Кіріспе

Турбовентиляторлы ұшақ қозғалтқыштары отбасысы

Pratt & Whitney JT3D – Pratt & Whitney JT3C-ден туындаған ертедегі турбовентиляторлы ұшақ қозғалтқышы. Ол 1958 жылы алғаш рет іске қосылып, 1959 жылы B-45 Tornado сынақ ұшағында алғаш рет ұшты. 1959 мен 1985 жылдар аралығында 8000-нан астам JT3D қозғалтқыштары өндірілді. Бүгінде қолданыстағы JT3D қозғалтқыштарының көпшілігі әскери ұшақтарда пайдаланылады, онда бұл қозғалтқыш АҚШ әскери белгілемесі бойынша TF33 деп аталады.

Жобалау және әзірлеу

Rolls Royce Conway турбовентиляторларының бәсекелесін білген Pratt & Whitney компаниясы JT3C турбожегінен JT3D турбовентиляторын Boeing 707 және Douglas DC 8 ұшақтарының кейінірек жеткізілуі үшін әзірлеуді шешті. 2 сатылы желдеткіш 9 сатылы JT3C LP компрессорының алғашқы 3 сатысын алмастырды. LP турбинасында екінші саты кеңейтіліп, үшінші саты қосылды. GE-ден айырмашылығы CJ805 23, Pratt & Whitney JT3D-ді жобалаудан бұрын трансоникалық желдеткіш зерттеулерін жүргізбеді, сондықтан олар ерекшелікке бір сатылы блокты енгізе алмады. Оның орнына P&W компаниясы J91 ядролық турбореактивті реакторын қолдауға арналған зерттеулер негізінде 2 сатылы агрегатты жасады. Boeing 707 ұшағында JT3D желдеткіштің кабинасы салыстырмалы түрде қысқа болды, ал Douglas DC 8 қондырғысында желдеткіш қақпағы толық болды. Pratt & Whitney JT3C-ді күрделі жөндеу кезінде JT3D-ге және оның өнімділігіне ауыстыруға мүмкіндік беретін жиынтық ұсынды. 1959 жылы қозғалтқыштарға маңызды тапсырыстар Boeing 707 120B және Boeing 720B болды, ол кезде American Airlines JT3D турбофендерімен жұмыс істейтін бір 707 тапсырды және KLM JT3D Douglas DC 8 қозғалтқышына тапсырыс берді. Бұрынғы 707 және DC 8 ұшақтары JT3C және JT4A турбореактивті реакторлармен жабдықталған болатын, ал турбовентилятордың тиімділігі тез арада әуе компанияларын тартымды етті. JT3D 707 123B және 720 023B (B деген қосымшасы турбовентилятормен жұмыс істейтін ұшақты білдіреді) American Airlines-пен бір күні, 1961 жылдың 12 наурызында қызметке кірді. Boeing KC 135 Stratotankers әуе кемелері бастапқыда турбореактивті қозғалтқыштармен жабдықталған. Көптеген 707 ұшақтары жойылған кезде, АҚШ Әуе күштері артық ұшақтарды сатып алуға және қозғалтқыштарды пайдаланып, Ұлттық әуе күзетшілері мен резервтік эскадрильялар қолданатын KC 135A-ны азаматтық JT3D (белгіленген TF33 PW 102) ұшағымен қайта жабдықтауға мүмкіндік алды. 150-ден астам ұшақ өзгертілді және бұрынғы KC 135A KC 135E болып қайта аталды. Ұзақ уақыт бойы әуе компаниялары мен әуе күштері үшін қызмет еткеннен кейін JT3D қозғалтқышы бар ұшақтардың саны үнемі азайып келеді. 135 KC 135 JT3D қозғалтқышын қолданады, ал 354-і CFM International CFM56 қозғалтқыштарымен жабдықталған, олар көбірек икемділік, отынның төменгі тұтынуын және шудың төмендеуіне байланысты пайдаланудың жоғарғы икемділігін қамтамасыз етеді. JT3D-тің шуы - НАТО-ның E 3 Sentry AWACS флотын қайта жабдықтауды талқылауының бір себебі, өйткені ұшақтар заманауи қозғалтқыштармен ұшақтарда жоқ шектеулерге жатады. Операциялық икемділік жоғары қуатты қозғалтқыштардың ұшақтың төбесін көтеру қабілетіне байланысты ұлғаяды, мысалы, RAF, француз және Сауд Арабиясының E 3 ұшақтары НАТО / USAF әріптестерінен жоғары ұшады. 1961 жылы TF33 қозғалтқышымен Boeing B 52H Stratofortress қызметке кірді. "H" үлгісі B 52 - бұл ауыр бомбалаушының турбовентиляторлы қозғалтқыштармен жабдықталған жалғыз өндіріс нұсқасы және АҚШ Әуе күштері қызметінде қалған жалғыз модель. Ол кем дегенде 2040 жылға дейін Әскери-әуе күштері ауыр бомбалаушы флотының негізгі тірегі болып қала береді деп күтілуде, 8 TF33 қозғалтқыштарын қазіргі заманғы эквиваленттермен ауыстыру мүмкіндігі қарастырылуда. 2020 жылдың сәуірінде АҚШ Әскери-әуе күштері 608 коммерциялық ауыстыру қозғалтқыштары үшін ұсыныстар сұранысын жариялады, келісімшартты 2021 жылдың мамырында беру жоспарланған. 2021 жылдың қыркүйегінде АҚШ Әскери-әуе күштері TF33-ті Rolls Royce F130 алмастыратынын жариялады.