Кіріспе

Уттар-Прадеш, Үндістан қаласы
Уттар-Прадеш, Үндістанның муниципалитеті

Этава (IAST: Iṭāvā), сондай-ақ Иштикапури деп те аталады, – Үндістанның Батыс Уттар-Прадеш штатындағы Ямуна өзенінің жағасында орналасқан қала. Бұл Этава ауданының әкімшілік орталығы. 2011 жылғы халық санағы бойынша Этаваның халқы 256 838 адамды құрайды, бұл оны Үндістандағы ең көп халқы бар 180-ші қала етеді. |titlebar=#Fcd116
|left1=Дін
|right1=Пайыз
|float=left
|bars=

|caption=Діндердің үлесі

2011 жылғы санақ бойынша, Этава қаласының халқы 256 790 адамды құрады, оның ішінде 135 829 еркек және 120 961 әйел болды – бұл 2001 жылғы санақтағы 211 460 адамнан 22%-ға артық. (Барлық Этава ауданында 2011 жылы 1 581 810 адам тұрды.) Сауаттылық деңгейі 82,89 пайызды құрады. Этава қаласында индуизм басым дін, оның ізбасарлары 74,64%-ды құрайды. Ислам діні Этава қаласында ең көп таралған екінші дін, оған шамамен 23,61% адам жатады. Этава қаласында христиан дінін 0,19%, джайнизмді 1,05%, сикхизмді 0,24%, буддизмді 0,24% адамдары ұстанады. Шамамен 0,01% адам "басқа дін" деп, ал 0,19% адам "ешқандай діні жоқ" деп жауап берді. Басты сөйленетін тілдер: хинди (98,20%), урду (1,75%), синди (0,01%). Этава қаласындағы жалпы саны 5 528 болатын шағын аудандарда 33 188 адам тұрады. Бұл Этава қаласының жалпы халқының 12,92%-ын құрайды.

Атауы

Раджпут дәуірінде Шохан әулетінің патшасы Сумершах Етавадағы Ямуна өзенінің жағасына барып, табиғаттың керемет құбылысын көрді. Ол Ямуна өзенінің жағасында бір ешкі мен қасқырдың бірге су ішуін көрді. Осы оқиғаны көрген соң патша жұлдызшыларға ақыл сұрады, олар оған қасқыр мен ешкі бірге су ішкен жерге бекініс салуды кеңес берді. Астрологиялық есептеулерге сәйкес, қамал салу патшаға пайда әкелер еді. Бекініс құрылысы басталғанда, іргеқазба жұмыстары кезінде жұмысшылар алтын мен күмістен кірпіш тапты, олар қуанып "Еет Мили, Еет Мили" деп шу көтерді, содан кейін бұл жер "Еет Ая" деп аталды, кейіннен ол "Етава" деп өзгерді. Етава қаласы әлі күнге дейін "кірпіш қаласы" деп аталады, және дәстүрлер мен жердің сыртқы түрі қазіргі қаланың ежелгі Хера немесе қала орнында салынғанын көрсетеді, сондықтан бұл қаланың атына ескі кірпіштердің немесе кірпіш пештерінің әсер еткені мүмкін. Кейбір ғалымдардың пікірінше, Агра ауданындағы Батешвардан Бареге дейінгі аймақ "Иштапат" деп белгілі болған, және бұл аймақтағы халықтың "Ишт Девы" болған Шива құдайына арналған көптеген храмдар бар. "Ишт" сөзінен қалаға Ишткапури деген ат берілді, осы туралы Бхареша Пуранда мәлімет бар.

Ежелгі дәуір

Бұл жердің қола дәуірінен бері орта ғасырларға дейін бар болғандығына сенушілер бар. Бұрын ол солтүстіктегі Гималай тауының етегінен оңтүстіктегі Чамбал өзеніне дейін созылған ежелгі Панчала мемлекетінің бір бөлігі болған. Бұл аймақ Махабхарата дәуірінде зор даңққа ие болды. Қазіргі Шакар қаласымен байланысты көптеген жергілікті дәстүрлер бар, ол жақын маңдағы теңсел, және бұл, әдетте, Махабхаратада айтылған Экчакра болып есептеледі. Пандавалар аналары Кунтимен бірге жер аударылған кезінде бір жыл бойы осы Экчакрада жасырын өмір сүрген. Қаланың негізін Барат патша салған деген сенім бар. IV ғасырда Гупталар Үндістанда империялық бірлікті қайта орнатты. Қытай саяхатшысы Фа Хьен «Ало, яғни Альви» деп аталатын қаланы аралап, қазіргі Айруба қаласына жақын жерде орналасқан және өзінің құрметін Аждаһа ғибадатханасында көрсетті. Фа Хьен оны «үлкен орманның жанындағы қала» (атави) деп сипаттады. Мұнда ежелгі дәуірлерге жататын буддалық және джайнистік ғибадатханалардың көптеген қалдықтары сақталған. 9-10 ғасырларда бұл аймақ Гурджара Пратихара билеушілерінің билігінде болды. Нагабхата II Каннауджді жаулап алғаннан кейін Пратихаралар осы аймаққа бақылауды жүзеге асырды. Алайда, бұл жер Михир Бхож, Пратихара патшасы тұсында гүлденген аймаққа айналды. Харша патшалыққа отырғаннан кейін (б.з. 606 жылы) қала Танешвар әулетінің құрамына кірді. Хиуэн Цан өзінің еңбектерінде осы аймақтың өркендеуіне де тоқталды.

Орта ғасырлар

1193 жылы Чандавар шайқасында Каннаудждің Джайчандрасы жеңіліске ұшырады. Шаһабуддин Гори қолбасшылығымен қала мұсылман билігінің ықпалына көшіп, ғасыр соңына қарай Мальва мен оған жақын аудандардан басқа Солтүстік Үндістанның барлық бөлігін түрлі деңгейде бағындырды. Этавадағы мұсылман билігі, Этавада билік еткен кезеңінде Маратха шапқыншылығына қысқа мерзімге тап болды. Дегенмен, XIII ғасырдың басындағы қаланың жергілікті тарихы, негізінен, белгілі бір Раджпут руларының қоныстануы мен қалыптасуы туралы баяндайды. Гаурлар Канпур шекарасына жақын Фафунд пен Бидунаның бөлігін басып алды, кейін екеуі де Махобаның Чанделаларына қарасты. Чуахандар ауданның батыс бөлігін, қазіргі Майнпуридегі кең аумақтарды иеленді. Осы кезеңде Насыр-уд-дин Мұхаммед Шахтың билігінде салық салуға байланысты белгілі бір алабөліктер туды, бірақ 1390 жылы Гвалиордың Томар билеушісі бұл мәселелерді шешті. 1400-1401 жылдары Маллу Иқбал Хан осы аймаққа жорық жасады, оған Этаваның Раи Сумар Сингх немесе Сабир, сондай-ақ Патиали маңындағы Аби Сиях (Кали Нади) өзенінің жағалауындағы басқа да земделер қарсылық көрсетті. Раидің әскері жеңіліп, Этава шекарасына дейін қуылды, онда олар паналады. Этава Жаунпур жорығы, Бахлул Лоди, Ибрагим Лоди, Бабур, Хумаюн және Акбар сияқты билеушілердің тұсындағы маңызды тарихи оқиғалармен байланысты болды. Акбардың билігінің төртінші жылы императордың асыраушы анасы Махам Анканың ұсынысымен Әли Құли Ханның інісі Бахадур Ханға Этаваның жағиры берілді. Осыдан кейін Этава ауданы Рохиллалар мен Оуд үкіметі тұсында үлкен өзгерістерге ұшырады.

Этауа қалалық кеңесі

Этауа қалалық кеңесі 1884 жылғы 11 шілдедегі 332 нөмірілі хабарлама арқылы 1884 жылғы 16 тамызда құрылды. Ол кезде аудан 10 округке бөлінген еді. Қазіргі уақытта 36 округ бар. Төрағасы – Ношаба Ханам Фуркан, атқарушы директор – Анил Кумар.

+ Директор, аға нөмірі 1 – аты-жөні Кушагра Сингх (Аади).

+ Қызметтік мүшелер:

| № | Мүше аты-жөні | Лауазымы | Орналасқан жері |
|---|---|---|---|
| 1 | Ансар Ахмад | Парламент депутаты | Каликабре, Этауа |
| 2 | Раджендра Сингх Кушваха | Заң шығарушы жиналыстың депутаты | Тулси Адда, Этауа |

+ Сайланған округ мүшелері:

| Округ № | Сайланған үміткердің аты-жөні | Директор/Мүше | Округ атауы |
|---|---|---|---|
| 1 | Гамбир Сингх | Мүше | К. Ф. М. Хан II |
| 2 | Рави Кумар | Мүше | Достар колониясы II |
| 3 | Абхай Сингх | Мүше | Катра Балсингх I |
| 4 | Арвинд | Мүше | Сундарпур |
| 5 | Дилип Кумар Дубей | Мүше | Катра Сахаб Хан |
| 6 | Джайвир Сингх | Мүше | Достар колониясы III |
| 7 | Шанти Деви | Мүше | Гадипура |
| 8 | Махендра Кумар | Мүше | Вижай Нагар III |
| 9 | Мадху | Мүше | Азаматтық желі I |
| 10 | Уша Деви | Мүше | Мевати Тола |
| 11 | Мұхаммед Анис | Мүше | Сабитгандж |
| 12 | Митилеш | Мүше | Вижай Нагар I |
| 13 | Раджаншри | Мүше | Пурабия Тола Налапар |
| 14 | Нилам Дубей | Мүше | Каранпура |
| 15 | Ума | Мүше | Достар колониясы I |
| 16 | Сантош Кумари | Мүше | Лалпура |
| 17 | Шабир | Мүше | Шахграан |
| 18 | Рупкiran Верма | Мүше | Ghatiya Ajmat Ali II |
| 19 | Дипак | Мүше | Чаугуржи |
| 20 | Манджу Деви | Мүше | Вижай Нагар II |
| 21 | Ратнеш | Мүше | Ашок Нагар I |
| 22 | Шрикришна Ядав | Мүше | Ghatiya Ajmat Ali II |
| 23 | Имран Хашми | Мүше | Катра Шамшер Хан |
| 24 | Лилавати | Мүше | К. Ф. М. Хан I |
| 25 | Вимал | Мүше | Максудпура |
| 26 | Назма | Мүше | Чипайти |
| 27 | Руби Бегум | Мүше | Байрунотола |
| 28 | Икбал | Мүше | Патвария |
| 29 | Шарад Баджпаи | Мүше | Акалганж |
| 30 | Сунил | Мүше | Ашок Нагар II |
| 31 | Пушпа | Мүше | Азаматтық желі II |
| 32 | Шафик Маст Хан | Мүше | Урду Мохалла |
| 33 | Удаирадж Сингх | Мүше | Ашок Нагар III |
| 34 | Мохд Илияс | Мүше | Наурангабад |
| 35 | Анил | Мүше | Катра Балсингх II |
| 36 | Омкумари | Мүше | Пурабия Тола Паджава |

+ Үкімет тағайындаған мүшелер:

| № | Сайланған үміткердің аты-жөні |
|---|---|
| 1 | Мохд Назир Ансари |
| 2 | Ракеш Ядав |
| 3 | Амит Сони |
| 4 | Рамеш Праджапати |

Қоғамдық қақтығыстар

1885 жылы Дүссера мен Мұхаррам бірге келген кезде индустар мен мұсылмандар арасында қақтығыстар болды.

Ауа

Қаланы Сайфай ішкі әуежайы қызмет көрсетеді, ол қала орталығынан шамамен 15 км қашықтықта орналасқан. Әуежайда тек кестеден тыс, чартерлік рейстер ғана бар. Ең жақын ішкі әуежай – Гвалиор әуежайы, ол 117 км қашықтықта. Ең жақын халықаралық әуежай – Шаудри Чаран Сингх халықаралық әуежайы, ол шамамен 220 км қашықтықта орналасқан.

Темір жол

Этауа Junction темір жол станциясы – қаланың, сондай-ақ Хаурах-Дели басты темір жол желісінің және Гуна-Этауа темір жол желісінің негізгі станциясы. Бұл Солтүстік Орталық темір жолының Праяградж бөлімшесінің NSG 3 санатындағы станциясы. Аграға салынған қосымша темір жол бар, ол қорғау аймағынан өтеді. Этава-Мейнпури желісі де салынды және пойыздар Этава мен Мейнпури арасында қатынайды. Этавадан Биндкиге дейінгі тағы бір темір жол желісі салынуда. Бұл станцияда Канпур-Нью-Дели "Shatabdi Express", Лакхнау "Swarna Shatabdi Express" және тағы да көптеген жылдам пойыздар тоқтайды. Этауа Junction – Үндістан темір жолының ең таза стансаларының бірі. Станцияда су тікелері, ақы төлемелі дәретханалар, жол көпірлері, лифттер, платформа шатыры, күту залы, темір жол ақпарат бюросы, компьютерлік билет сату залы, банкоматтар, тағам сататын дүкендер, біріктірілген пойыз ақпараттық жүйесі, пойыз жариялау жүйесі, пойыз дисплей тақталары, платформадағы вагондар көрсеткіштері, ақпараттық-ойын-сауық экраны, мүгедектерге арналған пандус сияқты қажетті жабдықтар бар. Қалаға тағы төрт темір жол станциясы қызмет көрсетеді: Уди Junction, Сарай Бхопат, Екдил және Вайдхпура.

Жол

Этава штаттың қалған бөлігімен жолдар арқылы жақсы байланысты. Этава – У.П. Роудвейс-тің Этава аймағының аймақтық кеңсесі. Оның автобустары Уттар-Прадештің барлық қалаларына, сондай-ақ көршілес штаттарға қатынайды. Делиге әр 15 минут сайын автобус жүреді. 19-шы ұлттық тас жол Этава қаласынан өтеді және Дели, Матхура, Агра, Канпур, Аллахабад, Варанаси, Гуруграм, Дханбад және Калькутта сияқты маңызды қалалармен байланыстырады. Этаваға жақын орналасқан Гвалиор, Агра және Канпур сияқты үш ірі қала бар. Агра-Лакхнау тас жолында Баралокпур маңындағы Фаррухабад жолымен, Кархал маңындағы Этава-Майнпури мемлекеттік тас жолымен және Бхадан маңындағы NH 19 арқылы қалаға қосылатын бірнеше қиылыстар бар. Қала ішінде авторикша мен велосипедтік рикшалар көліктің негізгі түрлері болып табылады. Автобустар жоғары жиілікпен қатынайды. Этава қаласы қалалық автобус қызметін күтуде, себебі УПА үкіметі 85 қалалық автобусты іске қосып, қаланың айналасын айналатын сақиналық жолды дамытуды жариялаған еді. Қалалық автобустар солтүстіктегі Сай Сити Удайпурден оңтүстіктегі Уди Мореге дейін, батыстағы Сарай Бхопаттан шығыстағы Пилхарға дейін жүреді. Егер іске қосылса, шамамен 50 км қашықтықты қамтиды.

Колледждер

Канпур қаласында орналасқан Чандра Шехар Азад ауыл шаруашылығы және технология университеті 1994–95 жылдары Етауха қаласында кампус ашты. Чоудхари Чаран Сингх атындағы аспирантура колледжі ғылым, гуманитарлық ғылымдар және экономика факультеттерінде бакалавриат және аспирантура курстарын ұсынады. Колледж Шатрапати Шаху Джи Махарадж университетіне қарайды. 2015 жылы құрылған Етаухадағы Сүт Технологиясы колледжі Канпур қаласындағы Чандра Шехар Азад ауыл шаруашылығы және технология университетінің құрамдас колледжі және факультеті болып табылады. 2015 жылы құрылған Етаухадағы Балық шаруашылығы ғылымы және зерттеу орталығы Канпур қаласындағы Чандра Шехар Азад ауыл шаруашылығы және технология университетінің құрамдас колледжі және факультеті болып табылады. Етаухадағы мемлекеттік қыздар аспирантура колледжі – мемлекеттік әйелдер колледжі, ол BA, BCom және MA (Хинди, Социология және Экономика) курстарын ұсынады. Колледж Шатрапати Шаху Джи Махарадж университетіне қарайды. Кәрім Кшетра аспирантура колледжі ғылым, гуманитарлық ғылымдар және экономика факультеттерінде бакалавриат және аспирантура курстарын ұсынатын колледж. Колледж Шатрапати Шаху Джи Махарадж университетіне қарайды. 2016 жылы құрылған Уттар Прадеш Медициналық Ғылымдар Университеті (UPUMS) (бұрынғы Уттар Прадеш Ауылдық Медициналық Ғылымдар және Зерттеулер Институты (U. P. RIMS&R), ол 2005 жылы құрылған және Шатрапати Шаху Джи Махарадж университетіне (Канпур) қарасты болған).

Қызықты орындар

Бхаре қа қиласы, Бодд мүсіндері, Байс Хваджа, Ұлттық Чамбал қорығы, Тикси ғибадатханасы, Жайн ғибадатханасы, Нилкант ғибадатханасы, Кааливахан ғибадатханасы, Сент-Мэри шіркеуі, Компания Баг бағы, Сент-Мэри бағы.

Этава сафари паркі

Этава сафари паркінің ерекшелігі – басқа осындай орындарда жануарлар торларда ұсталыса, туристер аймақ бойынша еркін қозғалады. Ал Этава арыстан сафариінде адамдар торлы жолдармен жүреді, ал арыстандар мен басқа жануарлар орман ішінде еркін қозғалады. Азиялық арыстандардың қазірде тек Гуджараттағы Гир ормандарында ғана қалған түрлерін сақтау үшін негізгі арна ретінде құрылып жатқан Арыстан сафариі арыстан өсіру орталығын да қамтиды.

Ұлттық Чамбал қорығы

Ұлттық Чамбал қорығы Агра және Этава аудандарының аумағында орналасқан. Осы уақытқа дейін аймақта 290 түрлі көшіп-қоныс жасайтын және тұрақты құстардың түрі анықталды. Қыс – қорыққа саяхаттау үшін ең қолайлы мезгіл. Осы кезде тыныш суларда қайықпен саяхаттау – керемет әсер қалдырады, таңертеңгі күннің шағылысында 180 шақырымға созылған жарқыраған құмды жағалауда күнге қызған үлкен жорғалаушыларды көруге мүмкіндік туады. Бірақ қорықтың басты тартымдылығы – қараша айында келіп, мамыр айына дейін қалатын фламинголар. Руди шелдегі де қыркүйек айында ертерек келіп, мамыр айына дейін осында тұрады. Үлкен санмен Индиялық қақбас құстары қорықта мекендейді және осы жерде қарқынды көбейеді.

Сарсай Навар ылғалды жері

Сарсай Навар батқылығы – Уттар-Прадеш штатының Этава ауданындағы Саман қорығына қарай орналасқан, Рамсар тізіміне енген батқылық жер. Онда екі шағын көл бар, олар көптеген сарс журавы, ақ ибистер және басқа да су құстарын қызықтырады. Бұл жерде әлемдегі ең биік ұшатын құстар – сарс журавының (Sarus Cranes) қорғауға алынған түрлерінің көп саны қоныстанған. Мұнда он сарс журавы жұбы тұрақты түрде көбейеді, бұл Раджастхандағы Бхаратпур құс қорығындағы көбейтін жұптар санынан екі еседен астам. Қыс мезгілінде 40 мыңнан астам көшпенді құс солтүстік аймақтан Сарсай Навар батқылығына келеді.

Агра-Этава велосипедтік магистралі

Агра-Етава велосипедтік шоссесі Үндістанның Уттар-Прадеш штатында Азиядағы алғашқы велосипедтік шоссеге ие болды. Бұл өзінің түріндегі алғашқы жоба, 207 шақырымдық велосипедтік шоссе Етава мен Агра қалалары арасында салынған және 27 қараша, 2016 жылы ашылуы жарияланды. Шоссе Етавадағы арыстан сафариінен басталады. Аграға қарай жолда Наугава қамалы, Раджа Бходж ки Хавели және Батешварнатх ғибадатханасы сияқты туристік орындар орналасқан. Ол Аградағы Тадж-Махалдың шығыс қақпасында аяқталады.