығына жақын, Ньюпорт тас жолында орналасқан. Бұл аурухананың көп бөлігі 1999 жылы жабылды, бірақ батыс қанаты амбулаториялық қызметтер, урология және оңалту емдері үшін ашық қалды. Кардиффте Руквуд ауруханасы мен Велиндр қатерлі ісіктер орталығы да орналасқан. Оларды Кардифф және Вейл университетінің денсаулық сақтау басқармасы басқарады, бірақ Велиндр жеке басқарылады. Спир денсаулық сақтау – жекеменшік аурухана, ол Понтпренауда орналасқан.

Тіл мектептері

Әртүрлілігі мен үлкен студенттік санының арқасында, қалаға ағылшын тілін үйрену үшін көбірек адамдар келіп жатыр. Араб елдерінен және басқа еуропалық елдерден келген шетелдік студенттерді Кардифф көшелерінде көруге болады.

Дін

1922 жылдан бері Кардифф шекарасына Лландаффты қосты, сонымен қатар Англикандық Лландафф соборы, Лландаффтың қалалық шіркеуі және Уэльс шіркеуінің басшысы, Лландафф епискобының резиденциясы да кірді. Қалада Рим-католик соборы бар. 1916 жылдан бастап Кардифф католик архиепископының резиденциясы болып табылады, бірақ католик халқының саны азайған, 2006 жылы көрсеткіш 1980 жылғыдан 25 000-ға төмен болды. Сол сияқты, еврей халқының саны да азайған сияқты. Кардиффте екі синагога бар: біреуі Синкоедте, екіншісі Мойра террасасында, ал 20 ғасырдың басында жеті синагога болған. Сонымен қатар, бірнеше конформист емес шіркеулер, 20 ғасырдың басындағы грек православ шіркеуі және 11 мешіт бар. 2001 жылғы халық санауында Кардифф халқының 66,9% өзін христиан деп атады, бұл Уэльс және Ұлыбританияның орташа көрсеткіштерінен бір пайызға төмен. Уэльстегі христиан емес қауымдардың ең көнесі – иудаизм. 1290 жылғы қуғын жарлығынан бастап 17 ғасырға дейін Англия мен Уэльсте яһудилерге тұруға рұқсат берілмеген. Уэльс яһуди қауымы 18 ғасырда қайта құрылды. Бұрын Оңтүстік Уэльсте үлкен еврей халқы болған, бірақ олардың көп бөлігі жоғалып кеткен. Православ яһуди қауымдары Синкоедтегі Кардифф Біріккен синагогасында біріктірілген, ол 2003 жылы бас раввин Джонатан Сакспен қасиеттендірілді. Кардифф реформалық синагогасы Адамсдаунда орналасқан. Кардиффтің мұсылман халқы Уэльстің орташа көрсеткішінен әлдеқайда жоғары және Ұлыбританияда ең ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, оны 19 ғасырда Йемен мен Сомали теңізшілерінің қоныстануы бастады. Қазір Кардиффте 11 000-нан астам мұсылман тұрады, олардың әртүрлі ұлттық құрамы бар – бұл Уэльстегі мұсылман халқының шамамен 52 пайызын құрайды. Кардифф тұрғындарының индус, сикх және еврей деп жариялаған үлесі Уэльстің орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай жоғары болды, бірақ Ұлыбритания көрсеткіштерінен төмен болды. Қалада индустар 1950-1960 жылдардағы үнді иммигранттарының қоныстануынан бері өмір сүріп келеді. Қаладағы алғашқы индуисттік ғибадатхана 1979 жылдың 6 сәуірінде Грангетаунда тастап кетілген синагога орнында ашылды. Құрылған күнінің 25 жылдығы 2007 жылдың қыркүйегінде 3000-нан астам адамның қала орталығынан шеруімен атап өтілді, оның ішінде Ұлыбританияның барлық аймақтарынан келген индустар мен Кардиффтің басқа діни қауымдастықтарының өкілдері болды. Кардиффте 2000-нан астам индус бар, олар үш ғибадатханада құлшылық етеді.

Экономика

Уэльстің астанасы ретінде Кардифф Уэльс экономикасының негізгі өсу драйвері болып табылады. Кардифф халқы Уэльс халқының шамамен 10% құраса да, Кардифф экономикасы Уэльстің ЖІӨ-нің шамамен 20% құрайды және қаланың жұмыс күшінің 40% Оңтүстік Уэльс аймағынан күнделікті жұмысқа келетін адамдардан тұрады. Кардиффтің дамуында ғасырлар бойы индустрияның маңызды рөлі болды. Шағын қаладан ірі қалаға айналуының басты себебі – темір және кейін болат өндірісі үшін қажетті көмірге деген сұраныс болды. Бұл көмір Мертир Тидфилден ат арқылы теңізге тасымалданды. Алғаш рет бұл мақсатқа Мертирден (теңіз деңгейінен 155,45 м биіктікте) Кардиффтегі Тафф сағасына дейін 40 шақырымдық (25 миль) канал салып қол жеткізілді. Кейін Тафф Вейл темір жолы канал арқылы тасымалды ауыстырды, Кардиффтегі жаңа доктармен бірге ірі локомотивтік деполар пайда болды. Мұның бәрі Оңтүстік Уэльс аңғарларынан көмірге деген әлемдік сұраныстың өсуіне байланысты болды. Кардифф порты, Тайгер Бэй деп белгілі, әлемдегі ең жұмысты портына айналды және біраз уақыт бойы әлемдегі ең маңызды көмір порты болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Кардифф доктарынан жылына 10 миллион тоннадан астам көмір экспортталды. 1907 жылы Кардиффтегі Көмір биржасы алғаш рет 1 миллион фунт стерлингтік бизнес-келісімге қол қойды. Уэльстік көмірге және әсіресе Уэльстік жасанды отынға, «Патенттік отын» деп аталатын сұраныстың жоғары деңгейі Кардифф аймағында осы рецепт бойынша көптеген зауыттардың құрылуымен көрсетілді. Ең танымал зауыттар – Star Patent Fuel Co., Crown Patent Fuel, Cardiff Patent Fuel және т.б. Көмірге деген сұраныстың төмендеуіне байланысты Кардифф порты құлдырау кезеңінен кейін қайтадан дамуды бастады – 2007 жылы док арқылы 3 миллион тоннадан астам жүк өтті. Қазіргі уақытта Кардифф Уэльстегі негізгі қаржы және бизнес-қызметтер орталығы болып табылады, жергілікті экономикада қаржы және бизнес-қызметтердің үлкен үлесі бар. Бұл сектор мемлекеттік басқару, білім беру және денсаулық сақтау салаларымен бірге 1991 жылдан бері Кардифф экономикасының өсуінің шамамен 75% құрады. Жақында қала fDi журналы жариялаған fDi 2008 Cities of the Future тізімінде Еуропаның 50 үздік қаласының арасында жетінші орынға ие болды және шетелдік инвестицияларды тарту бойынша жетінші орынды иеленді. Legal & General, Admiral Insurance, HBOS, Zurich, ING Direct, The AA, Principality Building Society, 118118, British Gas, Brains, SWALEC Energy және BT сияқты ірі компаниялар қалада үлкен ұлттық немесе аймақтық штаб-пәтерлері мен байланыс орталықтарын басқарады, олардың кейбіреулері Кардиффтің кеңсе мұнараларында орналасқан, мысалы Capital Tower және Brunel House. Басқа ірі жұмыс берушілердің қатарында Уэльстің Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS Wales) және Сенат бар. 2004 жылдың 1 наурызында Кардиффке «Fairtrade City» мәртебесі берілді. Кардифф Ұлыбританиядағы ең танымал туристік орындардың бірі болып табылады, 2010 жылы 18,3 миллион келушіні қабылдап, қала экономикасына 852 миллион фунт стерлинг кіріс әкелді. Нәтижесінде Кардиффтегі жұмыс істейтін әрбір бес адамның бірі сауда, қонақүй және мейрамхана секторында жұмыс істейді, бұл қаладағы бөлшек сауда және туризм индустриясының өсіп келе жатқанын көрсетеді. Кардифф Уэльс медиасының үйі және BBC Cymru Wales, S4C және ITV Wales студиялары бар үлкен медиа секторына ие. Қаланың солтүстік-батысында, Ронда-Сайн Таффта, 30 жылдың ішінде Ұлыбританияда салынған алғашқы толыққанды жаңа киностудиялар салынып жатыр, олар «Вэлливуд» деп аталады. Студиялар Ұлыбританиядағы ең ірі студиялар болады. 2011 жылы BBC Кардифф шығанағында Casualty, Doctor Who және Pobol y Cwm сияқты драмаларды түсіру үшін Roath Lock студиясын аяқтады. Кардиффте St David's 2 орталығы және қала орталығының айналасындағы аудандар, сондай-ақ 2012 жылғы Лондон Олимпиадасында атқарған рөлі бар 1,4 миллиард фунт стерлингтік Халықаралық спорт ауылы сияқты бірнеше жаңғырту жобалары бар. Онда Уэльстегі жалғыз олимпиадалық стандарттағы жүзу бассейні – Кардифф халықаралық бассейні орналасқан, ол 2008 жылдың 12 қаңтарында ашылды. Уэльс регби одағының мәліметтері бойынша, Принсипалиттік стадион 1999 жылы ашылғаннан кейін он жыл ішінде Уэльс экономикасына 1 миллиард фунт стерлинг үлес қосты, оның шамамен 85% Кардифф аймағында қалды.

Сауда-саттық

Кардиффтің сауда портфелінің көп бөлігі қала орталығында, Куин-стрит, Сент-Мэри-стрит және Хай-стрит төңірегінде шоғырланған. Ірі қала маңындағы сауда орталықтары Кардифф шығанағында, Калверхаус-Кроста, Леквитте, Ньюпорт-роудта және Понтпренауда орналасқан, сондай-ақ қала орталығында және Сплоттта базарлар бар. 2009 жылы Кардиффтің Сент-Дэвид орталығын жаңғырту бағдарламасы 675 миллион фунт стерлинг көлемінде аяқталды, нәтижесінде кең сауда алаңы құрылып, ол Ұлыбританиядағы ең ірі сауда орталықтарының біріне айналды. 2010 жылы Retail Leisure International (RLI) осы орталықты «Жылдың халықаралық сауда орталығы» деп таныды. Касл кварталы – қала орталығының солтүстігінде орналасқан коммерциялық аймақ, оған Кардиффтің Виктория және Эдвард дәуіріндегі аркадалары – Касл аркадасы, Морган аркадасы және Корольдік аркадасы, сонымен қатар Сент-Мэри көшесі, Хай-стрит, Хейс және Куин-стрит сияқты негізгі сауда көшелері кіреді.

Темір жол

Кардифф орталық теміржол станциясы – Уэльстегі ең ірі теміржол станциясы, он тоғыз платформасы бар және жылына 12,5 миллионнан астам жолаушыға қызмет көрсетеді. Ол Бридженд пен Ньюпортқа тікелей қатынайтын, сондай-ақ алыс қашықтыққа, Уэльс арқылы Урексам мен Холихедке, ал Бристоль, Бирмингем, Манчестер және Лондон қалаларына бағыттар ұсынады. Кардифф орталық станциясы бұрынғы тұрғын үй ауданы – Темперанс Таунның оңтүстік шебінде орналасқан, ол Кардиффтің орталық бөлігінде болған. Кардифф Куин-стрит теміржол станциясы Уэльстегі екінші ең жұқ жүретін станция және Оңтүстік Уэльс аңғарларын мен Кардифф қала маңындағы аудандарды қала орталығымен байланыстыратын Valley Lines қызметтерінің торабы болып табылады. Ол қала орталығының шығыс жағында орналасқан және Кардифф шығанағына қатынайды. Кардиффте Transport for Wales компаниясы басқаратын Долиналар мен Кардифф аймақтық бағыттары деп аталатын қала маңы теміржол жүйесі бар. Қаладағы 20 станцияға қызмет көрсететін сегіз бағыт бар, ал кеңірек қалалық аймақта (Тэфс Уэлл, Пэнарт және Динас Поуис кіретін) 26 станция, Оңтүстік Уэльс аңғарлары мен Гламорган аңғарында 60-тан астам станция бар.

Метро

Оңтүстік Уэльс метрополитені - Оңтүстік-Шығыс Уэльсте, Кардиффтің төңірегінде дамып жатқан біріктірілген қоғамдық көлік жүйесі. Жобаға кейбір қолданыстағы теміржол желілерін электрлендіру және бірнеше жеңіл теміржол және жеңіл жылдам транзит желілерін салу кіреді. Қазіргі уақытта төрт желі салынып жатыр, ал тағы үш желі жоспарланған. Бірінші желілер мен байланыстырып, сондай-ақ , , және қалаларына дейін жетеді, сонымен қатар Сент-Меллонс және Порт-Тейгрге де қызмет көрсету жоспарлануда. Бұған қоса, қазіргі қала маңындағы қызметтер жақсартылып, кейбір бағыттардағы және қалаларына қатынайтын жолаушылар көлемі үш есеге арттырылады.

Ауа

Кардифф пен Оңтүстік және Батыс Уэльске ішкі және халықаралық әуе байланыстары Уэльстегі жалғыз халықаралық әуежай – Кардифф әуежайы (CWL) арқылы қамтамасыз етіледі. Әуежай қаладан батысқа қарай 10 миль (16 км) жердегі Роуз ауылында орналасқан. Кардифф қаласының орталығымен әуежайды байланыстыратын тұрақты автобус қатынасы бар, сондай-ақ Rhoose Cardiff International Airport теміржол стансасынан Кардифф орталық теміржол стансасына дейін пойыз қатынайды.

Жол және автобус

M4 тас жолы Кардиффті батыста Суонсимен, ал шығыста Ньюпорт пен Лондонмен байланыстырады. M4 тас жолында A48(M) торабымен қоса, төрт торап бар. A470 қаладан Аңғарлар жолына маңызды байланыс қамтамасыз етеді. Аяқталғаннан кейін A4232 – сондай-ақ Перифериялық дистрибьютор жолы деп аталады – 30 және 33-ші тораптар арасындағы M4 тас жолымен бірге Кардиффтің айналма жол жүйесінің бөлігін құрайды. Кардиффте автобустардың кең желісі бар, оның операторларына қалалық автобус компаниясы Cardiff Bus (қала ішінде және Ньюпорт, Барри және Пенартқа бағыттары), Adventure Travel (қала ішінде және Кардифф әуежайына), Stagecoach South Wales (Оңтүстік Уэльс аңғарларына) және First Cymru (Каубридж және Бриджендке) кіреді. National Express және Megabus Бристоль, Лондон, Ньюкасл-апон-Тайн және Манчестер сияқты ірі қалаларға тікелей рейстер ұсынады.

Цикл

Тафф жолы – Брекон-Бейконс ұлттық паркіне қарасты Кардифф шығанағы мен Брекон арасында 89 км қашықтықты қамтитын, жаяу және велосипед серуендеуге арналған жол. Ол Бьют паркі, София бақтары және Кардиффтегі көптеген басқа да жасыл аймақтардан өтеді. Жолдың көп бөлігі Таф өзені мен Гламморган аңғарларының бұрынғы пайдаланылмаған теміржолдарының бойымен өтетіндіктен, оның барлық қашықтығын дерлік жолдан тыс жүруге болады. Nextbike бұрын 2018 жылдың наурызынан 2024 жылдың қаңтарына дейін қалада велосипед жалға беру жүйесін іске асырған, бірақ жүйе ұрлықтарға байланысты тоқтатылған деп хабарланады. Кардифф қалалық әкімдігі қазір жаңа операторды іздестіруде.

Су

Aquabus су таксисі сағат сайын қала орталығынан (Тафф Мид жағалауы) және Кардифф шығанағынан (Мермейд Кей) арасында, сондай-ақ Кардифф шығанағы мен Пэнарт Кардифф шығанағы бөгеті арасында қатынайды. Жыл бойы Cardiff Waterbus Пирхед (The Waterfront) және Пэнарттағы Кардифф шығанағы бөгеті арасында қысқа саяхаттық круиздер ұсынады. Наурыз бен қазан айлары аралығында қайықтар Кардифф шығанағынан Флат Холм аралына жол тартады. PS Waverley және MV Balmoral Бристоль шығанағындағы әртүрлі бағыттарға Бриттания кемесінен (Роат бассейні) жүзеді.

Телекоммуникациялар

029 – Кардиффтің, сондай-ақ көршілес қалалар Пэнарт, Динас Повис және Кэрфиллидің қазіргі телефондық қоңырау коды. 029 кодындағы кез келген екі телефонға тек сегіз таңбалы жергілікті нөмірді пайдаланып қоңырау шалуға болады. 2000 жылдың 22 сәуіріндегі «Үлкен нөмірлерді өзгертуден» бұрын аймақта 01222 аймақтық коды бар алты таңбалы жергілікті нөмірлер болған. Ол жетекші зерттеулерге бағытталған университеттердің Расселл тобының мүшесі, оның кампусының көп бөлігі Катайс және қала орталығында орналасқан. Кардифф Метрополитен университеті (бұрынғы UWIC) Лландафф, Синкоед және қала орталығы аудандарында кампустары бар және ол Уэльс конфедерациялық университетінің құрамына кіреді. Корольдік Уэльс музыка және драма колледжі – 1949 жылы құрылған консерватория, ол Кардифф қамалының аумағында орналасқан. Оңтүстік Уэльс университетінің Кардифф кампусы, «Атриум», Кардифф шығармашылық және мәдени индустриялар мектебіне үйінді және қала орталығында орналасқан. Қаладағы жоғары білім алушылардың жалпы саны шамамен 43 900-ге жетеді. Қалада екі қосымша білім беру колледжі бар: Кардифф және Вейл колледжі және Сент-Дэвид колледжі. Біріншісі 2011 жылдың тамызында Coleg Glan Hafren және Barry College арасындағы бірігудің нәтижесінде құрылды. Қаладағы көптеген жоғары оқу орындарында қосымша білім беру ұсынылады. Кардиффте үш мемлекеттік балабақша (біреуі екі тілді), 98 мемлекеттік бастауыш мектеп (екісі екі тілді, он бес валлий тілінде) және 19 мемлекеттік орта мектеп (үшеуі валлий тілінде) бар. Қалада бірнеше жекеменшік мектептер де бар, олардың ішінде Сент-Джон колледжі, Лландафф кафедралық мектебі, Кардифф алтыншы форма колледжі, Кингс Монктон мектебі және Хауэлл мектебі (алтыншы сыныпқа дейін қыздарға арналған). 2013 жылы Кардифф алтыншы форма колледжі А* және А деңгейіндегі үлгерімнің пайыздық көрсеткіші бойынша Ұлыбританиядағы жекеменшік орта мектептердің ішінде бірінші орынға шықты. Сонымен қатар, 100 үздік мектептің қатарында Сент-Джонс колледжі мен Хауэлл мектебі де болды. Ерекше мектептерге Уитчерч орта мектебі (Уэльстегі ең ірі орта мектеп), Фицлан орта мектебі (Ұлыбританиядағы ең көп ұлтты мемлекеттік мектептердің бірі) және Ysgol Gyfun Gymraeg Glantaf (Уэльстегі ең ірі валлий тіліндегі орта мектеп) кіреді. Академиялық мекемелерден басқа, Кардиффте басқа да білім беру және оқу ұйымдары бар, мысалы, Techniquest – тәжірибелік ғылымды зерттеу орталығы, қазірдің күні Уэльс бойынша франшизалық желісі бар және Кардифф университеті, Уэльс Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі және Уэльс даму агенттігімен (WDA) бірлесіп Уэльс гендік паркінің құрамына кіреді. Кардиффте Халықаралық Бакалавриат Ұйымының (IBO) ең ірі аймақтық кеңсесі орналасқан. Бұл кеңседе ұйымның оқу бағдарламасы және бағалау орталығы орналасқан, ол әртүрлі IBDP бағалауларын жасау және бағалауды қадағалауға жауапты.

Көрнекі орындар мен жерлер

Кардиффте Князьдік стадион, Пирхед ғимараты, Уэльстің ұлттық мұражайы және Уэльс Парламенті орналасқан Сенедд ғимараты сияқты көптеген ескерткіш ғимараттар бар. Кардифф Кардифф қамалы, Сент-Дэвид залы, Лландафф соборы және Уэльс Мыңжылдық орталығымен де танымал. Кардифф қамалы қаланың маңызды туристік орталығы болып табылады. Кардиффтегі Сент-Фаганс Ұлттық тарих мұражайы – Уэльс тарихының әртүрлі кезеңдерінен келген ондаған ғимараттарды қамтитын үлкен ашық аспан астындағы мұражай. Катейс паркіндегі Азаматтық орталықта қалалық зал, Уэльстің Ұлттық мұражайы мен галереясы, Кардифф Корольдік соты және Кардифф университетіне қарасты ғимараттар сияқты Эдвард дәуіріндегі ғимараттардың жиынтығы бар, сондай-ақ заманауи азаматтық ғимараттар да кездеседі. Бұл ғимараттар Уэльстің Ұлттық соғыс ескерткіші және басқа да бірнеше кішкентай ескерткіштер орналасқан Королева Александра бағымен қоршалған. Кардифф қамалынан басқа, Кастелл Кох қаланың солтүстігіндегі Тонгвинлейсте орналасқан қамал. Қазіргі қамал 1870 жылдары маркиз үшін Уильям Берджес жобалаған және кейде демалыс орны ретінде салынған Виктория дәуіріндегі әсем сарай. Алайда, Виктория қамалы Кардифф қамалымен байланысы бар аймақтық барон Ифор Бах салған болуы мүмкін ортағасырлық ескі қамалдың іргетасында тұр. Сыртқы пішіні фильм және теледидар өндірісі үшін танымал орынға айналды. Бұл қамал Буттар үшін демалыс орны ретінде сирек пайдаланылды, олар онда көбінесе тұрмады. Маркиз үшін қуаныш оның құрылысында болды, ал Бургестің 1881 жылы қайтыс болуынан кейін бұл қуаныш жоғалды. Кардифф әлемдегі қалалардың арасындағы ең көп қамалға ие деп есептеледі. Кардифф және Кастелл Кох қалаларынан басқа, Морганстаунда және Ривинада екі мот және бейли қамалының қалдықтары бар, олар Морганстаун қамалының үйіндісі және Твмпат қамалы немесе Твмпат моттасы (кейде Caer Cynwrig деп те аталады) деп аталады. (Twmpath – уэльс тіліндегі кішкентай үйінді деген сөз), олар Уитчерктегі (1960 жылдары тұрғын үйлермен қиратылған Треода деп аталған) қамалмен бірге Норман иелігін Уэльстің Сенгенид иелігінен бөліп тұрған бекіністердің доғасын құрады. Содан әрі, Кефн-Сибвр жотасының Кеэрфиллимен шекарасында Моргрейг қамалы (Castell Morgraig) деп аталатын тағы бір қираған қамал бар. Археологиялық зерттеулер бұл қамал ешқашан аяқталмағанын көрсетеді және бекініс Нормандық па Уэльстік болғаны туралы пікірталас жүріп жатыр. Қамалдардың шоғырлануы Кардиффте орналасқан Гламорганның Норман иелігі мен солтүстіктегі уэльстік көршілері арасындағы шекараның өте жылдам өзгеретінін көрсетеді. Сондай-ақ, 1403-1404 жылдары Уэльс көшбасшысы Оуэйн Глиндюр тарапынан қиратылған ортағасырлық епископтардың үйі болған Лландафф епископ сарайының қираған қалдықтары да бар. Қазір тек қираған қақпа ғимараты ғана қалды. Кафедралық жолды 3-ші Бьют маркизі салған, оның бойында әдемі виллалар орналасқан, ал кейбіреулері София бақшасына тікелей жапсарлас. Кардифф туристер мен серуендеушілер үшін ерекше қызығушылық тудыратын жаяу жүріс жолдарына ие, мысалы, Кардифф қаласының орталығынан өтетін Жүзжылдық жол. Бұл маршрут Кардиффтің көптеген көрнекті жерлері мен тарихи ғимараттарынан өтеді. 1866 жылы Уильям Бурджес жобалаған Жануарлар қабырғасы Касл-стриттегі Бьют-парктің оңтүстік шетін көрсетеді. Онда 15 мүсін салынған жануарлардың бейнесі бейнеленген.

Мәдениет және демалыс

Кардиффте тарихи Кардифф қамалынан және қала сыртындағы Кастелл Кохтан бастап, қазіргі заманғы Уэльс Мыңжылдық орталығы мен Кардифф шығанағына дейін көптеген мәдени орындар бар. Кардифф 2008 жылғы Еуропаның Мәдениет астанасы атанымы үшін финалға шықты. Соңғы жылдары Кардифф туристік мақсатқа ие қала ретінде дамыды, соның ішінде Guardian газетінің оқырмандары Кардиффті Ұлыбританиядағы ең сүйікті сегізінші қала деп дауыс берді. Қала сондай-ақ Ұлыбританияға саяхат жасау үшін ресми британдық туристік кеңесі Visit Britain веб-сайтындағы ең жақсы 10 бағыттың бірі ретінде тізілді, ал американдық саяхат нұсқаулығы Frommers Кардиффті 2008 жылғы әлемдегі ең жақсы 13 мақсаттың бірі деп атады. Кардиффте жыл сайын өткізілетін іс-шаралар, қаланың күнтізбесінде тұрақты орын алған: Парктегі Sparks, Ұлыбританияның ірімшік фестивалі, Pride Cymru (бұрынғы Кардифф Марди Грасы), Кардифф қысқы әлемі, Кардифф фестивалі және Роатта жасалған өнімдер фестивалі.

Музыка және сахналық өнер

Қалада көптеген концерттер өткізіледі, ең ірілері Сент-Дэвид залында, Кардифф халықаралық аренасында және кейде Принсипалитет стадионында ұйымдастырылады. Кардиффте бірнеше фестивальдер өтеді, олардың ең үлкені – Кардиффтің үлкен демалыс күні фестивалі. Бұл фестиваль жыл сайын жаз айында қала орталығында өткізіліп, Аш, Джимми Клифф, Серис Мэтьюс, Fun Loving Criminals, Soul II Soul және Magic Numbers сияқты артистердің тегін музыкалық өнерлерін, аттракциондарды және Кардифф замкінің аумағында өтетін балалар фестивалі сияқты мәдени шараларды ұсынады. Жыл сайынғы фестиваль Ұлыбританиядағы ең ірі ашық ауа фестивалі деп есептеледі және 2007 жылы 250 000-нан астам келушіні қамтыды. Кардифф 1883, 1899, 1938, 1960, 1978, 2008 және 2018 жылдары Ұлттық Эстеддфодты қабылдады. Кардифф Уэльстегі екі тұрақты тас шеңберімен ерекшеленеді, олар Эстеддфод кезінде Бардтар Горседтерінің қызметінде қолданылады. Алғашқы шеңбер Ұлттық мұражайдың алдындағы Горседт бағында орналасқан, ал 1978 жылғы жаңасы Бут паркінде салынған. 1983 жылдан бері Кардифф Би-би-си Кардифф әншісінің әлемдік байқауын қабылдап келеді, бұл опера күнтізбесіндегі екі жылда бір рет өтетін әйгілі шара. Қалада кішкентай шаралар да ұйымдастырылады. Уэльс Мыңжылдық орталығы опера, балет, би, комедия, мюзиклдерді қойып, Би-би-си Уэльс Ұлттық оркестріне үй иесі болып табылады. Сент-Дэвид залында (әлем әншісі байқауы өтетін жер) классикалық музыка мен балет, сондай-ақ басқа жанрлардағы музыка жиі орындалады. Кардиффтегі ең үлкен театр – Нью Театр, ол қала орталығында, Квин-стриттен жақын жерде орналасқан. Басқа да орындарға Шерман театры, Каппитр өнер орталығы және Гейт өнер орталығы жатады. Кардифф музыкалық өнер сахнасы қалыптасқан және жан-жақты: Би-би-си Уэльс Ұлттық оркестрі мен Уэльс Ұлттық операсының орналасқан жері, бірнеше жетекші артистерді өндірген және Уэльстік топтардың танымалдыққа ие болуына көмектескен. Кардиффтен шыққан артистердің қатарында Шарлотта Черч, Ширли Басси, Иван Рен, Басымдалғандар, Шыны үйдегі балалар, Лос Кампесинос, Ыстық күшектер, Мектеп, Бізге батырлар жоқ, Баджи және Шейкин Стивенс бар. Сонымен қатар, Автомат, Маник Стрит Преичерс, Lostprophets, Underworld, Super Furry Animals, Catatonia және Bullet for My Valentine сияқты орындаушылар да қаламен байланысты және Кардифф музыкалық өнер сахнасымен байланысты. 2010 жылы Кардифф PRS for Music агенттігі бойынша Ұлыбританияның екінші "ең музыкалық" қаласы деп танылды.

Бейнелеу өнері

Кардифф қаласында 2004 жылдан бері жыл сайын фотомарафон өткізіліп келеді, онда фотографтар 12 сағат ішінде бұрын таныс емес 12 тақырып бойынша ең жақсы 12 суретті түсіру үшін жарысады. Жеңімпаздардың және басқа қатысушылардың жұмыстарынан тұратын көрме жыл сайын маусым/шілде айларында ұйымдастырылады.

Спорттық орындар

Спорттық нысандарға Принципалитет стадионы – Уэльстің ұлттық стадионы және Уэльс регби құрамасының үйі, Гламорган округі крикет клубының София бақтары, Кардифф қаласы стадионы – Кардифф қаласы футбол клубы мен Уэльс футбол командасының үйі, Кардифф халықаралық спорт стадионы, Кардифф әуесқойлар спорт клубының базасы, Кардифф Блюз және Кардифф RFC регби құрамаларының Кардифф Армс паркі, сондай-ақ Кардифф Девилс хоккей командасының Уэльс мұз аренасы кіреді. Ол 1958 жылы Британ империясы мен Достастық ойындарын қабылдады және 2009 және 2014 жылдары халықаралық спорттық іс-шаралардағы рөлі үшін «Еуропаның спорт қаласы» атағын алды. Принципалитет стадионы 2012 жылғы жазғы Олимпиада ойындары аясында 11 футбол матчын қабылдады, оның ішінде ашылу салтанаты мен ерлер арасындағы қола медаль үшін өткен матч та бар.

Демалыс

Кардиффтің түнгі өмірі дамыған. Көптеген клубтар мен барлар қала орталығында, әсіресе Сент-Мэри көшесінде орналасқан. Соңғы кезде Кардифф шығанағы да көптеген заманауи барлар мен мейрамханалармен түнгі өмір орталығына айналды. Сент-Мэри көшесіндегі Сыраханалар ауданы – орталық алаңы бар барлар мен мейрамханаларға арналған жақында салынған орын. Чарльз көшесі де қаланың танымал бөлігі. Кардифф кең аумақты парктерімен және қаланың жалпы ауданының шамамен 10% құрайтын жасыл кеңістіктерімен мәшһүр. Кардиффтің басты паркі – Бьют паркі (бұрын қамалдың жері болған), қаланың негізгі сауда көшесінен (Королева көшесі) солтүстікке қарай созылады. Жанындағы Лландафф және Понтканна далаларымен біріксе, Таф өзенінің жанындағы үлкен ашық кеңістікке айналады. Басқа да танымал парктерге солтүстіктегі Роат паркі кіреді, ол 1887 жылы үшінші Бьют графының сыйы ретінде қалаға берілген және танымал қайық тебу көліне ие; Кардиффтің алғашқы ресми паркі – Виктория паркі; және 1970 жылдары алынып тасталған құсханасы болған Томпсон паркі. Орхидеяларымен әйгілі Пенланның төменгі Римни аңғарындағы Ховард жергілікті табиғат қорығы және Уитчерчтегі Таф өзені бойындағы Forest Farm елдік паркі де ашық кеңістіктерге жатады. Кардифф Ұлыбританиядағы ең ірі сауда орындарының ондығына кіреді, Квин-стрит және Сент-Мэри-стрит – үш сауда галереясы бар екі басты сауда көшесі: Сент-Дэвид орталығы, Квинс аркадасы және Капитол орталығы. Сент-Дэвидс 2 жобасы аясында кеңейтілген Сент-Дэвид орталығы Ұлыбританиядағы ең үлкен сауда орталықтарының біріне айналды. Заманауи сауда галереяларымен қатар, қалада Виктория дәуірінен жеткен сауда орталықтары да бар, мысалы, Хай-стрит аркадасы, Касл аркадасы, Уиндхэм аркадасы, Роял аркадасы және Морган аркадасы. Сонымен қатар, әлемдегі ең көне грампластинка дүкені – Spillers Records орналасқан The Hayes да назар аударуға лайық. Кардиффте көптеген базарлар бар, оның ішінде үлкен Виктория дәуірінде салынған жабық Кардифф орталық базары және жаңадан ашылған Риверсайд қоғамдық базары, ол жергілікті өндірілген органикалық өнімдерге маманданған. Қала сыртында Newport Road, Culverhouse Cross, Cardiff Gate және Cardiff Bay сияқты бірнеше сауда парктері бар.

Медиа

Кардифф – негізгі ұлттық телерадиокомпаниялардың (BBC Cymru Wales, ITV Wales және S4C) Уэльс орталығы. Қала орталығында орналасқан «Made in Cardiff» атты жергілікті телеарна да бар. Кардиффтегі ірі киностудиялардың қатарында BBC-нің Roath Lock Studios және Pinewood Studios Wales студиялары бар. «Casualty», «Doctor Who», «The Sarah Jane Adventures», «Torchwood», «Merlin», «Class», «The Valleys», «Upstairs Downstairs», «A Discovery of Witches», «His Dark Materials», «Being Human», «The Story of Tracy Beaker», «Wizards vs Aliens», «Sex Education» және «Шерлок» сияқты бірнеше заманауи телебағдарламалар мен фильмдер Кардиффте түсірілді және/немесе оның көріністері осы қалада өтеді. Басты жергілікті газет – «South Wales Echo», ал ұлттық газет – «Western Mail». Екеуі де қала орталығындағы Парк-стритте орналасқан. «Capital Times», «Echo Extra» және «Metro» газетінің Оңтүстік Уэльс басылымы да қалада орналасқан және таратылады. «Primary Times» сияқты бірнеше журналдар, сондай-ақ ай сайын жарық көретін «papur bro» және «Y Dinesydd» («Азамат») деп аталатын валли тіліндегі қоғамдық ақпараттық бюллетень бар. Қалаға қызмет ететін және Кардиффте орналасқан радиостанциялар: «Capital South Wales», «Heart South Wales», «BBC Radio Wales», «BBC Radio Cymru», «Nation Radio Wales», «Radio Cardiff», «Smooth Wales» және «Xpress Radio». «Principality Stadium» Google Street View-де 360 градусқа айналатын виртуалды тур түрінде толық карталанған алғашқы алты британдық ескерткіштең бірі болды.

Спорт

Кардифф қаласында көптеген жоғары деңгейдегі спорттық іс-шаралар өтеді. Жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейдегі жарыстар ұйымдастырылады және қаланың спортқа деген бейілділігін мойындау үшін 2014 жылы «Еуропаның спорт астанасы» атағы берілді. Қалада ұйымдастырылған спорттық жарыстар 19 ғасырдың басынан бері өткізіліп келеді. Ұлттық командалардың ойындары көбінесе осы қалада өткізіледі. Уэльстің барлық спорт агенттіктері мен көптеген спорттық басқару органдары Кардиффте орналасқан. Қаланың көптеген сапалы ареналары әлемге әйгілі спорттық іс-шараларды тартады, кейде бұл іс-шаралар Кардиффке немесе Уэльске тікелей қатысы болмаса да. 2008-2009 жылдары Кардифф тұрғындарының 61% спортпен және белсенді демалыспен айналысқан, бұл Уэльстегі барлық 22 жергілікті билік арасында ең жоғары көрсеткіш. Әлемдегі регби жанкүйерлері ескі Ұлттық стадион – Кардифф Армс Парк және оның ізбасары Принсипалитет стадионымен жақсы таныс. Принсипалитет стадионы алты жыл бойы (2001 жылдан 2006 жылға дейін) Англия кубогын қабылдады, Уэмбли стадионының қайта құрылысы аяқталғанша. 2009 жылы Кардиффте Англия мен Австралия арасындағы алғашқы Аш кубогы матчы Уэльсте өтті. 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының футболдан 8 матчы Кардиффте өткізілді. Кардифф Сити ФК (1899 жылы Риверсайд АФК ретінде құрылған) 1910 жылдан бастап 2008-2009 маусымның соңына дейін Ниниан Паркта өз алаңындағы ойындарын өткізді. Клубтың жаңа стадионы – Кардифф Сити стадионы, ол бастапқыда қаланың кәсіби регби командасы – Кардифф Блюзға жалға берілді. 2012 жылы Блюз Армс Паркке қайта оралды. Кардифф Сити 1920-1921 маусымнан бері Англия футбол лигасында ойнап келеді және бір маусымнан кейін бірінші дивизионға көтерілді. Кардифф Сити – Англия кубогын жеңген Англия емес команда, 1927 жылы Уэмбли стадионында өткен финалда Арсеналды жеңді. 2013/2014 және 2018/2019 маусымдарында Кардифф Сити Англия Премьер-лигасында ойнады. Кардифф Метрополитен Университеті ФК, Кардифф Метрополитен Университетінің Атлетика одағының командасы, Синкоедте орналасқан және 2016 жылы Уэльс лигасының бірінші дивизионынан жоғары көтеріліп, Cymru Премьер-лигасында ойнайды. Олар 2018-2019 маусымда Уэльс лигасының кубогын жеңіп алды. Кардиффте Бридженд-стрит АФК, Карау (Эли) АФК, Кардифф Коринтианс ФК, Кардифф Грандж Харлекинс АФК және Эли Рейнджерс АФК сияқты көптеген кіші клубтар бар, олардың барлығы Уэльс футбол лигасы жүйесінде ойнайды. Ерлер футбол командаларынан басқа, Кардифф Сити ФК-нің әйелдер командасы да қалада орналасқан және FA әйелдер Премьер-лигасының Оңтүстік дивизионында ойнайды. Уэльс Премьер-лигасының әйелдер футбол лигасының командалары – Кардифф Мет. Ледиз, Синкоед Ледиз және Кардифф Сити. 1990 жылдары Лондонның «Уимблдон» футбол клубы 1991 жылы «Плоуг Лейн» стадионынан шығып, «Селхерст Паркта» «Кристалл Пэлас» футбол клубымен бірге болғаннан кейін, өз алаңы болмағандықтан Кардиффке көшуге қызығушылық білдірді. Клубтың Кардиффке көшірілуі болмады; 2003 жылы клуб Милтон-Кейнске көшіп, бір жылдан кейін Милтон-Кейнс Донс болып қайта аталды. Кардифф Армс Паркі (Parc yr Arfau Caerdydd), Кардиффтің орталық бөлігінде орналасқан, әлемдегі ең танымал ареналардың бірі болып саналады. Онда 1970 жылдары үш рет Уэльс Гранд Слэмі (1971, 1976 және 1978) және тоғыз жыл ішінде алты Бес Ұлттың титулы жеңіліп алынған. Сондай-ақ, 1991 жылғы Регби әлем чемпионатында Уэльстің ойындары осы стадионда өткізілді. Армс Парк тарихы кем дегенде 1850 жылдарға дейін жетеді, сол кезде Кардифф Крикет клубы (1819 жылы құрылған) осы жерге көшіп келді. Уэльстің алты Ұлттың чемпионаты мен басқа да халықаралық жарыстардан басқа, Принсипалитет стадионы 2007 жылғы Регби әлем чемпионатында төрт матчты және алты Англия кубогы финалын (2001-2002 және 2005-2006 маусымдары) қабылдады, Уэмбли стадионы қайта құрылып жатқан кезде. «Гундренд» франшизалық командасы «Уэлш Файр» да осы стадионда орналасқан. Кардифф бокспен ұзақ жылдардан бері байланысты, 1880 жылы Кардиффте туған «Теңдесі жоқ» Джим Дрисколлдан бастап, қалада өткен жоғары деңгейдегі жекпе-жектерге дейін. Бұларға 1993 жылы Армс Паркте WBC Леннокс Льюис пен Фрэнк Бруноның ауыр салмақтағы чемпиондық жекпе-жегі және 2003 жыл мен 2007 жыл аралығында Джо Кальзагенің көптеген жекпе-жектері кіреді. Кардиффтің кәсіби шайбалы хоккей командасы, Кардифф Девильс, Кардифф халықаралық спорт ауылында 3000 орындық Ice Arena Wales-те ойнайды. Ол 12 командадан тұратын кәсіби Элит шайбалы хоккей лигасында ойнайды. 1986 жылы құрылған бұл команда 1990 жылдары ең табысты британдық командалардың бірі болды. Кардиффтің жалғыз американдық футбол командасы – «Харрикенз». Ол 2014 жылы Британ чемпионатында жеңімпаз атанды, ал өткен жылы Лондон көтерілісшілеріне 1/4 финалда 2 ұпаймен жеңіліп қалды. Оның базасы Роат демалыс алаңында орналасқан. 1958 жылы Кардиффте Комонвелл ойындары өтті. Бұл жарыста 35 елден келген 1130 спортшы 94 түрлі жарыста бақ сынасты. Осы ойындардың бірі – Уэльс Империясы жүзу бассейні 1998 жылы Принсипалитет стадионының құрылысы үшін бұзылды. 12 қаңтар 2008 жылы ашылған Кардифф халықаралық жүзу бассейні (қуаты 32 миллион фунт стерлинг) – 1 миллиард фунт стерлингтік Халықаралық спорт ауылының (ISV) бөлігі және Уэльстегі жалғыз Олимпиада стандартындағы жүзу бассейні. Аяқталғаннан кейін ISV кешені бокс, фехтовани, гимнастика, дзюдо, су спорты (каноэ және каяк есу) және күрес сияқты спорт түрлері үшін Олимпиада стандартындағы жабдықтарды ұсынады, сондай-ақ шаңғы мен сноуборд үшін нағыз қармен жабдықталған қар дөңгелегі, мұз коньки тебу және шайбалы хоккейге арналған арена және қонақүй болады. ISV-дегі кейбір спорттық жабдықтар 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының жаттығу орындары ретінде пайдаланылуы тиіс болды. Принсипалитет стадионы Уэльс Ралли GB аясында Әлемдік ралли чемпионаты сияқты мотор спорты іс-шараларын қабылдайды. Әлемдік ралли чемпионатының алғашқы жабық кезеңдері 2005 жылдың қыркүйегінде Принсипалитет стадионында өтті және содан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Әлем чемпионатының бірі – Ұлыбритания Speedway Grand Prix Принсипалитет стадионында өтеді. 19 қаңтар 2009 жылы ашылған Кардифф халықаралық спорт стадионы Кардифф Сити стадионының құрылысы үшін бұзылған Кардифф Атлетика стадионының орнына салынды. Оның сыйымдылығы 4953 адамды құрайды және көп түрлі спорттық/ерекше іс-шараларға арналған арена болып табылады, сондай-ақ халықаралық стандарттағы жеңіл атлетика жабдықтарымен, оның ішінде халықаралық стандарттағы сыртқы лақтыру алаңымен жабдықталған. Стадион Уэльс жеңіл атлетикасының штаб-пәтеріне ие, ол Уэльс спортының басқару органы. Қаланың жабық жеңіл атлетика спорты аренасы – Кардифф Уэльс институтының Университетінің Синкоед кампусындағы Халықаралық жеңіл атлетика және көп түрлі спорт орталығы. Принсипалитет Кардифф жартылай марафоны әр қазан айында өтеді және Ұлыбританиядағы ең ірі жол жарыстарының бірі болып табылады, жыл сайын 20 000-нан астам қатысушыны және көптеген шетелдік қонақтарды тартады. Бұл іс-шара Run 4 Wales атты коммерциялық емес әлеуметтік кәсіпорынмен ұйымдастырылады және 2003 жылы құрылғаннан бері үлкен өсімді көрсетіп келеді. Ол 2016 жылғы Әлемдік, 2018 жылғы Комонвелл, 2014/2015 жылдарғы Британ және жылдық Уэльс жартылай марафоны чемпионаттарын қабылдады және 2017 жылдан бері World Athletics Elite Road Race Label мәртебесіне ие. Жарыс сондай-ақ Лиссабон, Прага, Берлин, Валенсия және Копенгаген қалаларында өтетін жетекші халықаралық жартылай марафон жарыстарынан тұратын SuperHalfs сериясының бөлігі болып табылады.

Атаулар ауыстырылуы

Кардифф-бай-де-Си, Калифорния штатындағы Энсинитас және Кардифф, Алабама штаттарының екеуі де Уэльстегі Кардифф қаласының құрметіне аталған.

Дипломатиялық қатысу

Кардиффте барлығы 28 елдің дипломатиялық өкілдігі бар. Олардың көптегені, мысалы Германия, Италия, Швейцария, Дания, Канада, Таиланд және Чехия сияқты елдер, құрметті консулдықтар арқылы таныстырылған. АҚШ-тың Ұлыбританиядағы елшілігінің серік кеңсесі бар.

Қаланың бостандығы

Келесі адамдар мен әскери бөлімдер Кардифф қаласының құрметті азаматы атағын алды; олар осы атаққа ие болған күнімен тізімделген.