Кіріспе

Лайнерлік жазбалар (сонымен қатар, қаптама жазбалары немесе альбомдық жазбалар) – LP пластинкаларының қаптамаларында және компакт-дискінің қорабында немесе кассетаның сыртқы қаптамасына салынатын буклеттерде кездесетін мәтіндер.

Шығу тегі

Лайнерлік ноталар музыкалық концерттер бағдарламаларынан пайда болған және альбомның сыртқы мұқабасына немесе дәстүрлі 12 дюймдік винилдік пластинканы, яғни ұзақ ойналатын немесе граммофон пластинкасын сақтауға арналған ішкі қаптамаға басылатын ноталарға дамыған. Бұл термин "пластинканың лайнері" немесе "альбомның лайнері" деген атаудан туындаған. Альбом лайнерлік ноталары винилдік пластинкадан кассетаға, содан кейін CD-ге формат алмасу кезеңдерінде де сақталды. Бұл ноталар жазбаның мазмұны туралы және одан гөрі кең мәдени тақырыптар туралы ақпарат көзі болуы мүмкін.

Ортақ материал

Мұндай жазбаларда көбінесе фактілер мен әңгімелердің араласуы, ал кейде суретшінің немесе жариялаған лейблдің дискографиясы кездесетін. Лайнерлік жазбалар басқа біреудің, көбінесе суретшіге жақын музыка журналисінің, суретші туралы терең ойлармен жазылған эсселеріне де мүмкіндік берді, бірақ бұл әдет қазір көбінесе жойылды. Дегенмен, линнерлік жазбалардағы эсселер қайта басылған және ретроспективті жинақтарда, әсіресе бокс-сеттерде сақталған. Бұл Жапонияда, әсіресе шетелдік суретшілердің шығарылымдары үшін дәстүр саналады. Лайнерлік жазбаларда альбомның толық ән мәтіні жиі кездеседі.

Өмірбаяндары

Қазіргі кезде альбомдық жазбаларда музыкант туралы ақпарат, өлеңдердің мәтіні, қатысқан адамдардың тізімі, сондай-ақ музыканттар алғысын білгісі келетін адамдар мен музыканың жасалуына қатысқан компаниялар туралы мәліметтер болады. Олар әр музыкалық туындының ұзақтығы туралы толық мәлімет беруі мүмкін, ал кейде оларды тарихи немесе әлеуметтік контекстке қояды. Классикалық музыка жазбаларындағы альбомдық жазбалар көбінесе бірнеше тілде ұсынылады; егер туындыда ән бөлімдері болса, онда олар либреттоны да қамтиды, ол бірнеше тілге аударылған болуы мүмкін.

Жазудың көшірмесі

Жазудағы фактілік ақпарат "Еңбек көшірмесінен" (Label Copy) алынған. Label Copy – бұл жазба компаниясының жарияланған шығарылымға арналған ресми ақпарат парағы. Ол музыкалық туындымен бірге жүретін ақпаратты қамтиды, соның ішінде артист аты, әннің атауы, әннің ұзақтығы, ISRC коды, каталог нөмірі, автор, баспагер, құқық иесі, техникалық және шығармашылық еңбегіне жазылғандар, A&R және продюсер еңбегіне жазылғандар, жаздыру күндері мен орындары. Цифрлық музыкада Label Copy метадеректерде сақталады.

Метадеректер

Лайнерлік жазбалар кейде жеке немесе қоғамдық дыбыс жазбаларын тізімдеуге көмектесетін метадеректерді қамтиды. Дегенмен, лайнерлік жазбалардағы ақпарат студияның немесе лейблдің жазбаны шығарғандығына байланысты едәуір өзгеріп отырады. Spotify және iTunes сияқты цифрлық медиа қызметтерінің қаншалықты метадеректерді жария ететіні де әртүрлі. 2019 жылы австралиялық Jaxsta компаниясы ресми музыкалық авторлық құқықтары мен лайнерлік жазбалардың дерекқорын іске қосты. Дерекқор көпшілік көздерден емес, мазмұн иесі ұсынған метадеректерден құралған, бұл музыка индустриясы мен жалпы қоғам үшін бұрын жасырын болған метадеректерді кеңінен қолжетімді етеді. 2019 жылы француздық Qobuz компаниясы ойыншыда пайда болатын ресми музыкалық авторлық құқықтары мен цифрлық лайнерлік жазбалар жинақтарын ұсынды. Pandora да 2019 жылы өз ойыншысында толық авторлық құқықтарды іске қосты. Метадеректер туралы ақпарат ресми көздерден DDEX ERN стандартын қолдана отырып, барлық деректер базаларына және стриминг қызметтеріне жіберіледі, бірақ барлық қызметтер бұл ақпаратты қолданушыға көрсетпейді.

Цифрлық жазбалар

Цифрлық жүктеулердің көбеюіне байланысты, физикалық кітапшаның болмауының орнын толтыру үшін цифрлық кітапша енгізілуде. Apple Inc. сондай-ақ қарапайым беттердің орнына интерактивті мәзірлерді ұсынатын iTunes LP-ді таныстырды. Spotify жеке тректер үшін авторлар мен продюсерлердің есімдерін де көрсетеді. Genius компаниясымен бірлесіп, кейбір тректерде ән сөздері де қолжетімді. 2020 жылғы мәліметтер бойынша, жазбалардың 94%-ға дейін Spotify, Amazon, Google, Tidal, Pandora, Qobuz және тағы да басқалар сияқты стриминг қызметтеріне, сондай-ақ Gracenote сияқты деректер базаларына деректер иелерінен тікелей ресми музыкалық ақпаратты жіберуде, бірақ барлық қызметтер әзірге осы ақпаратты көрсетіп отырмайды.

Марапаттар

Гремми сыйлығының «Ең үздік альбом жазбалары» номинациясы 1964 жылдың 12 мамырында өткен 6-шы жылдық Гремми марапатынан бері жыл сайын табыс етілуде.