Кіріспе
Екіншілік компьютерлік сақтау құрылғысында жеке қолжетімді сақтау аймақтарын жасау. Дискіні бөлу немесе дискіні тілімдеу – екіншілік сақтауда бір немесе бірнеше аймақтарды құру, соның арқасында әр аймақты жеке басқаруға болады. Бұл аймақтар бөлімдер деп аталады. Әдетте, бұл жаңа орнатылған дискіні дайындаудың бірінші қадамы, кез келген файлдық жүйе құрылмас бұрын. Диск бөлімдердің орналасуы және көлемі туралы ақпаратты бөлімдер кестесі деп аталатын аймақта сақтайды, оны операциялық жүйе дискінің басқа бөліктерін оқудан бұрын пайдаланады. Әрбір бөлім операциялық жүйеге нақты дискінің бір бөлігін пайдаланатын жеке "логикалық" диск ретінде көрінеді. Жүйе администраторлары бөлімдерді құру, көлемін өзгерту, жою және басқару үшін бөлім редакторы деп аталатын бағдарламаны қолданады. Бөлу әртүрлі файлдар үшін әртүрлі файлдық жүйелерді орнатуға мүмкіндік береді. Пайдаланушы деректерін жүйе деректерінен бөлу жүйелік бөлімнің толып кетуіне және жүйені қолдануға жарамсыз етуіне жол бермейді. Бөлу сондай-ақ резервтік көшірме жасауды жеңілдетеді. Кемшілігі – бөлімдерді дұрыс өлшеу қиын болуы мүмкін, нәтижесінде бір бөлімде бос орын көп, ал екіншісі толығымен толған болуы мүмкін.
Disk partitioning or disk slicing is the creation of one or more regions on secondary storage, so that each region can be managed separately. These regions are called partitions. It is typically the first step of preparing a newly installed disk, before any file system is created. The disk stores the information about the partitions' locations and sizes in an area known as the partition table that the operating system reads before any other part of the disk. Each partition then appears to the operating system as a distinct "logical" disk that uses part of the actual disk. System administrators use a program called a partition editor to create, resize, delete, and manipulate the partitions. Partitioning allows the use of different filesystems to be installed for different kinds of files. Separating user data from system data can prevent the system partition from becoming full and rendering the system unusable. Partitioning can also make backing up easier. A disadvantage is that it can be difficult to properly size partitions, resulting in having one partition with too much free space and another nearly totally allocated.
Тарих
IBM 1983 жылы шығарған PC DOS 2.0 нұсқасында, HDD сияқты блок сақтау құрылғысын физикалық сегменттерге бөлуді сипаттау үшін "бөлім" терминін алғаш рет пайдаланған. Қазір бұл термин кеңінен қолданылады. Басқа қолданылатын терминдер – логикалық диск.
Бөлімді қалпына келтіру
Бөлім жойылған кезде оның жазбасы кестеден алынып тасталады және деректерге енді қол жеткізу мүмкін болмайды. Деректер үстінен жазылғанша дискіде сақталады. Арнайы деректерді қалпына келтіру құралдары жоғалған файлдық жүйелерді тауып, осы қалпына келтірілген файлдық жүйелерге арналған жазбаларды қамтитын бөлім кестесін қайта құруы мүмкін. Кейбір дискілік құралдар жойылған бөлімнің бастапқы бірнеше секторын жаза алады. Мысалы, егер Windows дискіні басқару (Windows 2000/XP және т.б.) бөлімді жою үшін қолданылса, ол бөлімді жою алдында оның бірінші секторын (негізгі 0 сектор) жазады. Егер резервтік жүктеу секторы болса, FAT немесе NTFS бөлімін қалпына келтіру әлі де мүмкін.
Сығымдалған дискілер
Қатты дискілерді қосымша орын жасау үшін сығып тастауға болады. DOS және Microsoft Windows-тың алғашқы нұсқаларында Stacker (DR DOS 6.0-тан басқа), SuperStor (DR DOS 6.0), DoubleSpace (MS DOS 6.0–6.2) немесе DriveSpace (MS DOS 6.22, Windows 9x) сияқты бағдарламалар пайдаланылды. Бұл сығымдау бөлімде өте үлкен файл жасап, дискідегі деректерді сол файлға сақтау арқылы жасалатын. Жүйе іске қосылғанда, құрылғы драйверлері осы файлды ашып, оған жеке әріп тағайындайтын. Көбінесе, шатасуды болдырмау үшін бастапқы бөлім мен сығылған дискінің әріптері ауыстырылып, сығылған дискіге C: әрпі берілсе, сығылмаған аймаққа (әдетте жүйелік файлдар орналасқан) басқа әріп тағайындалатын. Windows NT ядросын пайдаланатын Windows нұсқалары, соның ішінде ең соңғы нұсқасы Windows 10, дисктерді сығымдау мүмкіндігіне ие. Жеке дискіні сығымдау құралдарын пайдалану айтарлықтай азайды.
Бөлшек кестесі
Бөлім кестесі – операциялық жүйе дискіде сақтайтын, сол дискідегі бөлімдерді көрсететін және сипаттайтын кесте. "Бөлім кестесі" және "бөлім картасы" терминдері мәндес және бір-бірін ауыстырып қолдануға болады. Бұл термин ең көп кездесетіні – дерлік барлық компьютерлердегі (PC) Master Boot Record (MBR) бөлім кестесі, бірақ оны дискіні бөлімдерге бөлуге арналған басқа форматтарды атау үшін де қолдануға болады, мысалы: GUID Partition Table (GPT), Apple partition map (APM) немесе BSD disklabel.
MBR
Бұл бөлімде DOS, Microsoft Windows және Linux (басқаларымен қатар) компьютерлік жүйелерде тарихи түрде қолданылған негізгі жүктеу жазбасы (MBR) бөлу схемасы сипатталады. 2010 жылдардың ортасынан бастап, көптеген жаңа компьютерлер GUID Partition Table (GPT) бөлу схемасын пайдаланады. Басқа бөлу схемаларының мысалдары үшін бөлім кестелері туралы жалпы мақаланы қараңыз. MBR бөлуі қолданылған PC қатты дискісіндегі жалпы дерек сақтау кеңістігінде ең көп дегенде төрт негізгі бөлім немесе, балама ретінде, үш негізгі бөлім және бір кеңейтілген бөлім болуы мүмкін. Негізгі жүктеу жазбасында орналасқан Бөлім кестесі 16 байттық жазбалардан тұрады, олардың әрқайсысы бөлімді сипаттайды. Бөлім түрі оның бөлім кестесіндегі 1 байттық код арқылы анықталады. Осы кодтардың кейбіреулері (мысалы,) кеңейтілген бөлімнің бар екенін көрсету үшін қолданылуы мүмкін. Көбінесе операциялық жүйенің жүктеуіші (бөлім кестелерін тексеріп) бөлімде деректерді оқу немесе жазу үшін қолданылатын файлдық жүйе бар-жоқ екенін анықтау үшін пайдаланылады.
Негізгі бөлік
Бастапқы бөлімде бір файлдық жүйе болады. DOS және Microsoft Windows жүйелерінің алғашқы нұсқаларында Microsoft жүйелік бөлім деп аталатынды бірінші бөлім ретінде міндетті еткен. Windows 95-тен бастап барлық Windows операциялық жүйелерін (шамалы) кез келген бөлімге орналастыруға болады, бірақ жүктеу файлдары (io.sys, bootmgr, ntldr және т.б.) бастапқы бөлімде орналасуы керек. Дегенмен, компьютердің BIOS сияқты басқа факторлар да негізгі операциялық жүйені қандай бөлімде сақтау керектігіне қатысты нақты талаптар қоюы мүмкін. Бастапқы бөлімнің бөлім типі коды оның ішіндегі файлдық жүйеге сәйкес келуі мүмкін (мысалы, NTFS немесе OS/2 HPFS файлдық жүйесін көрсетеді) немесе бөлімнің арнайы мақсатына нұсқау береді (мысалы, код әдетте Linux жүйесіндегі swap бөлімін көрсетеді). FAT16 және FAT32 файлдық жүйелері әртүрлі DOS және Windows операциялық жүйелерінің шектеулеріне байланысты бірнеше бөлім типі кодтарын пайдаланған. Linux операциялық жүйесі ext4, ext3, ext2, ReiserFS сияқты әртүрлі файлдық жүйелерді тани алады, бірақ олардың барлығы біркелкі түрде бір бөлім типі кодын қолданды: (Linux жүйесіне тән файлдық жүйе).
Кеңейтілген бөлік
ҚТҚ-да тек бір кеңейтілген бөлім болуы мүмкін, бірақ сол кеңейтілген бөлімді бірнеше логикалық бөлімге бөлуге болады. DOS/Windows жүйелері әр логикалық бөлімге жеке диск әрпін тағайындай алады. GUID бөлім кестесінде (GPT) тек бастапқы бөлімдер ғана болады, кеңейтілген және логикалық бөлімдер жоқ.
BIOS жүктеу бөлімшесі
BIOS жүктеу бөлімі (BIOS BP) – операциялық жүйені жүктеуге қажетті бағдарламалық жасақтаманы, жүктеушіні сақтау үшін пайдаланылатын сақтау құрылғысының бір бөлігі. Ол операциялық жүйенің ядролық бейнесі, жүктеуші немесе толыққанды дербес бағдарламалық жасақтама болуы мүмкін.
EFI жүйелік бөлік
EFI жүйелік бөлімі BIOS BP-мен ұқсас, бірақ BIOS емес, EFI микробағдарламасымен жүктеледі.