Кіріспе
Саул Зенц (Saul Zaentz; 28 ақпан 1921 – 3 қаңтар 2014) – американдық кино продюсері және дискі компаниясының бас директоры. Ол үш рет «Үздік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және 1996 жылы Ирвинг Г. Тальберг естелік сыйлығымен марапатталды. Зенцтің кино өндірісі мансабы, бастысы, Creedence Clearwater Revival тобының табысымен қаржыландырылып, әдебиетті экранға бейімдеуге берілгендігімен ерекшеленді. Көп оқитын Зенц көбінесе түпнұсқа сценарийлерді өндірмейтін. Оның соңғы жұмысы – «Гойяның көлеңкелері», ол Жан-Клод Карьер мен Милош Форманның түпнұсқа әңгімесі болды.
Saul Zaentz ('/z//æ//n//t//s/; February 28, 1921January 3, 2014) was an American film producer and record company executive. He won the Academy Award for Best Picture three times and, in 1996, was awarded the Irving G. Thalberg Memorial Award. Zaentz's film production career, primarily financed by the profits from Creedence Clearwater Revival, was marked by a dedication to the adaptation of novels. A prolific reader, Zaentz typically did not produce original screenplays. His final production, Goya's Ghosts, was an exception, being an original story by Jean Claude Carrière and Miloš Forman.
Ерте өмір
Зенц 1921 жылғы 28 ақпанда Нью-Джерси штатының Пасаик қаласында бес баланың ең кішісі ретінде дүниеге келді. Оның ата-анасы Польшадан келген еврей иммигранттары болған.
Крейденс Кливвотер қайта жаңғыру
1955 жылы ол көптеген жылдар бойы әлемдегі ең ірі тәуелсіз джаз лейблі болып табылатын Fantasy Records-қа қосылды. 1967 жылы Зенц және басқа серіктестер лейблді негізін қалаушылар Макс және Сол Вайстан сатып алды. Серіктестер бұрынғы Fantasy қоймашысы Джон Фогерти басқарған Creedence Clearwater Revival (CCR) рок-тобымен келісім шақты. Fantasy Records компаниясы CCR музыкасының тарату және жариялау құқығына ие болды, сондықтан Фогорти Fantasy компаниясымен жасалған бастапқы келісімшарттан шығу үшін, бастапқы келісімшартта көрсетілгеннен де көп талаптарға қол қойды. Сонымен қатар, Zaentz және Fantasy компанияларының, топ атынан жасаған сияқты көрінетін, сәтсіз инвестициялары CCR-ге миллиондаған долларлық шығын келтірді, оның бір бөлігі сот арқылы өтелді. 1980 жылдары Зенц Фогортиге сотқа шағымданып, Фогортидің өзінің музыкасынан плагиат жасағанын айыптап, 140 миллион долларлық залапты өтеуді талап етті, бірақ жеңілді (Fantasy, Inc. v. Fogerty); Фогорти адвокаттардың гонорарын өтеу үшін қарсы сотқа шағымданып, АҚШ Жоғарғы Сотының шешімімен, Fogerty v. Fantasy, 510 U.S. 517 (1994), ол жеңіске жетті. Фогортидің 1985 жылғы Centerfield альбомындағы осы оқиға туралы әндері ("Zanz Kant Danz", "Mr. Greed") Зенцке қарсы жасырын сынаулар. "Zanz can't dance but he'll steal your money" деген мәтіні үшін ар-намысты қорлау туралы сот процесі болды, сондай-ақ "The Old Man Down the Road" әніндегі мелодиялық желі Фэнтези авторлық құқығына тиесілі, бірақ Фогорти жазған "Run Through the Jungle" әнінен алынған деген талаптар қойылды. Ар-намысты қорлау мәселесі Warner Bros. компаниясымен және Фогортимен атау мен мәтінді "Vanz Kant Danz" деп өзгерту арқылы шешілді. Зенц авторлық құқық мәселесінде жеңіліске ұшырады, өйткені қазылар алқасы Фогортиді кінәлі деп таба алмады.
Fogerty countersued for reimbursement of attorneys' fees and in a decision by the U. S. Supreme Court, Fogerty v. Fantasy, 510 U. S. 517 (1994), he won. Songs about the experience on Fogerty's 1985 album Centerfield ("Zanz Kant Danz", "Mr. Greed") are thinly veiled slams at Zaentz. Defamation of character lawsuits followed for the lyric, "Zanz can't dance but he'll steal your money" and also claiming that the melodic line in "The Old Man Down the Road" was a lift from the Fantasy copyrighted but Fogerty written song "Run Through the Jungle" from CCR's 1970 album Cosmo's Factory. The defamation issue was settled with Warner Bros. and Fogerty changing the title and lyric to "Vanz Kant Danz". Zaentz lost on the copyright issue when a jury found Fogerty not liable.
Кино мансабы
Занц үш фильм үшін «Оскар» сыйлығын алды, олардың екеуі режиссер Милош Форманның «Бір құс ұясының үстінен ұшты» (1975) және «Амадеус» (1984) фильмдері үшін, сондай-ақ Энтони Мингелланың «Ағылшын науқасы» (1996) үшін. 1970 жылдардың басында ол Сан-Францискодағы Джексон скверіндегі театрда Кен Кизидің «Бір құс ұясының үстінен ұшты» пьесасының сахналық қойылымын көрді. Занц актер Майкл Дугласпен бірлесіп, осы пьесаны киноға бейімдеді. Фильм бес «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде «Үздік фильм» сыйлығын Занц пен Дуглас бөлісті. Мұндай жетістік 41 жылдан бері қайталанбады. 1980 жылы Занц Калифорнияның Беркли қаласында өзінің фильмдері, тәуелсіз киностудиялар мен Голливуд өндірісі үшін «The Saul Zaentz Film Center» атты монтаждау және дыбыс жазу студиясын құрды. 1984 жылы Занц пен Форман Питер Шаффердің композитор Вольфганг Амадей Моцарт туралы «Амадеус» пьесасын қайтадан бейімдеді. Фильм сегіз «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде Занцтың екінші «Үздік фильм» сыйлығы және «Fantasy Records» таратқан ең көп сатылған саундтрек альбомы. Содан кейін Занц Пол Терудың кітабы негізінде Питер Вейрдің режиссерлігімен Харрисон Фордтың қатысуымен «The Mosquito Coast» фильмін өндірді. 1988 жылы Занц Милан Кундераның романы бойынша «Төзімсіздіктің жеңілдігі» фильмін түсірді. Бұл фильмді режиссер Филип Кауфман Жан-Клод Карьердің сценарийі бойынша түсірді. Занцтың келесі фильмі «Иеміздің даласында ойнап жүр» Гектор Бабенконың Амазонка орманында түсірген, Питер Маттиессеннің кітабынан Жан-Клод Карьер бейімдеген туындысы болды. Ол «Москит жағалаулары» тақырыбын – батыс құндылықтарының примитивтік мәдениетпен қақтығысуын жалғастырды. 1992 жылы Занц жарияланбаған «Ағылшын науқасы» романының құқықтарын сатып алып, автор Майкл Ондаатьемен бірге сценарий жасады. Жобаны дамыту кезінде Занц өзінің демеушілерінің оқиғаны кең көрерменге ұнату үшін Деми Мурды басты рөлге тағайындау туралы ұсынысына қарсылық көрсетті. Оның орнына Занц Кристин Скотт Томасқа басты рөлді берді. Кітап Антони Мингелланың режиссерлігімен экранға түсірілді. «Ағылшын науқасы» 69-шы «Оскар» марапаттау салтанатында «Үздік режиссер» сыйлығын Мингеллаға, ал «Үздік фильм» сыйлығын Занцқа әкелді. Сол кеште Занц өміріне жасаған еңбегі үшін Ирвинг Г. Тальберг естелік сыйлығын да қабылдады. 2003 жылы Занц кино өнеріне қосқан үлесі үшін BAFTA мүшесі болды. 2004–2005 жылдары Занц пен серіктестері «Fantasy Records» лейблін тәуелсіз джаз лейблі «Concord Records»-қа сатты және «The Saul Zaentz Film Center» студиясын жапты. 2005–2006 жылдары Занц испан суретшісі Франсиско Гояның өміріне арналған «Гояның көлеңкесі» атты жаңа жобаға кірісті. Басты рөлдерді Натали Портман, Хавьер Бардем, Стелан Скарсгард (Гоя рөлінде) және Рэнди Куэйд сомдады. Фильмді ұзақ жылдар бойы серіктестері Милош Форман (режиссер) және Жан-Клод Карьер (сценарий авторы)мен бірге түсірді. Испанияда түсіріліп, Нью-Йоркте монтаждалған фильм 2006 жылдың соңында көрерменге ұсынылды.
"Хоббит" және "Жылғалдақтардың иесі"
Сол Заенц қазір Middle earth Enterprises деп аталатын Tolkien Enterprises арқылы Дж. Р. Р. Толкиннің «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» фильмдерінің, сахналық қойылымдарының және тауарлық құқықтарына ие болды. Бұл құқықтарға Толкиннің мұрагерлері «Силмариллион» немесе «Нуменор және Орта жердің аяқталмаған әңгімелері» фильмдерін түсірген жағдайда, оларға қосымша құқықтар алу мүмкіндігі де кіреді. Оның қайтыс болғаннан кейін сегіз жыл өткен соң, Zaentz Co. компаниясы «Хоббит» және «Сақиналардың иесі» фильмдерінің құқықтарын сатуға шешім қабылдады. 2022 жылдың 18 тамызында Embracer Group компаниясы The Saul Zaentz Company компаниясынан Middle earth Enterprises компаниясын сатып алу туралы келісімге келгенін хабарлады.
"Хоббит" режиссері туралы дау
Зенц романның киноқұқықтарына ие болғандықтан, "Хоббит" фильмінің толық метражды нұсқасын кім түсіретіндігі туралы туған дауға жанама қатысты. Питер Джексон, "Сақиналар мырзасы" трилогиясын сәтті түсірген режиссер, бастапқыда "Хоббит" фильмін түсіруге жоспарланған еді. Алайда Джексонның "Wingnut Films" өндіріс компаниясы "New Line Cinema" компаниясының есептеу әдістеріне күмән келтіріп, келісімшарт бойынша рұқсат етілгендей сыртқы аудитор шақырды және соңында "New Line" компаниясын сотқа берді. "New Line" компаниясының бас директоры Роберт Шей бұл жағдайға қатты ашуланып, олар Джексонмен ешқашан жұмыс істемейтіндерін мәлімдеді және басқа режиссерді іздеуді бастады. Джексон сот ісі шешілгенге дейін фильмде жұмыс істей алмайтынын және жобадан белгісіз мерзімге тоқтатылғанын айтты. Ұзақ мерзімді тарату құқығына ие болған MGM келісімге қол жеткізуге көбірек үміттенді. Шей компанияның позициясын түсіндіріп, "New Line" компаниясының Зенцпен жасасқан келісімшартының мерзімі жақын уақытта аяқталатынын, сондықтан жаңа режиссерді іздеуге мәжбүр екендерін айтты. Егер дау сотта немесе келісім арқылы шешілсе, бастапқы жоспар орындалуы мүмкін, бірақ онда "New Line" компаниясы Шейден басқа біреудің Джексонмен жұмыс істеуіне мүмкіндік беру үшін қайта ұйымдастырылуы қажет болуы мүмкін. Жағдай Зенцтің "Сақиналар мырзасы" фильмдерінен түскен пайдаға қатысты "New Line" компаниясымен жалғасып жатқан дауымен одан да күрделі болды. Бұл дау фильмдер экранға шыққаннан кейін көп ұзамай басталды. 2007 жылдың желтоқсанында Variety журналы Зенцтің "New Line" компаниясына да шағым түсіргенін, студия оның пайдаға қатысу туралы есептемелерінің дұрыстығын растау үшін қажетті құжаттарды ұсынудан бас тартқанын хабарлады. 2010 жылы Питер Джексонның "Хоббит" фильмдерін түсіретіні белгілі болды.
Тауар таңбаларын қолдану
2011 жылы Зенцтің компаниясы Ұлыбританиядағы шағын бизнеске қарсы "Хоббит" тауарлық белгісін қорғау мақсатында бірнеше сот процесін бастады, оның ішінде Бирмингем қаласындағы Сарехолдағы "Аштық Хоббит" кафесіне және Англияның Саутгемптон қаласындағы, жиырма жылдан бері "Хоббит" атымен жұмыс істеп келген пабқа қарсы. Бұл Стивен Фрай сияқты көптеген британдық журналистердің наразылығын тудырды, олар мұны "мағынасыз, өзін-өзі жеңіске жеткізбеуге бағытталған қатыгездік" деп сипаттады.
Саул Зенц кино орталығы
Саул Зенц кино орталығы (жаңартудан кейін Зенц медиа орталығы) Калифорния штатының Беркли қаласында көп жыл бойы Сан-Франциско аймағының кино жасаушыларына өндіріс және пост-өндіріс қызметтерін ұсынған ғимарат болды. American Zoetrope және Lucasfilm компанияларымен бірге, ол Солтүстік Калифорниядағы үш ірі кино өндіріс орталығының бірі еді. 2005 жылға қарай, ол пост-өндіріс нысандарының көп бөлігін жапты, тек Fantasy Studios құрамындағы дыбыс жазу студиясы ғана қалды, ол 2018 жылы жабылды. Кино орталығы 2007 жылы сатылды. Онда Concord Music Group және Fantasy Studios, сондай-ақ Беркли Цифрлық Фильм Институты және басқа да медиа өндіріс компаниялары орналасқан.
Мұрағат
Зенцтің қозғалысты бейнелерінің жинағы Академия киноархивінде сақталады.
Өлім
Зенц 2014 жылдың 3 қаңтарында Сан-Францискода, 92 жасында Альцгеймер ауруының салдарынан қайтыс болды. Джон Фогерти өзінің Facebook желісіндегі парақшасына "Vanz Kant Danz" әнінің бейнеклипін жариялап, оның қазасын еске алды. Майкл Дуглас The Hollywood Reporter басылымында жариялаған мақаласында Зенцке құрмет көрсетті:
Қайырымдылық
Саул Занц қайырымдылық қоры 1997 жылы құрылды. 2016 жылдың 17 мамырында Гарвард Білім беру жоғары мектебі (HGSE) осы қордан 35,5 миллион доллар көлеміндегі сыйлық алғанын жариялады, бұл сыйлықты "ерте балалар білімін дамытуға бағытталған университеттерге берілген ең ірі сыйлық және Гарвард Білім беру жоғары мектебі тарихындағы ең үлкен сыйлық" деп атады.
Жеке өмір
Зенц екі рет үйленген, алғашқы әйелі – Чарльз Мингустың бұрынғы әйелі Селия Мингус. Екінші әйелі – актер Уильям Редфилдтің арқадасы болған Линда Редфилд. Зенцтің екі некесі де ажырасып бітті.