Кіріспе
Канадалық снукер ойыншысы (туған 1948)
Клиффорд Чарльз Девлин Торберн (туған 16 қаңтар 1948) – канадалық зейнеткер кәсіби снукер ойыншысы. Ойнау стилінің баяу және нық болуына байланысты "Гриндер" деген лақап атымен танымал. 1980 жылы әлем чемпионатында жеңіске жетіп, финалда Алекс Хиггинсты 18–16 есебімен ұтты. Әдетте ол Ұлыбританиядан тыс алғашқы әлем чемпионы деп есептеледі (австралиялық Хорас Линдрумның 1952 жылғы титулы көбінесе ескерілмейді) және ол Америка құрлығынан шыққан жалғыз әлем чемпионы болып қала береді. 1977 жылғы финалда Джон Спенсерге 21–25, ал 1983 жылғы финалда Стив Дэвиске 6–18 есебімен жеңіліп, тағы екі әлем чемпионатында күміс жүлдегер атанды. 1983 жылғы турнирде Торберн әлем чемпионаты матчында максималды брейк жасаған алғашқы ойыншы болды, бұл жетістікті Терри Гриффитспен өткен екінші раундта көрсетті. 1981–82 маусымында әлемнің бірінші нөміріне ие болған Торберн – снукердің әлемдік рейтингінде бірінші орынға шыққан алғашқы британдық емес ойыншы. Ол 1983, 1985 және 1986 жылдары шақыру арқылы өткен Мастерс турнирінде жеңіске жетті, бұл турнирде үш рет жеңіске жеткен және титулды сақтап қалған алғашқы ойыншы болды. 1996 жылы негізгі кәсіби турдан зейнеткерлікке шықты. 2001 жылы Канаданың спорттық даңқ залына, ал 2014 жылы снукер даңқ залына енгізілді. Кейінірек карьерасында Snooker Legends турнирлерінде және World Seniors Tour-да өнер көрсетіп, 70 жасында 2018 жылы Crucible театрында өткен Seniors Masters турнирін жеңіп алды. 2022 жылғы Ұлыбританияның қарт спортшылары чемпионатынан кейін бәсекелі снукерден зейнеткерлікке шықты.
Ерте өмір
Торберн 1948 жылдың 16 қаңтарында Британдық Колумбияның Виктория қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы он сегіз айлық шағында ажырасып кетті. Анасы оны тастап кеткен соң, екі жылға жуық уақыт күтімге қатысты дау кезінде жетімдер үйінде тұрды. Содан кейін оны әкесі мен әкесінің анасы тәрбиеледі. Оған анасы қайтыс болғанын айтқан, бірақ жиырма жасқа келгенде ол әлі тірі екенін білді. Жастық шағында бильярд және лакросс ойындарымен айналысты, 1958 жылы Ұлы Виктория кіші лакросс қауымдастығының "жасөспірімдер" дивизионында бір ойында он гол соғып, рекордтық көрсеткіш жасады. 16 жасында мектепті тастап, Канада бойынша бильярд пен снукерден ақшаға ойнап, ыдыс-аяқ жуушы және қоқыс тасымалдаушы болып жұмыс істеп, өз ставкаларына қаржы жинады. 1968 жылы алғашқы турнирлеріне қатысып, Торонто қалалық чемпионатында жеңіске жетті. 1970 жылы Фред Дэвис пен Рекс Уильямс Канадаға гастрольдік сапармен келгенде олармен бірге уақыт өткізді, кейін Торонтодағы Чемпиондар үйі клубында тұрақты кәсіби ойыншы болды. 1970 жылдың шілдесінде Фред Хардвикке қарсы ресми емес ойында 147 ұпай жинады. 1971 жылы Солтүстік Американың әуесқойлар чемпионатында алты жүздік брейк жасап, Джо Дэвис пен Джордж Чениермен бірдей турнирде ең көп жүздік брейк жасаған рекордты теңестірді. Торберн 1973 жылы Англияға сапар шекті, ал келген күні әлемнің снукер чемпионы Алекс Хиггинс оған фрейм үшін 5 фунт стерлингтен ойнауды ұсынды. Торберн әр фреймде 28 ұпайдан бастап, Хиггинсті барлық фреймдерде жеңгенін және Хиггинс төлемегенін айтады. 1973 жылғы Снукер әлем чемпионатында, оның кәсіби снукердегі алғашқы маңызды турнирінде, Торберн бірінші раундта Деннис Тейлорды 9:8 есебімен жеңіп, екінші раундта Уильямсқа 15:16 есебімен ұтылды. Сол жылы ол 1973 жылғы Норвич Юнион Ашық турнирінде Пат Холиханды 4:0 есебімен жеңіп, ширек финалда Хиггинске 2:4 есебімен ұтылды. 1974 жылғы Снукер әлем чемпионатында ол Алекс Макдональдты 8:3 есебімен жеңіп, бірінші раундта Пэдди Морганға 4:8 есебімен ұтылды. Ол 1974-1975 жылғы снукер маусымын 1974 жылғы Канада Ашық чемпионатында жеңіске жетіп, Вилли Торн мен Грэм Майлсты жеңіп, финалға өтті, онда Тейлорға қарсы 8:6 есебімен жеңіске жетті. 1975 жылғы Снукер әлем чемпионатының ширек финалына Морган мен Майлсты жеңіп, 12:19 есебімен Эдди Чарлтонға ұтылды. Ал келесі жылы Хиггинске қарсы 1976 жылғы Снукер әлем чемпионатының бірінші раундында 14:15 есебімен ұтылды. 1977 жылғы Снукер әлем чемпионаты алғаш рет Шеффилдтегі Крусибл театрында өтті. Торберн снукерден әлем чемпионатының алғашқы канадалық финалисі атанды. Ол Крис Росты 11:0 есебімен жеңіп, содан кейін Уильямсқа қарсы 13:6 есебімен жеңіске жетті. Ширек финалда ол Чарлтонға қарсы 13:12 есебімен жеңіске жетті. Жартылай финалда Тейлорды 18:16 есебімен жеңіп, он екі сағаттан кейін финалда Спенсермен кездесті. Спенсер бірінші сессияның соңында 4:2 есебімен көш бастады, бірақ Торберн келесі алты фреймнің төртеуінде жеңіске жетіп, екінші сессияны 6:6 есебімен тең аяқтады. Торберн үшінші сессияның алғашқы екі фреймін жеңіп алды, және олар тағы да 9:9 есебімен тең аяқталды. Төртінші сессияда Торберн 13:11 есебімен көш бастады, және Спенсер төрт фреймді қатарынан жеңіп, есепті 15:15-ке жеткізгенше оны 15:11-ге дейін ұзартты; келесі сессияда олар тағы да фреймдерді бөлісіп, 18:18 есебімен аяқтады. Спенсер үш фреймді қатарынан жеңіп, 21:18 есебімен алға шықты, ал Торберн келесі екеуін жеңіп, бір фреймге дейін қысқарды. Спенсер сеанстың соңғы фреймін жеңіп, 22:20 есебімен алға шықты. Соңғы сессияда Торберн тағы да айырмашылықты бір фреймге дейін қысқарды, бірақ кейін Спенсер 25:21 есебімен жеңіске жетіп, үш фреймді қатарынан жеңіп алды. Торберн 1978 жылғы Мастерс финалына Дог Маунтджой мен Спенсерді жеңіп, финалда Хиггинске 5:7 есебімен ұтылды. 1978 жылғы Снукер әлем чемпионатында Шарлтон оны ширек финалда 12:13 есебімен жеңіп, турнирден шығарды. 1978-1979 жылғы снукер маусымында ол Тони Мионы 17:15 есебімен жеңіп, 1978 жылғы Канада Ашық чемпионатында жеңіске жетті, бірақ финалдың бірінші күнінің соңында 6:10 есебімен артта қалды, бірақ Мастерста (4:5 есебімен Перри Мансқа) және Дүниежүзілік чемпионатта (10:13 есебімен Джон Виргоға) алғашқы матчтарында жеңіліске ұшырады. Ол 1979 жылы Канада Ашық чемпионатында өзінің титулын сақтап қалды, ол Терри Гриффитске 10:3 басымдықты алып, 17:16 есебімен шешілетін фреймде жеңіске жетті.
1980 жылғы снукерден әлем чемпионы
Торберн 1980 жылғы Бомбей халықаралық турнирінің раунд-робин кезеңінде Виргоны 6:1 есебімен жеңген, бірақ финалда оған 7:13 есебімен жеңілген. 1980 жылғы Мастерс турнирінің бірінші раундында Виргоға қарсы 5:3 есебімен жеңіске жетті, ал кейін Гриффитске қарсы 3:5 есебімен жеңіліске ұшырады. 1980 жылғы әлем чемпионатының алдында ол досының Крусибль жанындағы клубында жаттықты және турнирден бір апта бұрын темекі шегуді және алкоголь ішуді тоқтатты. Оның алғашқы матчы Маунтджойға қарсы өтті, Торберн алғашқы сессиясын 3:5 есебімен аяқтады. Кешке достарымен карта ойнап, таңғы сағат 5-ке дейін ішіп, келесі күні алғашқы бес фреймді қатарынан жеңіп, ойынды жалғастырды. Торберн 13:10 есебімен жеңіске жетті. Төртінші финалда ол Джим Уайшты 13:6 есебімен жеңіп, 5:3 және 10:6 есебімен алда болды. Ол Дэвид Тейлорды бірінші жартылай финалдық сессиядан кейін 5:3, ал екінші сессияның соңында 11:4 есебімен бастап кетті. Матчтың соңғы сессиясында Торберн сессияның ортасындағы үзілісте 15:7 есебімен көш бастады, содан кейін 23-ші фреймде 114 ұпаймен 16:7 есебімен жеңіске жетті, бұл Крусибльде екінші финалға жеткен алғашқы ойыншы болды. Финалдағы қарсыласы 1972 жылғы чемпион Хиггинс болды. Торберн бірінші фреймді жеңіп алды, ал Хиггинс келесі бес фреймді жеңіп шықты. Торберн жетінші фреймді жеңіп, есепті 5:2 етті, Хиггинс фреймнен кейін Торберн оның көру сызығында тұрғанын айтты, бұл автор және спорт статистикашысы Иан Моррисон "негіздемесіз" деп атады. Хиггинс бірінші сессияның соңында 6:3 есебімен алда болды, бұл 9:5 есебіне дейін ұзартылды, содан кейін Торберн матчты 9:9 есебімен теңестірді. Сидней Фрискин The Times газетінде жазған хатында осы уақытқа дейінгі матчты стильдердің қарама-қарсылығы ретінде сипаттады: "Торберннің сақ есептелген жинақтау процестері Хиггинстің жарылғыш үзіліс құрылысына қарсы". Сондай-ақ, ол ойыншылардың әрқайсысы ойын барысында бірін-бірін алаңдатуға тырысқанын айтты. Торберн 19-шы және 20-шы фреймдерді жеңіп алды, Хиггинс келесі екеуін жеңіп, есепті 11:11 теңестірді. Торберн 12:11 және 13:12 есебімен алға шықты, Хиггинс екі рет теңестірді, ал үшінші сессия 13:13 есебімен аяқталды. Соңғы сессияда Хиггинс бірінші фреймді жеңіп алды, содан кейін Торберн келесі екеуін жеңіп алды, одан кейін Хиггинс 15:15 есебімен теңестірді. Торберн 16:15 есебімен алға шықты, ал Хиггинс оңай соққы жасап, есепті 16:16 теңестірді. 119 ұпаймен Торберн 17:16 есебімен жеңіске жақын келді. 34-ші фреймде, 45:9 есебімен алда болғанда, ол Хиггинске мүмкіндік жасады, содан кейін 51 ұпай жинап, чемпион атанды. Би-Би-Сидің финалды телеарнасындағы көрсетілімі Иран елшілігінің қоршауынан түсірілген тікелей бейнелермен тоқтатылды. Финалдың соңына 14,5 миллион телекорушы куә болды. Торберн жалпы алғанда Ұлыбританиядан тыс әлем чемпионатында жеңімпаз атанған алғашқы ойыншы ретінде танылады, Хорас Линдрумның 1952 жылғы әлем чемпионатындағы жеңісі көбінесе ескерілмейді. Ойыннан кейін Хиггинс Торберн туралы "ол - ұнтақтап алушы" деді, ал "Гриндер" лақап аты кейіннен Торбернмен байланысты болды, ол баяу, табанды ойын стиліне сәйкес келеді. Торберн "Шампан жартасы" лақап атымен танылуға ұмтылды, бірақ кейіннен бұл ешқашан қабылдалмағанын мойындады. 1980 жылы Гриффитсті 17:10 есебімен жеңіп, үшінші рет қатарынан Канада Ашық чемпионатын жеңіп алды, және 1980 жылғы Дүниежүзілік сын-қатер кубогының финалына жеткен Канада құрамасының құрамында болды, онда олар Уэльске 5:8 есебімен жеңілді. 1981 жылғы Мастерс турнирінің жартылай финалында Хиггинске 5:1 есебімен көш бастады, бірақ 5:6 есебімен жеңілді. 1981 жылғы әлем чемпионатында, чемпион ретінде жартылай финалға жетті, онда Стив Дэвиске 10:16 есебімен ұтылып қалды. 1982 жылғы Снукер әлем чемпионатының бірінші турында Джимми Уайтқа 4:10 есебімен жеңілгеннен кейін Торберн Канадаға оралуға шешім қабылдады. Торберн 1980/1981 жылғы әлем рейтингісінде екінші орынды иеленді және 1981/1982 жылғы рейтингте бірінші орынға жетті. Ол 1983 жылғы Мастерс турниріне қатысып, жартылай финалда Чарлтонға қарсы 2:5 есебімен жеңіліске ұшырады, бірақ 6:5 есебімен жеңіске жетті, ал финалда Рей Рирдонды 9:7 есебімен жеңді.
1983 жылғы әлем чемпионатының ең үлкен үзілісі
1983 жылы Торберн әлем чемпионатында максималды брейк жасаған алғашқы ойыншы болды. Ол брейкті бастағанда, турнирдің екінші үстеліндегі ойын тоқтатылды, себебі оның досы және қанадалық Билл Вербениук оны көруге келді. Гриффитске қарсы матч таңғы сағат 3:51-де аяқталды, Торберн 13:12 есебімен жеңіске жетті. Одан кейін ол ширек финалда Кирк Стивенсті 13:12 (10:12 есебінен), ал жартылай финалда Тони Ноулзды 16:15 (13:15 есебінен) жеңді. Сағат 12:45-те аяқталған жартылай финал кезінде Торберн әйелі Барбараның максималды брейк жасаған күні түсік тартқанын білді. Ол финалда Стив Дэвиспен ойнады. Алғашқы төрт фреймнен кейін 2:2 есебімен, Дэвис қатарынан төрт фрейм жеңіп, Торберннен 2:6 есебімен алға шықты, екінші сессияның басында бұл көрсеткіш 2:9-ға, ал бірінші күнің соңында 5:12-ге жетті. Дэвис екінші күні жеңіске жетіп, 18:6 есебімен жеңді, бұл үш сессияда аяқталған алғашқы финал болды. Снукер тарихшысы Клайв Эвертон Торберннің финалдағы өнерін бағалай келе, финалға жету үшін оның өткізген ұзақ матчтары оны соншалықты шаршатып, "тек номиналды ғана қарсылық көрсетуге мүмкіндік берді" деп атап өтті.
1984 жылдан 1989 жылға дейін
Торберн 1984–85 жылғы маусымда қайтадан жақсы формаға енді. Ол Гран-придің финалына жетті, онда Деннис Тейлордан 2–10 есебімен жеңілді. Жарым финалда Торберн әлем чемпионы Стив Дэвисті 9–7 есебімен жеңді. Ол 1985 жылдың қаңтарында Классиканың финалына да жетті, онда Торнмен кездесті, соңғысы 8–8 тең түскеннен кейін бес фреймді қатарынан ұтып, 13–8 есебімен жеңіске жетті. Торберн 1986 жылғы Классикада да екінші орын алды, бұл жолы финалда Джимми Уайтқа 12–13 есебімен ұтылды. Торберн шешуші фреймде снукер жасауға мүмкіндік беру үшін бір допты қатемен соқты. Уайт қоңыр және қара доптарды енгізіп, содан кейін Торбернге снукер қойды, бірақ Торберн қызыл допты соға алмады, бұл Уайтқа қажетті ұпайларды берді, содан кейін Уайт қызыл және қара доптарды енгізіп, титул жеңіп алды. Ол 1985 жылы Маунтджойды 9–6, ал 1986 жылы Уайтты 9–5 есебімен жеңіп, тағы да Мастерс титулын жеңіп алды. Ол Мастерс титулын сақтап қалған және оны үш рет жеңген алғашқы ойыншы болды. Торберн 1985 және 1986 жылдары снукер маусымын ашқан шақыру арқылы өткізілетін Шотландия Мастерс турнирінде сәтті өнер көрсетті. Ол 1985 жылғы финалда Торнды 9–7 есебімен жеңіп, келесі жылы Алекс Хиггинсті 9–8 есебімен жеңді. Ол 1985–86 жылғы снукер күнтізбесіндегі алғашқы рейтингтік турнирде, Matchroom Trophy жеңіп алды, онда ол финалда Джимми Уайтты 12–10 есебімен жеңіп, 0–7 есебімен қалып қойды. Содан кейін ол келесі екі маусымда осы турнирде 9–12 есебімен Нил Фолдсқа 1986 жылы және 5–12 есебімен Дэвиске 1987 жылы екінші орын алды. 1988 жылы Торбернге 10 000 фунт стерлинг айыппұл салынды, екі рейтингтік ұпай алынып тасталды және Дүниежүзілік кәсіби бильярд және снукер қауымдастығы екі рейтингтік турнирден шеттетуге үкім шығарды. Қауымдастықтың тәртіптік комитеті Торберннің спортқа нұқсан келтіргенін, себебі 1988 жылғы Британдық ашық чемпионатына алған допинг тестісінде оның зәр үлгісінде "кокаиннің мардымсыз мөлшері" табылды деп шешті. Ол 1989 жылы Matchroom лигасында Уайтқа қарсы матчта тағы бір максималды брейк жасады.
Кейінгі жылдар
Торберн соңғы рет 1994 жылы әлем чемпионатына қатысты, онда ол бірінші раундта Найджел Бондпен кездесті. Торберн 9–2 есебімен алға шықты, бірақ соңында 9–10 есебімен жеңілді. 1995 жылы Тайланд Ашық чемпионатында 54-орында тұрған ол, топ-16-ның үш ойыншысын, соның ішінде екінші орындағы Стив Дэвисті жеңіп, жартылай финалға өтті. Бұл 1991 жылғы Еуропалық Ашық турнирінен бергі алғашқы ірі жарыс кезеңіне жеткені еді. Жартылай финалда ол Ронни О'Салливанға 0–5 есебімен ұтылды. Торберн 1995–96 маусымынан кейін кәсіби турнирлерден зейнеткерлікке шықты. 91-орында тұрған ол, 1996–97 маусымында ешқандай рейтингтік турнирге қатыспады. Ол бірнеше апта бойы турнирдің іріктеу кезеңдеріне қатысуға тура келетінін түсінгенде: «Мен мұны қабылдай алмаймын. Сіз көп көрерменнің алдында барлық ірі ареналарда ойнағанда, бір адам мен иттің ғана бақылауында ойнауға назар аудару және жігерлену қиын» деді. Ол 1996 жылғы әлем кубогінде Канада құрамасынан ойнады, командасы жартылай финалға жетті. Торберн кәсіби мансабында бір миллион фунттан астам сыйлық ақша жеңіп алды. Әуесқой ретінде қайта ойнап, ол 2001 жылы Канаданың әуесқойлар чемпионатында жеңіске жетті; бұрын ол 1974, 1975, 1976 және 1977 жылдары да осы турнирде жеңімпаз атанған. 2006 жылғы әлем чемпионатында ол 1983 жылы турнирде жасаған максималды брейктің толық көлемдегі суретін ашу үшін Шеффилдке ұшты. Суретші Майкл Майерс салған бұл туынды Шеффилдтегі Macdonald St. Paul's Hotel-де қойылған. Торберн 2010 жылы алғашқы Snooker Legends Tour турниріне қатысты. 70 жасында Торберн 2018 жылы Крусибл театрында өткен Seniors Masters турнирінде жеңіске жетіп, финалда Джонатан Бэглиді 2–0 есебімен жеңді. 74 жасқа толуға аздай қалғанда ол 2022 жылғы Ұлыбританияның ағалар чемпионаты өзінің соңғы жарысы болатынын хабарлады. Торберн өзінің соңғы бәсекелі матчын 2022 жылдың 5 қаңтарында Кулдеш Жохалға қарсы ойнап, 0–3 есебімен жеңілді.
Жеке өмір
Торберн – бір ұл мен бір қыздың әкесі, қызы трансгендер. Әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, ол Англияда көбірек уақыт өткізу үшін үй сатып алды. Оның менеджері Дэрил Маккерро 1984–1985 жылғы маусымда аң аулау барысында қайтыс болды, содан кейін Роберт Виндзор Торберннің басқаруын қолға алды, ал 1988 жылдың қаңтарында ол Барри Херннің Matchroom Sport ұйымына қосылды. Торберн 1984 жылы Канада орденінің мүшесі атанды және 2001 жылы Канаданың Спорттық Даңқ залына енгізілді. Оның оқулығы, «Клифф Торберннің снукер шеберлігі», 1987 жылы Hamlyn баспасында жарық көрді, ал «Playing for Keeps» атты автобиографиясы Эвертонмен бірлесіп жазылып, Partridge Press баспасында сол жылы жарияланды. Торберн қазірде Канада бильярд және снукер қауымдастығының кезекші спорт түрінен бас жаттықтырушысы, жаттықтыру директоры және Пан Америка бильярд және снукер қауымдастығының елшісі, сондай-ақ Әлемдік кәсіби бильярд және снукер қауымдастығының Халықаралық сарапшы жаттықтыру кеңесші тобының мүшесі.
Әуесқойлар финалы: 12 (7 атақ)
Нәтижесі: №. Жыл Чемпионаты Финалдағы қарсыласы Есеп Жеңімпаз 1. 1971 Солтүстік Американың әуесқойлар чемпионаты 36–15 Жеңімпаз 2. 1972 Канаданың әуесқойлар чемпионаты 1-ші орын 1. 1973 Солтүстік Американың әуесқойлар чемпионаты 22–26 Жеңімпаз 3. 1974 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (2) 13–11 Жеңімпаз 4. 1975 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (3) 11–1 Жүлдегер 2. 1975 Солтүстік Американың әуесқойлар чемпионаты (2) 9–11 Жеңімпаз 5. 1976 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (4) 9–2 Жеңімпаз 6. 1977 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (5) 10–6 Жеңімпаз 7. 2001 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (6) 4–3 Жүлдегер 4. 2002 Канадалық әуесқойлар чемпионаты 1–6 Жүлдегер 5. 2003 Канадалық әуесқойлар чемпионаты (2) 2–6