Кіріспе

Екіншілік сақтау құрылғысы – компьютерлік сақтау құрылғыларының класы. Тікелей қолжетімділік сақтау құрылғысы (DASD) (/d//æ//z//d//iː/ деп айтылады) – "әрбір физикалық жазбаның жеке орны және бірегей мекенжайы бар" екіншілік сақтау құрылғысы. Бұл термин IBM компаниясы деректерге кездейсоқ қол жеткізуді қамтамасыз ететін құрылғыларды сипаттау үшін енгізген, оның негізгі мысалдары – барабандық жад және қатты дискілер. Кейіннен оптикалық дискілер мен флэш-жад модульдері де DASD ретінде жіктеледі. DASD термині магниттік таспа құрылғысы сияқты реттік қолжетімділік сақтау құрылғыларымен және перфокарта құрылғылары сияқты бірлік тіркеу жабдықтарымен қарама-қарсы келеді. DASD-дегі жазбаға, ағымдағы орналасқан жерден аралық жазбаларды оқымай-ақ қол жеткізуге болады, ал таспадағы немесе карталар жинағындағы "келесі" жазбадан өзге жазбаны оқу үшін аралық жазбаларды өткізіп өту қажет, және ортаның алыс нүктесіне қол жеткізу үшін пропорционалды түрде көп уақыт талап етіледі. DASD-ге қол жеткізу әдістеріне реттік, бөлінген, индекстелген және тікелей әдістер жатады. DASD сақтау класына бекітілген және алынып тасталатын медиалар кіреді.

Сәулет

IBM мейнфреймдері I/O құрылғыларына, соның ішінде DASD-ге арналар арқылы, бағынышты мини-процессордың бір түрі арқылы қол жеткізеді. Арна бағдарламалары берілген құрылғыға дерек жазады, оқиды және басқарады. Адрестеу схемасы және құрылғының өзі цилиндр, жол және жазба үшін CHR немесе CTR деп аталды, себебі контейнер нөмірі әрқашан 0-ге тең болды. IBM бағдарламашылар жұмыс істейтін дерек жазбаларын логикалық жазбалар деп, ал DASD-дегі форматты блоктар немесе физикалық жазбалар деп атайды. Бір блок бірнеше логикалық (немесе пайдаланушы) жазбаларды қамти алады, немесе кейбір схемалар бойынша, аралас жазбалар деп аталатын, ішінара логикалық жазбаларды қамти алады. Физикалық жазбалар жолдың лимитіне дейін кез келген көлемде болуы мүмкін, бірақ кейбір құрылғыларда бір цилиндрдегі жол көлеміне сегменттерге бөлуге мүмкіндік беретін жол асып кету мүмкіндігі бар. QSAM сияқты кезекке қойылған қол жеткізу әдістері логикалық жазбаларды сыртқы ортаға жазылғанда немесе оқылғанда блокқа біріктіру және блоктан бөлу үшін жауапты. BSAM сияқты негізгі қол жеткізу әдістері бұл жұмысты пайдаланушы бағдарламасынан талап етеді.

ҚКД

CKD – Count Key Data (Ключтік деректерді санау) деген сөздің аббревиатурасы, DASD құрылғысындағы блоктың физикалық орналасуын білдіреді және оны арна бағдарламасы қолданатын BBCCH және CCHHR мекенжайларымен шатастыруға болмайды. CTR осы контексте арна командасына қарай, кез келген түрдегі мекенжайды білдіруі мүмкін.

FBA

1979 жылы IBM негізгі компьютерлер үшін тұрақты блок архитектурасын (FBA) енгізді. Бағдарламалау деңгейінде бұл құрылғылар дәстүрлі CHR адрестеуін пайдаланбайды, олар сандармен белгіленген тұрақты ұзындықтағы блоктарға сілтеме жасайды, бұл шағын компьютерлердегі секторларға ұқсас. Көбірек нақты айтқанда, қолданба бағдарламашысы деректерді құрылғы түріне байланысты 512, 1024, 2048 немесе 4096 ұзындықтағы физикалық блоктарда сақталатын негізгі жад құрылымынан хабарсыз болады. FBA интерфейсінің бір бөлігі ретінде IBM асинхронды операциялар үшін ECKD үшін енгізілгендерге ұқсас жаңа арна командаларын енгізді. Кейбір қолданбалар үшін FBA ғана емес, қарапайымдылықты, сонымен қатар өнімділікті де арттырады. FBA VM/370 және DOS/VSE жүйелерінде қолдау көрсетіледі, бірақ OS/360 желісіндегі MVS немесе одан кейінгі операциялық жүйелерде қолдау көрсетілмейді.

FCP қосылған SCSI

FICON арналары бар процессорлар талшықты арна протоколы (Fibre Channel Protocol) арқылы SCSI дискілеріне қол жеткізе алады. z/VM және z/VSE FCP-ні толық қолдайды, ал z/OS IOSFBA арқылы тек шектеулі қолдау көрсетеді.

Қол жеткізу

Кейбір бағдарламалау интерфейсі макростары мен процедуралары жиынтығы, Access Method сөзімен аяқталатын атаулары бар, қол жеткізу әдістері деп аталады.

Терминология

IBM 1964 жылғы "IBM System/360 System Summary" алғашқы нұсқасында қазір DASD деп аталатын құрылғыларды жиынтық түрде сипаттау үшін "файл" терминін қолданды. Бұл файлдар "кездейсоқ кіруге болатын жад" қызметін атқарды. Сонымен қатар, IBM өнімдерінің анықтамалық нұсқаулығында мұндай құрылғылар акронимсіз "тікелей кіруге болатын жад құрылғылары" деп сипатталған. DASD аббревиатурасының алғаш рет көпке жарияланған қолданылуы IBM-нің 1966 жылғы наурыздағы "Data File Handbook" нұсқаулығында кездеседі. "Google ngram viewer" бойынша сақтау құрылғыларын атау үшін DASD аббревиатурасының IBM-ге жатпайтын алғашқы пайдалануы 1968 жылға дейін жетеді. Содан бері терминнің қолданылуы 1990 жылға дейін экспоненциалды түрде өсті, ал одан кейін оның қолданылуы айтарлықтай төмендеді. Дыбылдық жадтар мен деректер жасушалары өнім ретінде жойылды, сондықтан DASD дискілер, флэш-жадтар және оптикалық құрылғылардың синонимі болып қалады. Қазіргі заманғы, мейнфреймдерде қолданылатын DASD құрылғылары сирек жағдайда ғана жеке дискілерден тұрады. Көбінесе "DASD" дегеніміз RAID схемаларын пайдаланатын үлкен дискілік массивтерді білдіреді. Қазіргі құрылғылар FBA жабдықтамасында CKD-ні эмуляциялайды.