Кіріспе

Диск клонирлеу – аппараттық немесе бағдарламалық құралдарды пайдалану арқылы, мысалы, қатты дискі немесе күйдегі дискідегі барлық деректерді көшіру процесі. Файлдарды көшіруден өзгешелігі, диск клонирлеу дискідегі файлдық жүйелерді, бөлімдерді, диск туралы метадеректерді және бос орынды да көшіреді. Дискіні клонирлеудің негізгі себептері: деректерді сақтықтап алу және қалпына келтіру; компьютер конфигурациясын көптеп орнату және деректерді цифрлық криминалистика мақсатында сақтау. Дискіні клонирлеуді дискіні бейнелеумен бірге қолдануға болады, онда клонирленген деректер басқа дискіге тікелей көшірудің орнына, сол дискідегі бір немесе бірнеше файлға сақталады.

Өмірбаян

Дискіні клондау – бастапқы диск деп аталатын дискінің мазмұнын көшіру арқылы жүзеге асырылады. «Дискіні клондау» деп айтылғанмен, USB, NVMe немесе SATA арқылы компьютерге қосылатын кез келген сақтау құралын клондауға болады. Процесте аз көлемдегі деректер оқылып, компьютердің жадында уақытша сақталады. Содан кейін деректер тікелей басқа (мақсатты) дискке немесе дискінің кескініне жазылады. Әдетте, мақсатты диск компьютерге қосылады (сурет 1 қараңыз). Қосылғаннан кейін, дискіні клондау үшін арнайы клондау бағдарламасы қолданылады. Компьютерді қажет етпейтін аппараттық клондау құрылысын да пайдалануға болады. Дегенмен, бағдарламалық клондау көбірек икемділік береді, себебі ол клондау уақытын қысқарту үшін қажетсіз деректерді көшіруден алып тастай алады. Мысалы, бағдарламалық жасақтама файлдық жүйені және бөлімдерді өзгертуге мүмкіндік береді, соның арқасында деректерді бастапқы дискте пайдаланылған орынға тең немесе одан үлкен дискіге клондауға болады. Көптеген аппараттық клондау құрылыстары мақсатты диск бастапқы дискпен бірдей өлшемде болуын талап етеді, тіпті егер оның тек бір бөлігі ғана пайдаланылса да. Бұл деректердің кейін талдау үшін алынған кезде сақталуын қамтамасыз ету мақсатында жасалады. Дискіні сот-медициналық сараптама үшін клондау әдістері, басқа мақсаттарда клондаудан өзгеше болады. Клондау процесі деректерге әсер етпеуі тиіс. Бағдарламалық жасақтаманы жүйеге орнату мүмкін болмағандықтан, деректерді басқа дискке немесе кескінді жасау үшін аппараттық клондау құрылысы көбінесе қолданылады. Клон бұзылған деректер базасы сияқты зақымдалған файлдарды қалпына келтіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Қазіргі заманғы бағдарламалық шешімдерде дискіні клондау және дискінің кескінін жасау әдістері жиі біріктіріліп, деректерді сақтық көшірмелеу үшін қолданылады.

Драйвті жаңарту

Жүйеге орнатылғаннан кейін ескі дискіні жаңа дискке клондау арқылы үлкен немесе жылдам дискке жаңарту жеңілдетілуі мүмкін. Бұл қолданбаларды, драйверлерді және операциялық жүйені қолмен қайта орнату қажеттілігін азайтады. Аталған процедураны механикалық дискілерден қатты күйдегі дискілерге көшу кезінде пайдалануға болады. Қазіргі заманғы клондау бағдарламалық жасақтамасы жад құрылғыларымен бірыңғай интерфейс арқылы байланыс жасайды, соның салдарынан кез келген жад құрылғысын клондауға және көшіруге болады. Кейде жаңа клондалған дискіден жүктеу мүмкін болмайды, мұндай жағдайда компьютердің UEFI немесе BIOS параметрлерінде өзгерістер енгізу қажет болуы мүмкін.

Техникалық қиындықтар

Дискті клондауды жоспарлағанда, ескеру қажет бірнеше техникалық мәселелер бар.

Пайдаланудағы қозғалтқыш

Көбінесе клондау бағдарламалық жасақтамасы клондалатын дисктердің бірінен жұмыс істейтін операциялық жүйеде жұмыс істейді. Осының салдарынан, диск мазмұнын, тіпті файлды клондауға тырысылса, деректердің бұзылуына әкелуі мүмкін. Сондықтан, диск клонері деректерді оқу кезінде бастапқы дисктегі деректердің тұрақты күйде қалғанын қамтамасыз етуі керек. Егер пайдаланушы компьютердің жүйелік дискісін клондағысы келсе, бұл операция, әдетте, операциялық жүйе жұмыс істеп тұрғанда орындалмайды. Қолданылып жүрген дискіні клондаудың ең көп қолданылатын шешімі, мысалы CloneZilla бағдарламасында қолданылатындай, Linux негізіндегі операциялық жүйеден жүктеу арқылы дискіні көшіру немесе жаңадан жазу болып табылады. Алайда, бұл тәсіл серверлер үшін қолайлы емес, себебі олар үздіріссіз жұмыс істеуі керек және резервтік көшірме (немесе клондау) операциясын орындау үшін оларды үнемі өшіруге болмайды. Сонымен қатар, Linux негізіндегі операциялық жүйе жүйенің аппараттық құрылғылары үшін қажетті драйверлерді қамтамасыз етуі тиіс. Бастапқы және мақсатты дисктерге, сондай-ақ клондау операциясын жеңілдетуге қатысты USB, таспа құрылғысы және желілік драйверлер сияқты қосылған жадқа да драйверлер қажет. Кейбір серверлік операциялық жүйелер жүйе жұмыс істеп тұрғанда дискіні қауіпсіз түрде сақтық көшірмелеуге мүмкіндік беретін арнайы механизмдерді қамтиды, осы қиындықтарды жеңу үшін. Мысалы, Windows Server 2003 (және одан кейінгі нұсқалары) көлемдік көлеңкелік қызметін (VSS) қамтиды. VSS дискінің түйіндемелік суретін алады, соның арқасында кез келген өзгерістер түйіндемелік суретке жазылмайды. Түйіндемелік сурет бағдарламалық жасақтамамен сақтық көшірмесі жасалатын (немесе клондалатын) көлеңкелік том деп аталатын виртуалды дискіні құрайды.

Ауалы

Дискіні клондау, әсіресе үлкен дискілер үшін көп уақытты алуы мүмкін, себебі нақты көшірме дискідегі барлық деректерді көшіруді қажет етеді, тіпті деректердің көп бөлігі пайдаланбаған дискілік кеңістікте орналасса да. Бағдарламалық құралдар пайдаланылған кеңістікті анықтап, тек пайдаланылған деректерді ғана көшіру арқылы дискіні клондауға кеткен уақытты қысқарта алады. Кейбір дискіні клондау бағдарламалары клондау процесін одан да жылдамдату үшін көп өрістілікті пайдаланады.