Кіріспе

Нью-Джерсидегі Үстіңгі Нью-Йорк шығанағындағы парк, Нью-Джерсидегі Либерти штаттық паркі (LSP) – АҚШ-тың Нью-Джерси штатында орналасқан. Ол Джерси қаласындағы Үстіңгі Нью-Йорк шығанағында, Либерти аралы мен Эллис аралының қарсы жағында жатыр. Парк 1976 жылы екі жүз жылдық мерекеге орай ашылды және Нью-Джерси парктер мен орман шаруашылығы бөлімімен басқарылады және күтіледі. Либерти штаттық паркінің ауданы...

Парктің негізгі бөлігі үш жағынан сумен шектеледі: солтүстік жағынан Моррис каналының Биг-Бассен бөлігі, оңтүстік және шығыс жағынан Үстіңгі Нью-Йорк шығанағы. I-78 тас жолының бөлігі болып табылатын Нью-Джерсидің Ньюарк шығанағының кеңейтілген бөлігі оның батыс шекарасын белгілейді.

География

Коммунипау бұғазы - парктегі мемлекеттік табиғи қорықтың бөлігі және Гудзон өзенінің сағасы бойындағы қалған санаулы тасқын тұзды батпақтардың бірі. Майкл Грейвс архитектор жобалаған Табиғат орталығы осы қорықтың құрамында. Батысында Ішкі табиғи аймақ орналасқан, ол қауымға жабық және табиғи процестер арқылы экологиялық зияннан қалпына келуіне мүмкіндік беріледі. Парктің ортасында 240 акр жер қоршалып, хром, мырыш, мұнай және басқа да қауіпті заттармен ластанған. Алты акрлық пойыз депосы да қоршалып, асбестпен ластанған.

Тарих

Парктің көп бөлігі құрғатылған таяз суларға орналасқан. 19 ғасырдың екінші жартысында Қара Том деп аталған шағын арал, қоқыс толтыру арқылы материкке қосылды. Ол Нью-Йорк және Нью-Джерси портында маңызды кеме қатынасы, өндіріс және көлік орталығына айналды, нәтижесінде Communipaw терминалы салынды. Эллис аралына келген көптеген иммигранттар осы паром/поезд стансасынан АҚШ-қа тарады. 1916 жылы, қазіргі парктің оңтүстік-шығыс бұрышында болған Қара Том жарылысы жеті адамның өмірін қиып, 20 миллион долларлық мүлікке зақым келтірді және Три-Мемлекеттік аймақта сезілді. Парк 1960 жылдары жоспарланды, ал 1965 жылы жер қаладан штатка берілді. Одри Запп, Теодор Конрад, Моррис Песин және Дж. Оуэн Гранди – Либерти штаты паркін құруға бастама көтерген ықпалды экологтар мен тарихшылар. Олар жағалау бойындағы жерлер мен көшелерге аттарын беріп, естелікте сақталды. 2012 жылғы қазан айында «Сэнди» супер даулы кезінде паркке 20 миллион долларлық зиян келді. 2016 жылғы маусымда Нью-Джерсидің Орталық теміржол терминалы «Сэнди» салдарынан келген ауқымды зақымды жоюға жұмсаған 20 миллион долларлық жөндеуден кейін қайта ашылды. Табиғат орталығы 2021 жылғы маусымда қайта ашылды. 2018 жылғы 11 қаңтарда Нью-Джерсидің Қоршаған ортаны қорғау департаменті (NJDEP) қауіпті материалдар мен қатты ластанған жерлерге байланысты ондаған жылдар бойы жұртшылықтан жабық болған парктің ішкі бөлігін қоғамның барлық мүшелері қауіпсіз пайдалануы үшін қалпына келтіретінін хабарлады. Қайта жаңарту жұмыстары кезең-кезеңмен жүргізіледі, ал бастапқы кезең парктің ішкі бөлігінің бір учаскесіне бағытталған. Қайта жаңарту жұмыстарының мерзімі әлі белгіленбеген, бірақ қаржыландыру табиғи ресурстарға келтірілген зиянды өтеуден түседі. Жұмыстар 2021 жылы басталуы керек еді, бірақ ол жоспарланғандай болған жоқ, ал жер әлі де қоршалған және ластанған күйде тұр.

Бостандық жолы мен бостандық жолы

Liberty Walkway, жарты ай пішіндес жаяу жол, CRRNJ терминалынан басталып, су жағалауымен оңтүстікке қарай, Статуя басқаратын көрініске дейін созылады, жолында екі шағын шығанақты жалғастырады. Бұл Гудзон өзенінің жағалауындағы жаяу жолдың бір бөлігі. Liberty Walkway-дің ортасында Эллис аралына көпір бар, бірақ тек рұқсатталған көліктер ғана өте алады. Парктің оңтүстік-шығыс бөлігінде Статуяны көру алаңы, демалыс орны, ойын алаңы, АҚШ Туы алаңы және Азаттық ескерткіші, Әкімшілік ғимарат, сондай-ақ Black Tom жарылысына арналған мемориал орналасқан. Парктің оңтүстік жағында демалуға және барбекю жасауға арналған жайлар да бар. Алғашқыда "Еркіндік жолы" деп аталған бұл жобаның бөлігі 1995 жылы ландшафт дизайны бойынша жүлде алды.

Либерти ғылыми орталығы

Парктің батыс бөлігінде орналасқан Либерти ғылым орталығы – интерактивті ғылым мұражайы және оқу орталығы. Орталық 1993 жылы Нью-Джерси штатының алғашқы ірі ғылым мұражайы ретінде ашылды. Мұнда ғылыми көрмелер, әлемдегі 5-ші үлкен IMAX Dome театры, Батыс жарты шарындағы ең ірі планетарий, көптеген оқулық материалдар және Чак Хоберманның авторлық күміс, компьютермен басқарылатын инженерлік өнері – түпнұсқа Хоберман сферасы бар.

Ескерткіштер мен мемориалдар

Liberation – 1985 жылы Нейтан Рапопорт Холокост құрбандарына арналған мемориал ретінде салған қоладан жасалған мүсін. Ол нацилік өлім лагерінен аман қалған адамды көтеріп әкетіп бара жатқан АҚШ солдатын бейнелейді. La Vela di Colombo – Джино Джанетти жобалаған екі қабатты, желкен пішіндес қола ескерткіш. Ол 1492 жылы Кристофер Колумбтың Америкаға жасаған батыс сапарының 500 жылдығына арналған. "Колумбтың желкені" кеме пішіндес тас тұғырдың үстіне орнатылған. Италия үкіметі мен Генуя қаласының сыйы ретінде 1998 жылы ашылды. Empty Sky – 11 қыркүйектегі Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуылдардың құрбандарына арналған ресми мемлекеттік ескерткіш. Жер бетіне үйілген қоршаудың үстінде орналасқан, құрбандардың есімдері жазылған параллель қабырғалар бұрынғы Дүниежүзілік сауда орталығының орнына қаратылған. Архитектор Фредерик Шварц жобалаған бұл ескерткіш шабуылдардың он жылдығына орай 2011 жылдың 10 қыркүйегінде ашылды. Зак Ландсберг салған уақытша монумент Reclining Liberty 2023 жылдың сәуір айына дейін Empty Sky қасында қойылған. Мүсінде Еркіндік мүсіні бүйірімен жатқан күйде бейнеленген, бұрын Гарлемдегі Маркус Гарви паркінде қойылған болатын, онда Time Out және Gothamist басылымдары назар аударды. Бұл монументтің идеясы Азиядағы жатқан Будда мүсіндерінен шабыттанды, себебі оның мақсаты – Ландсбергтің айтуынша, Еркіндік мүсіні сияқты "мәңгілік тік және биік" тұрған АҚШ-тың мағынасын қайта қарастыру.

Либерти мемлекеттік паркі туралы заң

Губернатор Крис Кристи әкімшілігі паркте түрлі коммерциялық қызметтерді ұсынды. 2017 жылы ол жеке кемежайлар үшін жағалаудың үлкен бөліктерін жалға беруді ұсынды. Кейвен Пойнт – 22 акр жерді алып жатқан, Либерти Ұлттық гольф алаңына іргелес орналасқан, адам жасаған жер. Ол 1940 жылдары қазіргі Либерти Ұлттық гольф алаңындағы керосин контейнерлерін қорғау үшін іргелес мұнай компанияларымен салынған. Нью-Джерси заң шығарушы органында, мысалы, Либерти штатының саябағын қорғау туралы заң сияқты, жерді қорғау туралы ұсыныстар жасалды, бұл заң паркті қатаң сараптамадан және қоғамдық бақылаудан тыс кез келген құрылыстан қорғауға бағытталған. Бұл ұсынысты сенат та, ассамблея да қабылдамады, себебі ол айналасындағы қоғамды ескермеді. Либерти штатының саябағын сақтау, демалыс және қоғамдық қатысу туралы заң 2022 жылдың шілдесінде қабылданды, нәтижесінде ондаған жылдар бойы әдейі шеттетілген қоғамдық қауым енді осы парктің шешім қабылдау процесіне қатыса алады. Либерти штатының саябағын сақтау, демалыс және қоғамдық қатысу туралы заң Нью-Джерсидің Қоршаған ортаны қорғау департаменті (NJDEP) құрамында 17 мүшеден тұратын Либерти штатының саябағын жобалау жөніндегі жұмыс тобын құруды көздейді, ол паркте халыққа қолжетімділікті жақсарту үшін қысқа мерзімді жоспарларды әзірлеуге көмектеседі.

Көлік

Хадсон Берген жеңіл темір жолы парктің батысынан өтеді және кіреберісінде станциясы бар. 2012 жылдың шілдесінде Солтүстік Джерси көлік жоспарлау басқармасы парктің ішінде және оған қатынайтын көліктердің балама жолдарын зерттеу үшін 175 000 доллар бөлді. 2013 жылдың наурызында Джерси-Сити парктің ішіне тікелей жалғасатын Джерси даңғылын кеңейтуді зерттеу үшін 500 000 долларлық грант алды, бұл қаланың орталық аудандарынан кіруді жеңілдетуге, Коммунипауға және одан өтуге мүмкіндік беруге, сондай-ақ Голландия туннелінен келетін жүргіншілерге қала орталығына балама жол ұсынуға арналған. 2013 жылдың мамырында 2012 жылдың қазан айында «Сэнди» даулынан қираған ескі көпірдің орнына Милл-Крик өзенінің үстіне, кішкентай бассейнде жаңа жаяу және велосипедтік көпір орнатылды. Ол жаңа жол құрылысына кедергі келтірмейтіндей етіп орналастырылды. 2014 жылы NJDOT Моррис каналы бассейнінің үстінен 10 миллион долларлық көпір салуды жоспарлады, бұл парктен қала орталығына дейінгі жол жүру уақытын жарты мильден астамға қысқартты. Көпір ашылғаннан бері тұрғындар қауіпсіздік туралы алаңдаушылықтарын білдіріп, Голландия туннелінен I-78 тас жолына қосылатын көлік ағынының артуына байланысты жол тығырынының күшеюіне шағымданып жатыр. Көпір ашылғанға дейін қала әкімі Стивен Фулоп қала әкімшілігінің светофорлардың жұмыс уақытын реттеу тәжірибесін жүргізіп жатқанын және жол тығырын азайту үшін Waze навигациялық сервисімен ынтымақтаса жұмыс істейтінін мәлімдеді.

Танымал мәдениетте

1980 жылы Еңбек күні президенттікке республикалық үміткер Рональд Рейган Бостандық аралында ұлттық науқанын бастады, оның артында Бостандық мүсіні тұрды және былай деді: "Мен ең баға жеткісіз арманым – ел ішінде де, халықаралық аренада да миллиондаған адамға Бостандық ханым әлі де "Алтын есік жанындағы шамды көтеріп тұр" екенін іс-қимылдары арқылы көрсететін әкімшілікке ие болу". 2002 жылы Budweiser 11 қыркүйекке жасалған шабуылдарға арналған екі жарнама түсірді (біреуі 2002 жылы, екіншісі 2011 жылы). Екеуі де бір рет ғана көрсетілді.

Кино және теледидар

1968 жылы "Funny Girl" фильмі "Don't Rain on My Parade" сахнасын Нью-Джерси штатының орталық теміржол терминалында түсірді. 1971 жылы, әйгілі "The Godfather" (1972) фильмінде Питер Клеменца мен Рокко Лампоне арасындағы "Қаруды қалдыр, каннолиді ал" деген сөздері бар сахна Либерти штатының паркі салынар алдында түсірілді. 1997 жылы "Men in Black" фильмінде агент J Моррис Песин драйвына жаңа туған ғарыш кальмарын жеткізетін көрініс көрсетілген. 2018 жылғы Netflix сериалы "Seven Seconds" 1-ші маусым сюжетінің орталық оқиғасы – велосипед апаты Либерти штатының паркінде болады.

Спорт

2007 жылдан бері "Veuve Clicquot Polo Classic" әр көктемде Либерти штаттық паркінде өткізіліп келеді. Парктен түскен қаражат Сэм Песинге және "Либерти паркінің достарына" көмектеседі. 2010 жылдың мамыр айында 2012 жылғы маусымда парк АҚШ Формула-1 Гран-приінің жаңа орны ретінде пайдалану жоспары ұсынылды. Бұл жоспарлар халықтан, әсіресе "Либерти паркінің достарынан" қатты наразылық тудырды және Нью-Джерси штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті тарапынан қабылданбады. 2010 жылдың 19 және 20 маусымында парк 2010 жылғы Red Bull Air Race әлем чемпионатының бесінші кезеңін қабылдады.