Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лорд Эдуардтың крест жорығы, кейде Тоғызыншы крест жорығы деп аталады, 1271–1272 жылдары Гаскония герцогы Эдуардтың (кейін король Эдуард I болған) басшылығымен Киелі жерге жасалған әскери жорық болды. Бұл Сегізінші крест жорығының жалғасы еді және 1291 жылы Акконың түсуімен крест жорықтарының Киелі жердегі тұрақты болуына нүкте қойылғанға дейін, Киелі жерге соңғы рет жеткен крест жорығы болды. Бұл жорық барысында Эдуард Мысыр мамлюк сұлтаны Бейбарспен қақтығысты, екеуі де шектеулі жеңістерге қол жеткізді. Эдуардтың өз ел ішінде шешілуі керек маңызды мәселелері болғандықтан және қалған шет аймақтарындағы ішкі дау-дамайларды реттеуге шамасы келмегендіктен, крестшілер ақыры кері шегінуге мәжбүр болды. Бұл сонымен қатар Жерорта теңізі жағалауындағы крестшілердің соңғы бекіністерінің күйреуінің алдынан келе жатқанын көрсете білдірді.
Lord Edward's Crusade, sometimes called the Ninth Crusade, was a military expedition to the Holy Land under the command of Edward, Duke of Gascony (later king as Edward I) in 1271–1272. It was an extension of the Eighth Crusade and was the last of the Crusades to reach the Holy Land before the fall of Acre in 1291 brought an end to the permanent crusader presence there. The crusade saw Edward clash with the Egyptian Mamluk sultan Baibars, with both achieving limited victories. The Crusaders were ultimately forced to withdraw since Edward had pressing concerns at home and felt unable to resolve the internal conflicts within the remnant Outremer territories. It also foreshadowed the imminent collapse of the last remaining crusader strongholds along the Mediterranean coast.
Доверден Акраға дейін
1260 жылы Айн-Джалут шайқасында мамлюктердің моңғолдарды жеңгенінен кейін Кутуз бен оның генералы Бейбарс Кутузды өлтіріп, Бейбарс сұлтандықты өзіне иеленді. Сұлтан болған соң Бейбарс Аруф, Атлит, Хайфа, Сафад, Яффа, Аскалон және Кесариядағы христиан крестшілеріне шабуыл жасады. Крестшілердің бекініс қалалары бірінен соң бірі құлағанда, христиандар Еуропадан көмек сұрады, бірақ көмек келуі кешікті. 1268 жылы Бейбарс Антиохияны басып алып, Антиохия княздығының соңғы қалдықтарын жойды, соның арқасында мамлюктердің солтүстік майданы қорғалды және Триполидің шағын крестшілер графтығына қауіп туды. Патшалық және паптық келісіммен Эдуард 1268 жылдың 24 маусымында крестке белгі салды. Франция королі Людовик IX Мысырға шабуыл жасау мақсатымен үлкен крестшілер армиясын ұйымдастырды, бірақ оны Туниске бұрды. Людовик өзі 1270 жылы сонда қайтыс болды. Ол Эдуардқа крест жорығы үшін 70 000 ливр турнир қарыз берген. Эдуард пен оның інісі Эдмунд Людовикке қосылу үшін Туниске жорық дайындады, бірақ 1270 жылдың жазында олардың әкесі, Англия королі Генрих III оған қосылу-қосылмауды шеше алмағандықтан, бірнеше рет кейінге шегерілді. Кеңесшілерінің кеңесімен ол Англияда қалуды жөн көрді және крестшілер 20 тамызда Доверден аттанды. Ол кездегідей, Эдуардтың әйелі Элеонора Кастильская да олармен бірге болды. Эдуард Франция арқылы баяу сапар шегіп, қыркүйек айының соңында (күтілгеннен бір ай кейін) Людовиктің кемеге отырған портына, Айгус-Мортке жетті. 18 қарашада Карл Эдуардқа келесі қадамдарын ойластыру үшін Сицилияда қалуға рұқсат беретін қауіпсіз жол берді. Оның құрамында сегіз желкенді кеме және отыз галера болды. Ол өзімен 1000-нан аспайтын, оның ішінде 225 атты әскерден тұратын шағын, бірақ маңызды күш әкелді.
Following the Mamluk victory over the Mongols in 1260 at the Battle of Ain Jalut by Qutuz and his general Baibars, Qutuz was assassinated, leaving Baibars to claim the sultanate for himself. As sultan, Baibars proceeded to attack the Christian crusaders at Arsuf, Atlit, Haifa, Safad, Jaffa, Ascalon, and Caesarea. As the Crusader fortress cities fell one by one, the Christians sought help from Europe, but assistance was slow in coming. In 1268, Baibars captured Antioch, thereby destroying the last remnant of the Principality of Antioch, securing the Mamluk northern front and threatening the small Crusader County of Tripoli. With royal and papal approval, Edward "took the cross" on 24 June 1268. Louis IX of France organized a large crusader army with the intent of attacking Egypt, but diverted it instead to Tunis. Louis himself died there in 1270. He had loaned Edward 70,000 livres tournois for his crusade. Edward and his brother Edmund prepared an expedition to join Louis at Tunis, but it was delayed several times in the summer of 1270 because their father, King Henry III of England, could not make up his mind whether to join it or not. On the advice of his councilors, he opted to stay in England and the crusaders embarked at Dover on 20 August. Unusual for the time, they were accompanied by Edward's wife Eleanor of Castile throughout. Edward traveled slowly through France, arriving in Aigues Mortes, the same port from which Louis had embarked, in late September (a month later than expected). On 18 November, Charles granted Edward a safe conduct allowing him to stay in Sicily while contemplating his next steps. with a fleet of eight sailing vessels and thirty galleys. He brought a small but not insignificant contingent of no more than 1,000 men, including 225 knights.
Қасиетті жердегі операциялар
Эдуард Акро қаласы әлі қоршауда тұрғанда келді. Оның келуі Байбарстың жоспарларын өзгертіп, Акродан кетуіне себеп болды. Эдуард Сент-Жорж де Лебейнеге шабуыл жасады, бірақ бірнеше сарбазды ыстықтан жоғалтқаннан басқа, бірнеше үй мен егінді ғана өртеп, көп нәтижеге жете алмады. Кейін, Эдуардтың інісі Эдмунд басқаратын Англиядан және Кипрдің Хью III-інен қосымша күштер келген соң, Эдуардтың рухы көтерілді. Ол Темплерлер, Госпитальерлер және Тевтон ордендерінің қолдауымен Какун қаласына ірі шабуыл ұйымдастырды. Крестшілер көшпелі малшылардың басым көпшілігі түркімендерден құралған үлкен күшті күтпеген жерден шапты, олардың 1500-ін өлтіріп, 5000 малын олжалады. Бұл түркімендер Байбарс әскеріне салыстырмалы түрде жаңадан қосылған болатын, 1268 жылы олар әскери қызмет үшін аттар, лауазымдар мен жерлер алып, монғол шапқыншылығынан кейін түркімендердің қоныс аударуынан кейін қабылданып, әскерге біріктірілді. Мұсылман деректерінде осы шабуылда бір әмір қаза тапқандығы, тағы біреуі жараланғандығы айтылады. Сонымен қатар, қамалдың мұсылман басшысы өз қызметінен бас тартуға мәжбүр болды. Бірақ Эдуард қамалды басып алмады және Байбарс жауап беруге үлкермес бұрын шегінді (сол кезде ол Алепподағы бас әскерімен монғол шабуылына қарсы тұрып жатқан еді). 1271 жылдың желтоқсан айында Эдуард пен оның әскері Байбарстың Акро қаласына жасаған шабуылын тойтарды.
Edward arrived at Acre while it was still under siege. His arrival caused Baibars to change his plans and turn away from Acre. Edward raided St Georges de Lebeyne but accomplished little other than burning some houses and crops, on top of losing a few men to the heat. Later, the arrival of additional forces from England and Hugh III of Cyprus, under the command of Edward's younger brother Edmund, emboldened Edward. He launched a larger raid with the support of the Templar, Hospitaller, and Teutonic Knights on the town of Qaqun. The Crusaders surprised a large force of Turcomans (mostly itinerant herdsmen), reportedly killing 1,500 of them and taking 5,000 animals as booty. These Turcomans were likely relatively new additions to Baibars' army, being integrated in 1268 and given horses, titles, and lands in return for military service after the Turkmen migrations following the Mongol invasions. Muslim sources list one emir as killed and one as wounded during this raid. On top of that, the Muslim commander of the castle was forced to abandon his command. However, Edward did not take the castle itself and retreated before Baibars could respond in kind (he was with his main army in Aleppo at the time, guarding against the Mongol raid). In December 1271, Edward and his troops saw some action when they repelled an attack by Baibars on the city of Acre.
Моңғол шабуылдары
Эдуард Акраға келген соң, франко-монғол одағын құруға әрекеттенді. Ол мұсылмандардың жауы болған Персияның моңғол билеушісі Абағаға елшілік жіберді. Елшілікке Реджинальд Россель, Ваус Годфрой және Паркер Джон жетекшілік етті, олардың миссиясы моңғолдардан әскери қолдау алу болды. 1271 жылдың 4 қыркүйегінде Абаға ынтымақтастыққа келісіп, мамлюктерге қарсы біріккен шабуылды қай күні жасау керектігін сұрады. 1271 жылдың қазан айының соңында Сирияға моңғол әскері келді. Бірақ Түркістандағы басқа да қақтығыстармен айналысқан Абаға генерал Самагардың басқаруымен 10 000 атты әскерді ғана жібере алды. Бұл әскер Сельджук Анатолиясындағы оккупациялық әскерлер мен көмекші Сельджук әскерлерінен құралған. Олардың саны салыстырмалы түрде аз болғанымен, олардың келуі мұсылман халқының (Китбуқаның бұрынғы жорықтарын еске түсіргендер) Каирге дейін оңтүстікке қашуына себеп болды. Моңғолдар Алеппоны қорғаған түркі әскерлерін жеңіп, оңтүстікке шабуыл жасап, басқа гарнизондарды Хамаға қашуға мәжбүр етті және Апамеяға дейінгі жерлерді қиратты. Бірақ моңғолдар ұзақ тұрмады, 12 қарашада мамлюк басшысы Бейбарс Мысырдан қарсы шабуыл жасағанда, моңғолдар Евфраттан артылып, көптеген олжамен қайтып кеткен еді.
As soon as Edward arrived in Acre, he made some attempts to form a Franco Mongol alliance, sending an embassy to the Mongol ruler of Persia, Abagha, an enemy of the Muslims. The embassy was led by Reginald Rossel, Godefroi of Waus and John of Parker, and its mission was to obtain military support from the Mongols. In an answer dated 4 September 1271, Abagha agreed on cooperation and asked on what date the concerted attack on the Mamluks should take place. At the end of October 1271, a Mongol army arrived in Syria. However Abagha, occupied by other conflicts in Turkestan could only send 10,000 horsemen under general Samagar, a force made up of the occupation army in Seljuk Anatolia and auxiliary Seljukid troops. Despite the relatively small force, their arrival still triggered an exodus of Muslim populations (who remembered the previous campaigns of Kitbuqa) as far south as Cairo. The Mongols defeated the Turcoman troops that protected Aleppo, and raided southwards, sending the other garrisons fleeing for Hama, and devastating the lands down to Apamea. But the Mongols did not stay, and when the Mamluk leader Baibars mounted a counter offensive from Egypt on 12 November the Mongols had already retreated beyond the Euphrates, laden with booty.
Кипр маңындағы теңіз шабуылы
Осы аралықта Бейбарс Мысырға қарсы бірлескен құрлық пен теңізден шабуыл жасалатынын күдіктенді. Өзінің жағдайы жеткілікті түрде қауіпті екенін сезіне, ол мұндай әрекеттің алдын алу үшін флот құруға кірісті. Флотты құрылысын аяқтағаннан кейін, крестшілер армиясына тікелей шабуыл жасаудың орнына, 1271 жылы Бейбарс Кипрге десант түсіруге тырысты, Кипрдің Юго III-сін (Иерусалимнің номиналды патшасы) және оның флотын Акрыдан шығаруға үміттенеді, мақсаты аралды жаулап алып, Эдуардты және крестшілер армиясын қасиетті жерде оқшау қалдыру болатын. Ол 17 әскери галереяны христиандық кемелер деп жасырып, Лимассолға шабуыл жасады. Бірақ, одан кейін болған теңіз шайқасында флот Лимассол жағалауында жойылды және Бейбарс әскерлері кері қайтаруға мәжбүр болды.
In the interim, Baibars came to suspect there would be a combined land sea attack on Egypt. Feeling his position sufficiently threatened, he endeavoured to head off such a manoeuvre by building a fleet. Having finished construction of the fleet, rather than attack the Crusader army directly, Baibars attempted to land on Cyprus in 1271, hoping to draw Hugh III of Cyprus (the nominal king of Jerusalem) and his fleet out of Acre, with the objective of conquering the island and leaving Edward and the crusader army isolated in the Holy Land. He disguised 17 war galleys as Christian vessels and attacked Limassol. However, in the ensuing naval campaign the fleet was destroyed off the coast of Limassol and Baibars' armies were forced back.
Крест жорығының соңы
Бұл жеңістен кейін Эдуард Иерусалимді қайтарып алуға қабілетті күш құру үшін христиан мемлекетіндегі ішкі тәртіпсіздікті тоқтату қажет екенін түсінді, сондықтан ол Хью мен Кипрдің Ибелин әулетінен шыққан ынтасыз рыцарьларының арасында келісім жасады. Келісім жасаумен қатар Эдуард пен Хью Бейбарспен бітім туралы келіссөздер жүргізе бастады; 1272 жылдың мамыр айында Кесарияда 10 жыл, 10 ай және 10 күнге келісімге қол жеткізілді. Эдмунд бірден Англияға кетіп қалды, ал Эдуард келісімнің орындалуын күтіп қалды. Келесі айда Эдуардқа жасалған қастандықтың кім жасағаны белгісіз болды. Әртүрлі мәліметтерге сәйкес, қастандық жасаған адам Рамла әмірінің немесе Бейбарс жіберген елшісі болуы мүмкін. Кейбір аңыздарда бұл қастандықты Хашшашиннің басшысы, "Тау қариясы" жасаған делінеді. Эдуард қастандықты жасаған адамды өлтірді, бірақ уланған пышақтан алған жарасының жазылуы кешігіп, сапарына кедергі келтірді. 1272 жылдың қыркүйегінде Эдуард Акрдан Сицилияға аттанды. Ол аралда жазылып жатқанда, алдымен ұлы Джонның, ал бірнеше айдан кейін әкесі Генрих III-нің қайтыс болғаны туралы хабар алды. 1273 жылы Эдуард Италия, Гаскония және Париж арқылы туған жеріне қайтты. 1274 жылдың ортасында Эдуард Англияға жетіп, 19 тамызда Англия королі болып тағайындалды.
Following this victory, Edward realized that to create a force capable of retaking Jerusalem it would be necessary to end the internal unrest within the Christian state, and so he mediated between Hugh and his unenthusiastic knights from the Ibelin family of Cyprus. In parallel to the mediation, Edward and Hugh began negotiating a truce with Baibars; a 10 year 10 month and 10 day agreement was reached in May 1272, at Caesarea. Almost immediately Edmund departed for England, while Edward remained to see if the treaty would hold. The following month, an attempt to assassinate Edward was made, of uncertain origin. According to different versions, the assassin was sent by the emir of Ramlah or by Baibars. Some legends also say that the assassin was sent by the Hashshashin leader, the "Old Man of the Mountains". Edward killed the assassin but received a festering wound from a poisoned dagger, further delaying his departure. In September 1272, Edward departed Acre for Sicily and, while recuperating on the island, he first received news of the death of his son John, and then a few months later news of the death of his father, Henry III of England. In 1273 Edward started his homeward journey via Italy, Gascony and Paris. Edward finally reached England in the middle of 1274, and was crowned King of England on 19 August 1274.
Салдары
Эдуардпен бірге 1271 жылы папа Григорий X болған Теобальд Висконти де бар еді. Григорий 1274 жылы Лион кеңесінде жаңа крест жорығын шақырды, бірақ бұл ештеңеге әкелген жоқ. Осы арада христиан мемлекеттерінде жаңа шиеленістер туды, себебі Анжу королі Карл Хью III, Темплер рыцарлары және венециялықтар арасындағы дауды пайдаланып, қалған христиан мемлекетін өзінің бақылауына алды. Мария Антиохияның Иерусалим патшалығына талап ету құқығын сатып алғаннан кейін, ол Хью III-ке шабуыл жасап, патшалық ішінде азаматтық соғыс тудырды. 1277 жылы Роджер Сан-Северино Карл үшін Акрыны басып алды. Крестшілердің ішкі соғысы әлсірететін болғанымен, ол Карл басшылығымен крест жорығын біріктіріп басқару мүмкіндігін ұсынды. Алайда бұл үміт күйрегенімен, Венеция мамлюктерге қарсы емес, Михаил VIII Византия империясын қайта құрып, венециялықтарды қуған Константинопольге қарсы крест жорығын шақыруды ұсынды. Папа Григорий мұндай шабуылды қолдамас еді, бірақ 1281 жылы папа Мартин IV оған келісім берді; одан кейінгі сәтсіздік 1282 жылғы 31 наурызда Михайл VIII бастаған Сицилия кешін тудырды, және Карл үйіне қайтуға мәжбүр болды. Бұл Еуропадағы Византияға немесе Киелі жердегі мұсылмандарға қарсы соңғы крест жорығы болды. Қалған тоғыз жылда мамлюктердің талаптары күшейді, соның ішінде салық салу және қажыларды қудалау, барлығы да бітім шартына қайшы келді. 1289 жылы Сұлтан Калавун үлкен әскер жинап, Триполи графтығының қалдықтарын басып алды. Соңында ол қақтығыстардан кейін астананы қоршап алып, басып алды. Алайда Триполиге жасалған шабуыл мамлюктер үшін аса ауыр тиді, себебі христиандық қарсылық фанатизм деңгейіне жетті және Калаун науқанда өзінің үлкен және ең қабілетті ұлын жоғалтты. Ол күшін қайта жинап алу үшін тағы екі жыл күтті. 1275 жылы Абака Эдуардқа хатпен хабаршы жіберді. Абака Эдуардтан тағы бір крест жорығына қатысуын өтінді, бұл жолы ол көбірек көмек көрсете алатынын айтты. Эдуард сол жылы Абақаға Тоғызыншы крест жорығында көрсеткен көмегі үшін алғыс айтып, сонымен қатар христиан дініне деген құрметін білдірді. Ол тағы бір крест жорығы қашан болатынын білмейтінін, бірақ Киелі жерге қайтуға асығатынын және Папа тағы бірін жарияласа, Абақаға хабарлайтынын айтты. Хат, әрине, ресми формальдылық болды, себебі Эдуард басқа крест жорығына дайындық жасамады. 1276 жылы Эдуардқа тағы бір елші жіберілді, ол да дәл осындай хабарды жеткізді, сонымен қатар 1271 жылы араласпағаны үшін кешірім сұрады. 1291 жылы Акрыдан келген қажылар тобы шабуылға ұшырап, кек алу үшін Сирия керуеніндегі он тоғыз мұсылман саудагерін өлтірді. Калаун олардың өтемақы ретінде үлкен сома төлейтіндерін талап етті. Жауап келмеген соң, Сұлтан мұны Акрыны қоршауға алып, Киелі жерді басып алған соңғы тәуелсіз крестші мемлекетті жою үшін сылтау ретінде пайдаланды. Калаун қоршау кезінде қайтыс болып, Халилді, оның отбасының жалғыз тірі қалған мүшесін, мамлюк сұлтаны етіп қалдырды. Акры басылып алынғаннан кейін Кипрден басқа крестші мемлекеттерінің бар болуы тоқтады. Крестшілер билігінің орталығы солтүстікке қарай Тортосаға және ақырында Кипрдің жағалауына көшірілді. 1299 жылы Газан хан бастаған моңғол әскері Хомстың солтүстік-шығысында Газаға дейін оңтүстікке қарай мамлюктерге қарсы сәтті шабуылдар жасады. 1300 жылы Сириядан кері қайтты. Моңғолдар мен Киликия Армения патшалығы Сирияны қайтадан басып алу үшін тағы бір науқанға аттанды, бірақ 1303 жылы Шакхаб шайқасында мамлюктермен жеңілді. 1303 жылы Руад аралы Киелі жердегі соңғы бекініс ретінде түсті. Бірінші крест жорығы басталғаннан кейін 208 жыл өткен соң, Киелі жерге жасалған крест жорықтары кезеңі аяқталды.
Edward had been accompanied by Theobald Visconti, who became Pope Gregory X in 1271. Gregory called for a new crusade at the Council of Lyons in 1274, but nothing came of this. Meanwhile, new fissures arose within the Christian states when Charles of Anjou took advantage of a dispute between Hugh III, the Knights Templar, and the Venetians to bring the remaining Christian state under his control. Having bought Mary of Antioch's claims to the Kingdom of Jerusalem, he attacked Hugh III, causing a civil war within the rump kingdom. In 1277, Roger of San Severino captured Acre for Charles. Although the crusaders' internecine war was debilitating, it offered the possibility of unified control of the crusade under Charles. However, this hope was dashed when Venice suggested a crusade be called not against the Mamluks but against Constantinople, where Michael VIII had recently re established the Byzantine Empire and driven out the Venetians. Pope Gregory would not have supported such an attack, but in 1281 Pope Martin IV assented to it; the ensuing fiasco helped lead to the Sicilian Vespers on 31 March 1282, instigated by Michael VIII, and Charles was forced to return home. This was the last crusader expedition launched against the Byzantines in Europe or the Muslims in the Holy Land. The remaining nine years saw an increase in demands from the Mamluks, including tribute, as well as increased persecution of pilgrims, all in contravention of the truce. In 1289, Sultan Qalawun gathered a large army and invested the remnants of the county of Tripoli. He ultimately laid siege to the capital and took it after a bloody assault. The attack on Tripoli however was particularly devastating to the Mamluks as the Christian resistance reached fanatical proportions and Qalawun lost his eldest and most able son in the campaign. He waited another two years to regather his strength. In 1275, Abaqa sent a messenger to Edward with a letter. Abaqa requested that Edward mobilize for another Crusade, saying he could offer more help this time. Edward wrote back the same year, thanking Abaqa for his help in the Ninth Crusade while also noting his affection for Christianity. He said he did not know when there would be another Crusade, but was eager to get back to the Holy Land, and would inform Abaqa if the Pope declared another. The letter was almost certainly a formality, as Edward made no preparations for another Crusade. In 1276, another envoy was sent to Edward with the same message, with an additional message of apology for not effectively intervening in 1271. In 1291, a group of pilgrims from Acre came under attack and in retaliation killed nineteen Muslim merchants in a Syrian caravan. Qalawun demanded they pay an extraordinary amount in compensation. When no reply came, the Sultan used it as a pretext to besiege Acre and finish off the last independent Crusader state occupying the Holy Land. Qalawun died during the siege, leaving Khalil, the sole surviving member of his family, as Mamluk Sultan. With Acre seized, the Crusader States other than Cyprus ceased to exist. The center of power of the Crusaders was moved northwards to Tortosa and eventually offshore to Cyprus. In 1299, a Mongol army led by Ghazan Khan led a series of successful raids against the Mamluks in an area northeast of Homs to as far south as Gaza. He finally withdrew from Syria in 1300. The Mongols and Armenian Kingdom of Cilicia led another campaign to recapture Syria, but were soon defeated by the Mamluks at the Battle of Shaqhab in 1303. The last remaining foothold on the Holy Land, Ruad Island, was lost by 1303. The period of the Crusades to the Holy Land was over, 208 years after the beginning of the First Crusade.