Кіріспе

Нью-Йорк қаласындағы Риверсайд паркі – Нью-Йорк қаласындағы Манхэттен ауданындағы Үстіңгі Батыс жағы, Морнингсайд Хайтс және Гамильтон Хайтс аудандарында орналасқан көркіне тамаша су жағалауындағы қоғамдық парк. Парк 6 километрге жуық (4 миль) ұзын, ені әртүрлі, батысында Гудзон өзені мен Генри Гудзон тас жолы, ал шығысында қисық Риверсайд драйвы орналасқан. Риверсайд паркі 1872 жылы жерді иемдену арқылы құрылып, Риверсайд драйвымен бірге дамытылды. Алғашқыда 72-ші және 125-ші көшелер арасында болған, ол 20-шы ғасырдың басында солтүстікке қарай кеңейтілді. Парк салына бастаған кезде Нью-Йорк орталық темір жолының Батыс желісі өзенге қарай жолдың кесілісін тосқан болатын. 1930 жылдары, парк комиссары Роберт Мозестің Батыс жағын жақсарту жобасы аясында темір жолдың үсті жабылып, эспланада мен бірнеше демалыс орындары салынды. Паркке 1980 жылдарға дейін көп өзгеріс енгізілмеді, содан кейін Риверсайд Саут жобасының аясында оңтүстікке қарай кеңейтіліп, жаңартылды. Риверсайд паркі Манхэттеннің су жағалауы бойындағы жаяу және велосипед жолы – Манхэттен Уотерфронт Гринвейдің бөлігі болып табылады. Нью-Йорк қаласының Парктер және демалыс департаменті паркті басқарады және күтіп ұстайды, бірақ оның жұмысын Риверсайд парк консервациясы қолдайды. Парк Тарихи орындардың ұлттық тізіміне енгізілген және Нью-Йорк қаласының көркіне тамаша ескерткіші деп танылған.

Жоспарлау

72-ші және 125-ші көшелер арасындағы бастапқы саябақтағы жерді бұрын Ленапе тайпасы мекендеген, бірақ 18-шы ғасырда еуропалықтар оны шаруашылыққа пайдаланған. Арада жылдар өткен соң, өзен бойында бірнеше виллалар салынды. Аймақтағы ең ірі елді мекендер – Блумингдейл және Манхэттенвилл ауылдары болды. 1846 жылы Хадсон өзенінің темір жолы (кейін Батыс жағы желісі және Хадсон желісі) салынды, ол Нью-Йорк қаласын Олбанимен байланыстырды. 1850 жылдары Нью-Йорк қаласы тез өсті. Сол жылы Нью-Йорк штатының заң шығарушы органы қабылдаған заңға сәйкес, Орталық парк комиссарлары 1811 жылғы Комиссарлар жоспарын, Үстіңгі Манхэттендегі Манхэттен көшелерінің жоспарын іске асыруға жауапты болды. Комиссар Эндрю Хасвелл Грин 1866 жылы осы мәселені заң шығарушы органда көтерді және ол жылы мақұлданды. Грин өзен жағасындағы саябаққа қатысты пікір білдіргенде, Манхэттен аралының оңтүстік ұшындағы Батарея ғана саябаққа арналған жер ретінде сақталғанын айтты. Риверсайд паркінің алғашқы бөлігі 1872 жылы 7,25 миллион долларға, яғни бастапқы парктегі әрбір жер учаскесіне 100 мыңнан астам теңгеге сатып алынды. Риверсайд паркі мен даңғылының жоспарлары Уильям М. Твидтің назарына ілікті, ол парктің салынуын күтіп, оған жақын жерлерді сатып алды. Бірақ Манхэттен паркі комиссарлары бұл аймақтың қиын топографиялық ерекшеліктерін байқады. Олмстед 72-ші мен 123-ші көшелер арасында 79-шы және 96-шы көшелердегі эстакадалармен, сондай-ақ жақын жердегі аудандарға қызмет ететін «көлік жолдарымен» негізгі жолды құру жоспарын жасады. Парк пен даңғылдың ені әртүрлі болатын. Риверсайд паркі мен даңғылының құрылысы 1874 жылы басталды. Кальверт Вокс, Сэмюэл Парсонс және Джулиус Манквиц сияқты дизайнерлер парк пен жолды 72-ші және 125-ші көшелер арасында Гудзон аңғарына ұқсатып орналастырды. Риверсайд даңғылы 1880 жылы ашылды және тез танымал болды, бірақ 96-шы көше эстакадасы сияқты жолдың кейбір бөліктері 1900 жылдарға дейін аяқталмады. Риверсайд паркінің толық жоспары болған жоқ, сондықтан ол бірнеше жеке жобаларды біріктірді. Олмстед 1886 жылы «жобаның маңызды бөліктері бұрмаланған» деп жазды, парк жері демалуға тым тік екенін және Риверсайд даңғылының ағаштары өзен көрінісін кедергілейтінін айтты. Олмстедтің Вокспен бірлесіп біртұтас парк жобасын жасау туралы ұсынысы қабылданбады. Парк салынысымен бірге Верхний Вест-Сайдта жерлер сатып алынды. Бірақ ауданның дамуы баяу болды, өйткені көптеген жерлер орта тапқа тым қымбат болды, ал байлар Манхэттеннің шығыс жағына қоныстанғанды жөн көрді. Сол кезде бұл аймақта аздаған бай отбасылар ғана тұрды. Риверсайд даңғылы мен паркі қазіргідей сәнді үйлерге толуына 1900 және 1910 жылдарға дейін күтті. Парк та кеңінен дамытылмады. Сонымен қатар, 72-ші және 79-шы көшелер арасындағы жолдар 1891 жылы салынды. Сол кезде Риверсайд паркі жағалауды қамтымады. Екі айдан кейін саябақ комиссарлары 79-шы және 96-шы көшелерде кемежай салу жоспарларын бекітті. Штат заң шығарушы органының заңына сәйкес, қала жағалаудың су астындағы бөлігін айыптап, паркті кеңейту үшін жерді қалпына келтіруге мүмкіндік берді. Тұрақты Грант қабірі екі жылдан кейін 122-ші көшеде ашылды. Парк дамуының жетіспеушілігіне қарамастан, Риверсайд паркінде әлі де сыртқы кәріздер, баспанасыз адамдардың шатырлары, пойыздардан шығатын көмір газдары және 77-ші және 96-шы көшелердегі қоқыс орындары сияқты мәселелер болды. Бұл жағдай 1920 жылдарға дейін сақталды.

ХХ ғасырдың басында

Бірнеше құрылыстар 1890 жылдардың соңы мен 1900 жылдардың басында салынды. 20 ғасырдың басында Риверсайд паркіне екі ескерткіш орнатылды: 1897 жылы 120-шы көшеде Грант қабірі, ал 1902 жылы 89-шы көшеде сарбаздар мен теңізшілердің ескерткіші. 1900-жылдардан 1920-жылдарға дейін тағы сегіз ескерткіш салынды. Бірақ жазушы Элизабет Кромли бұл ескерткіштердің парктің сәнділігіне үйлесетінін айтады. Гулд қайық үйі 1920 жылдары қолданудан шығып, 1927 жылы өртенді. 1906 жылы моторлы қайық клубы үшін жаңа қайық үйі салу туралы ұсынысқа мэр Джордж Б. Макклеллан кіші вето қойды. Манхэттен аңғарының шамамен 125-ші көшеде орналасуы Риверсайд паркін солтүстікке қарай кеңейтуге кедерілді. Дегенмен, 1898 жылы аңғардан 135-ші көшеге дейін Риверсайд драйвты алып өтетін әсем виадуктың құрылысы басталды. Ф. Стюарт Уильямсон жобалаған виадук 1901 жылы аяқталды, ол жерден 24 метр биіктікте 26 темір торы бар аркадан тұрды. 1902 жылы парк шекарасын солтүстікке қарай 155-ші көшеге дейін кеңейту жоспары жасалды. Уильямсон парк кеңейтуін де жобалады, онда тас қабырғалар мен әсем кіреберістер болды. Риверсайд паркінің алғашқы кеңейтілуі, 125/129-шы және 137-ші көшелер аралығында, 1902 жылы аяқталды. 1903 жылы қала 158-ші көшеге қарай солтүстікке қарай жер сатып алды, ал 1908 жылы осы парк кеңейтілуі аяқталғаннан кейін Риверсайд даңғылы Риверсайд драйв деп атау өзгертті. 1906 жылы Риверсайд паркін Риверсайд драйв, Клермонт даңғылы және 116-шы және 122-ші көшелермен шектелген аумаққа қосуға тырысты. Бұл Гарлем биіктіктері шайқасы болғандықтан тарихи маңызға ие деп есептелді. Қала 116-шы көшені Грант қабіріне алып кіреберіс ретінде қарастырды. Парк кеңейтілуі де, 116-шы көшеге кіреберіс те салынбады. Бүгінгі күні осы жоспардың жалғыз қалдықтары – 116-шы көше мен Риверсайд драйв қиылысындағы кең иістер, онда Колизей және Патерно тұрғын үйлері орналасқан. 1911 және 1912 жылдар аралығында қалаға тиесілі су асты аумағы Кэтскилл су құбырының қазуынан алынған тастармен толтырылды. Бұл толтыру жұмысы халыққа хабарланбағандықтан сынға ұшырады. Осы кезеңде құрылған маңызды ұйымдардың бірі – 1916 жылы паркте демалыс мүмкіндіктерін қорғау мақсатымен құрылған Риверсайд паркін қорғау үшін әйелдер лигасы. Клуб мүшелерінің көпшілігі көрнекті немесе бай отбасылардан шыққан, ал олардың көптеген алғашқы мүшелері Риверсайд паркіне жақын жерде тұрған.

Бастапқы жоспарлар

Риверсайд паркін кеңейту туралы талқылаулар жүрсе де, Нью-Йорк орталық темір жолы өзінің құрылыстарын кеңейтуді жалғастырды. Бұл «Сұлу қала» қозғалысының идеалдарымен қақтығысты, нәтижесінде халықтың үлкен бөлігі темір жолды парктің бір бөлігі емес, көшкіншілік тудыратын нәрсе деп қарастыра бастады. 1909 жылдың өзінде Риверсайд паркі ішінде Батыс желісін алты жолға дейін кеңейту жоспарланған, бірақ бұл жоспарға қарсылық күшті болды. Даудың түйіні – Нью-Йорк орталық темір жолына жағалауды коммерциялық мекемелермен дамыту құқығын беретін талап болды. 59-шы және 72-ші көшелер арасындағы аумақты пойыз депосына айналдыру жоспарланған, азаматтар тобы бұған қатты қарсы болды, ал қалада осы жерді иемденуге қаражат болмады. Парктегі темір жолдың рөліне қатысты даулар бірнеше жылға созылды. Сол кезде темір жол желісін қоршап тұрған басқа да мәселелер болды; әсіресе, жолдың көше деңгейіндегі оңтүстік бөлігіндегі жоғары соқтығысу деңгейі салдарынан ол «Өлім аллеясы» деп аталды. 1913 жылы Нью-Йорк орталық темір жолы темір жолын деңгейден бөліп салу туралы ұсыныс жасады, соның ішінде Риверсайд паркіне жаңа туннель салуды көздейді. Бұл жоспар азаматтар тобынан жақсы қабылданып, қолдау тапты. Темір жолдың деңгейден бөлінуі жөніндегі ұсыныс 1924 жылы Кауфман заңы қабылдалғанға дейін тоқтап тұрды, бұл заң қаладағы барлық темір жолдарды электрлендіруге міндеттеді. Сол жылы қазынашы Чарльз Л. Крейг Риверсайд драйвінде жағалау бойындағы саябақты салу жоспарын ұсынды, бұл көлік трафигін азайтуға бағытталған шара болды. 1920 жылдары ұсынылған паркті қайта құрудың төрт сәтсіз жобасының біріншісі болған «Крейг жоспары» спорттық құрылыстарды салуды қарастырды, бұл мүмкіндік ақырында паркті қайта құруға енгізілді. Жоспарлаушылар темір жол туннелінің тиімділігін де арттыруға болатынын ойлады. Кейбіреулер туннельдің үстіне саябақ салуды ұсынса, басқалары туннельдің үстін саябаққа айналдырып, оның орнына жағалау бойындағы саябақты салуды ұсынды, бірақ олар Риверсайд паркіндегі көрнекті саябақ жолына қарсы болды. Басқа ұйымдар да Риверсайд паркінде саябақ жолын салуға қарсы болды; мысалы, «Сити клуб» демалысқа арналған кеңістікті ұлғайту үшін оның орнына жағалауда саябақ жолын салуды жақтады. Жағалау бойындағы саябақ жобасын сәулетшілер мен ұйымдардың аз ғана бөлігі қолдады, ал Сметалық кеңес оны мақұлдамады. 1929 жылдың маусым айында қала жолдың үстіне, бірақ жағалауға емес, саябақты салу жоспарын бекітті.

Атқару

McKim, Mead & White архитектура фирмасы паркты және теміржол туннелін (кейіннен «Азаттық туннелі» деп аталды) жобалау үшін шақырылды. Жоба талаптарын орындау мақсатында фирма қаланың сұлулығы стиліндегі аркалы тіреу қабырғасын салуды ұсынды, ол Рим акведуктарына ұқсас және жолдың үстін қолдайтын сияқты көрінетін. Тіреу қабырғасында парапеттер, неоклассикалық әрлеулер, сондай-ақ қабырғаның артындағы теміржол жолдарының желдетілуіне арналған 15 метрлік аркалар болар еді. Жолда классикалық стильдегі ту тіректері мен шамдар, көрініс алаңдары және жаяу жүргіншілерге арналған демалыс орындары қарастырылған. Гилмор Д. Кларк, Майкл Рапуано және Клинтон Лойд жасаған Мұсаның жаңартылған «Батыс жағын жақсарту» жоспары, оны «көрнекілік схемасы» деп сынай отырып, парк астындағы теміржол туннелін сақтап қалды, бірақ паркті жағалауға көшірді; осылайша Генри Гудзон паркі құрылды. Жобаның бір бөлігі ретінде парк жолы Риверсайд паркінің оңтүстік жағындағы Батыс жағындағы биік жолмен, ал теміржол одан әрі оңтүстікке қарай High Line виадугімен байланысатын болды. Парк жолы жағалау бойындағы жаңадан толтырылған жерге салынуы керек еді, бұл жағалау сызығын 15 метрге (50 фут) ұзартуды және топырақ төгуді қажет етті. Бұл туннельдің үстін парктік аймақ алып жатқандықтан, парктік аймақтың біртұтас болуын қамтамасыз етті. Мұсаның жоспары демалысқа да көбірек бағытталған: 1934 жылдың ортасына қарай Мұса Жұмыс прогресі басқармасы арқылы шамамен 4000 жұмысшыны жұмысқа алуға дайын болды. 1935 жылдың басында толтыру жұмыстары басталды, күніне топырақ төгілуде және 1937 жылы аяқталды. Сонымен қатар, 1939 жылы 149-шы көшеде жаңа қайық портын салу жоспары жарияланды. «Батыс жағын жақсарту» жобасы 1941 жылы аяқталды. Жобаның көлемі Хувер бөгетінің құрылысынан екі есе үлкен болды.

Құлдырау

Мұса дәуіріндегі жақсартулар аяқталғаннан кейін бірнеше онжылдық бойы паркте аз өзгерістер болды: 1952 жылы 76-шы көшеде ойын алаңы салынды; ал 1960 жылы 103-ші көшедегі ойын алаңы жаңартылды. 1947 жылы алғаш ұсынылған Варшава геттосы көтерілісіне арналған ескерткіш, қаражат жетіспеуі және қалалық шенеуніктердің қарсылығы себептіріп, ешқашан іске аспады. 1962 жылы 102-ші және 106-шы көшелер арасында қайырымды Адель Розенвальд Левиге арналған жаңа балалар ойын алаңы ұсынылды. Архитектор Луи Кан және суретші, ландшафт архитектор Исаму Ногучи 1 миллион долларлық кешеннің жоспарын жасады, онда қоғамдық орталық, амфитеатр және ойын құрылыстары сияқты нысандар қарастырылған. Бұл жоспар дау тудырды: жақтастары ойын алаңы қосымша демалыс орнын құратынын алға тартса, қарсыластары ойын алаңының тым қымбатқа түсетінін және іс жүзінде жеке тұлғаға арналған ескерткіш болып қалатынын мәлімдеді. Ойын алаңы бес рет қайта жобаланғанына және қала әкімі Роберт Ф. Вагнердің қолдауына қарамастан, жоба авторлары көптеген қарсылықтарға тап болды. 1963 жылы қарсыластар жобаның салынуын тоқтату үшін сотқа жүгінді, ал 1966 жылы мэр Джон Линдсейдің жаңа әкімшілігі жобаны тоқтатты. 1970 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің бір жазушысы батыс Харлемдегі парктің солтүстік бөлігінің, Үстіңгі Вест-Сайд және Морнингсайд Хайтс маңындағы бастапқы парктен нашар күйде екенін атап өтті. Осы кезеңде Гудзон өзеніне төгілетін сарқынды су ағынын азайту мақсатында Риверсайд паркіне бірнеше шахталар орнатылды, бұл парктің бір бөлігін уақытша жабуға әкеп соқты. 1971 жылы шенеуніктер Вест-Сайд көтерілген тас жолын және Генри Хадсон тас жолын Джордж Вашингтон көпірі мен Бруклин-Батери туннелін байланыстыратын алты жолақты Вествей тас жолына айналдыруды ұсынды, бұл Риверсайд паркінің бір бөлігіне талап етуге әкелді. Вествейдің Риверсайд паркінде салынуы Генри Хадсон тас жолын мемлекетаралық тас жолға айналдыруға тыйым салатын мемлекеттік заңға байланысты мүмкін емес деп танылды. Вествей жоспары 1984 жылға қарай толығымен тоқтатылды.

Қалпына келтіру

1979 жылы Нью-Йорк қалалық парктері қоршау қабырғаларын қалпына келтіріп, бірнеше ойын алаңдарын жаңарту жоспарларын жасады. Вествуэй жобасының сәтсіз аяқталуы Риверсайд паркін қалалық ескерткіш деп жариялауға бастама берді, осылайша болашақта парктің аумағын кемітуге мүмкіндік бермейтін шаралар қабылданды. Паркті қорғаушылар Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясына ресми түрде қалалық ескерткіш мәртебесін беру үшін өтініш жасады. Олардың күш-жігері нәтежелі болды: 1980 жылы Риверсайд паркі Нью-Йорк қаласының көрнекті орны ретінде танылды және 1983 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне (NRHP) енгізілді. Олардың жобаларының бірі – Риверсайд паркіндегі 500 құрып кету қаупі бар голланд шыршаларын сақтау болды. Ұйым жақын арада қорғауға бағытталған бастамаларға көшті, 4 шілдеде паркте өтетін фейерверк шоуларын тоқтату және 79-шы көшедегі қайық тұрағындағы мейрамхана салу жоспарларын сәтті тоқтатуға қол жеткізді. 1983 жылы қала парктің бөліктерін, әсіресе 97-шы және 110-шы көшелер арасындағы учаскені 910 000 долларға жаңартуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Парктің ішінара жаңарту жұмыстары 1984 жылы аяқталды. 1990 жылдарға қарай Риверсайд паркінде, оның ішінде Бостандық туннелінде 75-325 тұрғынсыз адамның өмір сүргені анықталды. 1987 жылы 14 аудандық кооператив бірігіп, Риверсайд паркі қорын құрды, мақсаты – паркті күтіп ұстауға қаражат жинау. Қор сонымен қатар парктің барлық ұзындығы бойынша Джордж Вашингтон көпіріне дейін созылатын 3 миллион долларлық жаңа жол салу туралы ұсыныс жасады, бірақ бұл жоба 1990 жылдардың ортасына дейін кешіктірілді. 1992 жылдан бастап Нью-Йорк қалалық парктері 98-шы және 120-шы көшелер арасындағы Риверсайд паркіндегі қоршау қабырғасын қалпына келтірді. 1994 жылы Риверсайд паркі қоры көгалдандыру, жаңа ойын алаңдарын орнату және қолданыстағы нысандарды жаңарту сияқты әртүрлі жобаларды жүзеге асырды. 1998 жылы парктің Морнингсайд Хайтс ауданында иттерге арналған алаң салу ұсынылды, бірақ қарсылық туғаннан кейін ол жобадан бас тартылды. Солтүстік өзендегі сарқырама суларды тазарту станциясы 137-ші және 144-ші көшелер арасында, Риверсайд паркінің солтүстік бөлігімен қатар 1980 жылдардың соңында салынды. 1993 жылы станцияның үстінде Ривербанк мемлекеттік паркі салынды. Ten Mile River ойын алаңы 1995 жылы 450 000 долларға жаңартылды. Өзінің нашар қаржылық жағдайына және үлкен қарсылыққа тап болған Трамп 1990 жылы алты азаматтық топ ұсынған жаңа жоспарды қабылдауға келісті. «Риверсайд Оңтүстік» деп аталған жаңа жоспарда 72-ші және 59-шы көшелер арасында орналасқан, бастапқы Риверсайд паркіне ұқсас дизайнмен жабдықталған, кішкентай ғимараттар қарастырылды. Риверсайд паркін кеңейту мақсатында Трамп ұсынған сауда орталығы жойылды және жоғарылатылған Вест-Сайд тас жолы шығысқа қарай жылжытылып, жерге көмілді. Жаңа Риверсайд бульвары жылжытылған тас жолдың үстінен иіліп өтетін болып жоспарланды, ал парк өзенге қарай төмен қарайтын болады. Бұрынғы теміржол учаскелерінің бір бөлігі, мысалы, Нью-Йорк орталық теміржолының 69-шы көшедегі көпірі, жаңа парктің құрамына енгізілді. 1998 жылдың қарашасында жаңа Риверсайд Парк Оңтүстіктің бірінші кезеңі басталды, оның жобасын Томас Балсли және әріптестері жасады. 70-ші көшедегі I пирсі қайта салынды; ол өзінің бастапқы ұзындығын – 242 метрді сақтап қалды, бірақ бастапқыдан тар, ені 17 метрді құрады. 2003 жылы ашылған 2-кезең 70-шы көшеден 65-ші көшеге дейінгі жағалау учаскесін қамтиды, соның ішінде 66-шы және 68-шы көшелердегі екі алаң және қисық жағалау бар. 2006 жылдың тамызында ашылған 3-кезең жағалау бойында 65-ші көшеден 62-ші көшеге дейін созылады. Қазіргі және болашақ тас жолдардың арасында орналасқан 5- және 6-кезеңдердің дизайны, тас жолдарды жылжыту тағдырына байланысты, оның уақыты әлі белгісіз. Алайда, Нью-Йорк қалалық парктері осы екі учаскенің аралық және соңғы жобаларын мақұлдады; аралық парктің құрылысы 2016 жылдың тамызында басталды. Тас жолды жылжыту парктің кейбір бөліктерін қайта құруды талап етеді.

21 ғасыр

Қордың 20 жылдығына қарай 125-ші көшеден оңтүстікке қарай саябақтың көп бөлігі қалпына келтірілді, ал Үстіңгі Батыс жағы мен Морнингсайд Хайтс тұрғындары саябақтың жай-күйіне мүдделі болды. 2015 жылы, ширек ғасырлық жоспарлаудан кейін, Гамильтон Хайтсты 151-ші көшедегі Риверсайд паркімен байланыстыратын жаңа жаяу өткел көпірінің құрылысы басталды, ол туннель мен ұзын баспалдақтардың орнына салынды. Бірқатар кешігулерден кейін көпір 2017 жылы ашылды. Сондай-ақ 2017 жылы NYC Parks Риверсайд паркі үшін бас жоспар жасады. Жоспарда ротонданы, Сайындар мен жауынгерлер ескерткішін, Алмұрт гүлдеуін және жаяу өткелдерді қалпына келтіру; маринаны кеңейту; жаңа велосипед жолдары мен жаңа 111-ші көшеге кіреберістің құрылысы; Морнингсайд Хайтс және солтүстік жағалауда жаңа ойын алаңдарын салу көзделді. 2016 жылы саябақта жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер арасындағы жиі кездесетін қанағаттандырмаушылықтар мен соқтығысуларды азайту мақсатында велосипед айналма жолы ұсынылды. Алғашқы бөлігі 2019 жылы ашылды. Риверсайд паркі әлі де түрлі мәселелерге тап болды, мысалы, бұзушы дренаж жүйелері мен тозу. 2019 жылы The New York Times газеті әр жаңбырдан кейін судың Бостандық туннелінің шатырында және басқа да жерлерде жиналатынын, себебі парктің үш деңгейлі топографиясы екенін және туннельдің тіреу қабырғасынан су ағып жатқанын байқады. Сонымен қатар, Риверсайд паркі ішіндегі кейбір құрылымдарда, мысалы 79-шы көшедегі ротондада, тіреу қабырғаларында және түрлі жолдарда көзге көрінетін тозу байқалды. Басқа да мәселелерге Риверсайд Драйвтың дұрыс емес дизайны және парктегі ағаштардың нашар күйі жатты. Дегенмен, 2020 жылдардың басында саябақтың бір бөлігі нашар күйде қалды, жарықтандыру жеткіліксіз болды және тротуарлар бұзылған. 2023 жылдың соңында Ten Mile River ойын алаңын 7,4 миллион долларға жөндеу жұмыстары жарияланды; жобаны жоспарлау кезінде ойын алаңындағы қара маймыл мүсіндері алынып тасталды.

География және дизайн

Риверсайд паркі Парктер департаментімен қауымдық парк ретінде жіктеледі. Риверсайд паркінің негізгі бөлімі – Генри Хадсон Парквейі мен Риверсайд Драйв арасындағы 72-ші көшеден 125-ші көшеге дейінгі сатылы беткейлер, бұл бөлік Нью-Йорк қаласының ресми ескерткіші және NRHP сайты ретінде тағайындалған. Бұл бөлімнің ені кеңейіп, өзгеріп отырады. Парктің шығыс шекарасы әдетте Риверсайд Драйв – қисық көше, оның ең биік тіктеп тұруы 1:27 шамасында. Риверсайд Драйв бойындағы әртүрлі тұрғын үйлер мен діни/білім беру мекемелері парктің үстінен көрінеді. Парктің батыс шекарасында орналасқан Генри Хадсон Парк-жолында көптеген қиылыстар бар, олар ресми ескерткіш атауының бір бөлігі ретінде кірген. 1930 жылдарғы қайта құруды сәулетші Майкл Рапуано, Рим сыйлығының иегері жобалаған, ол Лондон платаны мен Робиния ағаштарын Еркіндік туннелінің үстіне орналастырды. 74-ші және 97-ші көшелерде қисық тас баспалдақтар туннельдің жоғарғы бөлігінен төмендегі ойын алаңдарына дейін жетеді. Жаңарту кезінде туннельді жасыру үшін бастапқы жер бедерінің көп бөлігі өзгертілді және парктің басқа жерлеріне көптеген ағаштар отырғызылды. Бастапқы отырғызылған ағаштардың көп бөлігі 1980 жылдары алынып тасталды.

Географиялық ерекшеліктері

Көздер Риверсайд паркінде қанша деңгей бар екені туралы әртүрлі мәліметтер береді. Риверсайд паркі қорынан Джеймс Т. Доуэлл үш деңгей бар екенін айтады: жоғарыда Риверсайд драйвы, одан төмендегі Бостандық туннелінің үстіндегі жаяу жолы, ал ең төменде Генри Хадсон тас жолы мен жағалау бойындағы саябақтар. Тас тізілімі әлі де сақталған және Риверсайд паркіндегі осындай атаумен белгіленген жалғыз геологиялық құрылым. Бұл жаяу жолға 100-ші және 125-ші көшелер арасындағы Cherry Walk кіреді, ол оның жанындағы шие ағаштарының құрметіне аталған. 700 шие ағашын 1909 жылы Жапон тұрғындарының комитеті сыйға берген. Риверсайд паркінде батыс Гарлемдегі шағын бөлігін қоспағанда, парктің көп бөлігін қамтитын велосипед жолағы бар. Дегенмен, велосипед жолағы жаяу жүргіншілер жолымен келісетін бірнеше жер бар, бұл қанағаттандырмаушылыққа әкеледі. Сондықтан, Риверсайд паркінің бірнеше бөлігінде велосипедтерді бағыттап өтуге арналған жаңа жол салынуда.

Жабайы табиғат

Риверсайд паркінде 116-шы және 124-ші көшелер арасында құстар панасы бар. Нью-Йорк қалалық Audubon қорының бағалауынша, 1980 жылдан бері құстар панасында 177-ден астам құс түрі көрілген. 1997 жылдан бері шамамен аймақ қайтадан орманды өсімдіктермен жабылған және 3000-нан астам жекелеген өсімдіктер панаға отырғызылған. 120-шы көшеге жақын жердегі жасалма су айдынында – «Берік су тамшысында» 80-нен астам құс түрі байқалған. Риверсайд паркінде көптеген басқа да жануарлар түрлері кездеседі. Нью-Йорк штатының қоршаған ортаны қорғау департаменті парке келгендердің Канада қаздары, үйректер және американдық қара үйректер сияқты су құстарын, қызыл құйрықты бүркіттер, американдық кестрлер және көшпелі соқырлар сияқты жыртқыш құстарды, әнші құстарды, егершелерді және тікбауырларды көре алатынын мәлімдейді. Сонымен қатар, 2003 жылы Риверсайд паркінде алғаш рет Джулиани есімді жабайы түйеқұс байқалды, содан бері паркте тағы бірнеше жабайы түйеқұс байқалған.

Ескерткіштер мен мүсіндер

Риверсайд паркінде көптеген ескерткіштер мен мүсіндер бар.

Әдемі бала ескерткіші

The Amiable Child монументі, 122-ші көшенің солтүстігіндегі Риверсайд драйвта, Грант қабірінің солтүстік беткейінде орналасқан. Монумент темір қоршаудың ішіндегі гранит тұғырға қойылған гранит урнадан тұрады. Бұл ескерткіш бастапқыда Джордж Поллокпен орнатылған, ол баланың әкесі немесе туысы болуы мүмкін. Монумент нашарлауы салдарынан екі рет жаңасымен ауыстырылды. Нью-Йорк қаласына қарасты жердегі жеке адамға арналған жалғыз қабір осы деп саналады.

Элеонора Рузвельт ескерткіші

Элеонора Рузвельт ескерткіші 72-ші көшеде орналасқан және 1996 жылы ашылды. Ландшафт сәулетшілері Брюс Келли мен Дэвид Варнелл осы ескерткіштің жобасын жасады. Суретші Пенелопа Дженкс Элеонора Рузвельттің өмірден үлкен мүсінін, оның сүйенген тасын және оның астындағы тас іргесін жасады. Архитектор Майкл Двайер айналасындағы гранит төсенішке жазулар ойып салды, соның ішінде Рузвельттің 1958 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымында сөйлеген, барлық адамның құқықтарын қорғау туралы сөзінен үзінді және оның жетістіктерін баяндайтын қола тақташаны жобалады.

Өрт сөндірушілердің ескерткіші

Өрт сөндірушілер ескерткіші Риверсайд драйвтың батыс жағында, 100-ші көшеге қарсы орналасқан және 1913 жылы ашылған. 1927 жылы ескерткіштің террасалық төсеміне өрт сөндірушілердің қызметтерінде көмектескен аттарға арналған тақта орнатылған.

Генерал Франц Сигел мүсіні

106-шы көшедегі генерал Франц Сигель ескерткіші архитектор Уильям В. Босворттың жобасымен салынды және 1907 жылдың қазанында ашылды. Карл Биттер ескерткіштің орталық бөлігін жасады – Азамат соғысында Одақ армиясында генерал шеніне жеткен Сигелдің атқа отырған мүсінін.

Грант қабірі

122-ші көшедегі Риверсайд Драйвтың ортасында орналасқан Грант қабірінің дизайны ежелгі Халикарнасс мавзолейінің дизайнымен шартты түрде байланысты. Грант қабірі – Нью-Йорк қаласының танымал орны және ұлттық монумент.

Жанна Арк ескерткіші

93-ші көшеде орналасқан Жанна д'Арк ескерткіші архитектор Джон В. Ван Пелт жобалаған және 1915 жылы ашылған. Мүсінші Анна Хайатт Хантингтон бұл мүсінді жасаған.

Луи Коссуф ескерткіші

Венгрияның көшбасшысы Лайош (Луи) Коссут құрметіне арналған ескерткіш Батыс 113-ші көшеде орналасқан. Ол 1928 жылы ашылды.

Әскерлер мен теңізшілердің ескерткіші

1902 жылы ашылған "Әскерлер мен теңізшілер" ескерткіші Одақ армиясы мен теңіз күштерінің Азамат соғысының қатысушыларын еске алады. "Әскерлер мен теңізшілер" ескерткіші Нью-Йорк қаласының тарихи ескерткіші болып саналады.

Варшава геттосының алаңы

Риверсайд паркіне 83-ші және 84-ші көшелер арасында Варшава геттосы көтерілісіне арналған ескерткіш орнатылуға жақын болған. 1947 жылғы 19 қазанда 84-ші көшеге жақын, жаяу жолдың соңында орналасқан гранит тақташаға: "Бұл 1943 жылғы сәуір-мамыр айларында Варшава геттосы шайқасында ерлік көрсеткен және адам азаттығы жолында шейіт болған Еуропаның алты миллион еврейіне арналған американдық ескерткіш орналасатын жер" деп жазылған. Кейін Жо Дэвидсон, Персиваль Гудман, Иван Местрович, сондай-ақ Эрих Мендельсон мен Натан Рапопорт бірлестігі үлкен ескерткіштер ұсынды. Местрович мүсіндемелейтін, 80 фут (24 метр) биіктіктегі ескерткіш 1952 жылы мақұлданғанмен, құрылысы аяқталған жоқ. 2001 жылы NYC парктері бұл жерді қайта жаңартып, қазір Варшава геттосының естелік алаңы деп аталады.

Басқа ескерткіштер

Риверсайд паркінде тағы бірнеше ескерткіштер бар. Оларға мыналар кіреді: 91-ші көшедегі Гиппопотам фонтаны: ландшафт архитектор Марк К. Моррисон жобалаған, суретші Боб Кэссили жасаған және 1993 жылы ашылған. Генерал Хорас Портер ескерткіші, 122-ші көшеде (Грант қабірі жанында): 1939 жылы ашылған тұғыры бар ту көтеру тірегі. Джон Мервен Каррере ескерткіші, 99-шы көшеде: архитектор Томас Гастингс жобалаған және 1919 жылы архитектор Джон Мервен Карререге арналған қызғылт гранит террасасы. Генерал-майор Фредерик Д. Грант, 122-ші көшеде (Грант қабірі жанында): 1939 жылы ашылған тұғырындағы ту көтеру тірегі. Роберт Рей Гамильтон фонтаны, 76-шы көшеде: архитекторлар Уоррен мен Уетмор жобалаған және 1906 жылы ашылған. Әйелдер денсаулығын қорғау қауымдастығының ескерткіші, 116-шы көшеде: Бруно Луис Цимм мүсін жасап, стеладан, экседрдан және су ішетін фонтаннан құралған, ол 1910 жылы ашылған.

Басқа құрылымдар

Риверсайд паркі бірнеше басқа физикалық құрылымдарды қамтиды, соның ішінде қайық тұрағы бар үш қабатты ротонда. Бұл нысан жыл сайын жүздеген мың доллар көлемінде тұрақ ақысы түсімдерін алады. NYC Parks қосымша төлемсіз таза су желілерін және канализацияны шығаруға арналған қайық сорғы жүйесін қамтамасыз етеді, бірақ электр энергиясы, телефон, теледидар және интернетке қол жеткізу сияқты барлық басқа қызметтер қайық иелерінен ақы төленеді. Қайық тұрағына жақын орналасқан 79-шы көше ротондасы – үш қабатты айналма жол, ол Генри Хадсон тас жолына және 79-шы көшеден саябаққа кіруге мүмкіндік береді. Ротонда темір бетоннан салынған және кесілген таспен қапталған. Оның астында жер асты паркингі орналасқан. Ротонданы қоршап тұрған аркадада күмбезді Гуаставино плиткасымен жабдықталған төбелер бар, ол қайық тұрағына қарап тұрады. Қазіргі уақытта бұл ашық ауадағы O’Neals’ West 79th Street Boat Basin Cafe-ге орналасқан. 79-шы көше ротондасы мен қайық тұрағының дизайны құрылысынан бері көп өзгермеген. Бұл құрылымдар Риверсайд паркін теңіз саяхатшылары үшін әсем "өзен қақпасына" айналдыру мақсатымен салынған.

Питер Джей Шарп еріктілер үйі

Питер Джей Шарп еріктілер үйі 107-ші көшеде орналасқан. 19 ғасырдың соңында салынған бұл ғимарат бұрын бір қабатты, жылдар өте тозығы жеткен әктас құрал сарайы болған. 2003 жылы Мерфи Бернхам және Баттрик архитекторлары ғимаратты архитектуралық фантазияға айналдырып, мезаннин және екінші қабатты қосты, еден ауданын кеңейтті. Riverside Park Conservancy осы ғимараттан жұмыс істейді, олардың қызметін қолдау үшін қойма, өсімдік өсіру алаптары, дәретхана, кішкентай ас үй және екінші қабаттағы кеңес беру бөлмесі сияқты жабдықтар бар.

Іс-шаралар

Риверсайд паркінде теннис, волейбол және баскетбол корттары, футбол алаңдары және скейтпарк сияқты көптеген демалыс мүмкіндіктері бар.

Демалыс

Риверсайд паркі бірнеше нысанды қамтиды. Паркте тоғыз бейсбол алаңы бар, оның ішінде бес жеке алаңы бар (төрт 104-тен 107-ші көшелерге дейін және біреуі 72-ші көшеде), сондай-ақ екі жұп бейсбол алаңы бар, олардың әрқайсысы басқа спорт алаңымен үлеседі, 77-ші және 146/147-ші көшелерде. 71-ші, 76-шы, 102-ші, 111-ші және 148-ші көшелерде баскетбол алаңдарының бес жиынтығы орналасқан. Риверсайд паркінде жеті гандбол корты бар, оның бесеуі 111-ші көшеде және екеуі 71-ші көшеде, сондай-ақ 20 теннис корты, 96-шы және 119-шы көшелерде әрқайсысы оннан. Сонымен қатар 71-ші, 74-ші, 77-ші, 101-ші, 103-ші және 107-ші көшелерде алты футбол алаңы бар. Волейбол алаңдары 102-ші, 105-ші және 148-ші көшелерде орналасқан. Көптеген нысандар 1930 жылдардағы Риверсайд паркінің қайта құрылуы кезінде салынған, Батыс 91-ші көшесіндегі демалыс ғимаратын және 119-121-ші көшелер маңындағы Колумбия университетінің теннис корттарын қоспағанда. 79-шы көшедегі қайық тұрағына қосымша, 148-ші көшеде каяк түсіру алаңы бар. Көктем және жаз айларында 72-ші көшеде тегін каяк жалға алу мүмкіндігі де бар. Риверсайд Клей Теннис Ассоциациясы (RCTA) 96-шы көшеге жақын жерде қызыл сазды он теннис кортын басқарады, олар жалпы қолдануға ашық.

Менеджмент

Риверсайд паркі консервациясы деп аталатын коммерциялық емес ұйым паркті күтіп ұстайды, ал NYC Parks жер мен нысандардың иесі және операторы болып табылады. Консервацияның міндеттеріне парк аумақтарын күтіп ұстау және қалпына келтіру, сондай-ақ білім беру және мәдени бағдарламаларды ұсыну кіреді. 2019 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған қаржы жылында Консервацияның таза активтері (өз капиталы) шамамен 4,82 миллион доллар, ал міндеттемелері 1,34 миллион доллар болды, бұл жалпы активтердің 6,16 миллион долларды құрады. 2018 жылдың 31 желтоқсанында аяқталған қаржы жылымен салыстырғанда таза активтер 630 000 долларға өсті. 1970 жылдардың соңында Нью-Йорк қаласының саябақ жүйесі нашар күйде болды: жеткіліксіз қаржыландырылып, қылмысқа толы еді. Осының салдарынан 1987 жылы Риверсайд парк қоры құрылды, ол қоғамдық бақтар құру және паркті күтіп ұстауды жақсарту арқылы паркті қайта жаңғыртуға бағытталған халықтық ұйым болды. Губернатор аралының достарының бұрынғы атқарушы директоры болған Меррит Бирнбаум 2022 жылы президент және бас директор болып тағайындалды. Онда 30 қызметкер жұмыс істейді, олар бау-бақшалар, ойын алаңдары, спорт алаңдары, ескерткіштер және ландшафт сияқты парктік бағдарламалар мен жобаларға баса назар аударады. Жалпы алғанда, Консервация жеке сыйлықтар түрінде 6,6 миллион доллар алған және паркті қалпына келтіруге 80 000 жұмысшы сағатын жұмсаған.

Роберт М. Моргентау азаматтық сыйлығы

Роберт М. Моргентау азаматтық сыйлығы 2016 жылы Риверсайд парк консерваториясымен, Манхэттен округінің бұрынғы прокуроры Роберт Моргентауты еске алу үшін құрылды. Бұл сыйлық әр жыл сайын паркіміз бен қоғамға қызмет еткені үшін таңдалып алынған ең лайықты адамға табыс етіледі.

Көлік

Парктің екі блогының ішінде орналасқан көптеген метро станциялары бар, олардың барлығы IRT Бродвей–Жетінші даңғыл желісінде. Оңтүстіктен солтүстікке қарай: 72-ші көше, 79-шы көше, 86-шы көше, 96-шы көше, 103-ші көше, Кафедралдық саябақ – 110-шы көше, 116-шы көше – Колумбия университеті, 125-ші көше, 137-ші көше – Қалалық колледж және 145-ші көше. Риверсайд Драйв бойындағы автобустармен және көптеген көлденең бағыттармен тікелей автобус қызметі ұсынылады. Басқа да бірнеше автобус бағыттары парктен бірнеше блок қашықтықта тоқтайды.