Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Археология саласында кен орны моделі – белгілі бір аумақтағы жер астындағы археологиялық қалдықтардың сипаты мен сақталу деңгейін, толық аумақты қазба жұмыстарын жүргізбей анықтау әдісі. Батыс елдерінің көпшілігінде жоспарлау процесіне археологияны енгізуден кейін, қазба жұмыстарын жүргізбей, кез келген нысан туралы мүмкіндігінше көп ақпарат жинаудың маңыздылығы артты. Мұндай ақпарат жоспарлаушылар, құрылыс салушылар және археологтар жаңа құрылыс салу алдында археологиялық жұмыстардың қажеттілігі мен сипаты туралы шешімдер қабылдағанда қолданылуы мүмкін. Кен орны моделі алдыңғы қазбалардың және басқа да археологиялық зерттеулердің нәтижелерін пайдаланып, кеңірек аумақтағы археологияның сипатын бағалауға мүмкіндік береді. Бір аумақта табысты қазба жұмыстары жүргізілсе, жақын жерлерде де табысқа жететінін көрсетеді. Жер астындағы археологиялық жазба, негізінен, төмендегі табиғи геологиямен және жазбаға еніп келетін қазіргі заманғы бұзушылықтар көкжиегімен шектелген жер көлемі болғандықтан, аумақтың геологиялық құрылымын егжей-тегжейлі картаға түсіру кен орны модельдеуде маңызды рөл атқарады және геоархеологтардың жұмық көлемін арттырды. Сақсауылдау нәтижелері белгілі географиялық нүктелер арасында экстраполяцияланып, дамудың белгілі бір түрлерінің әсерін бағалау үшін пайдаланылуы мүмкін. Жерге белгілі бір зиян келгенін ескере отырып, кейбір аумақтардың археологиялық әлеуеті шектеулі деп болжауға болады. Мысалы, ғимараттардың ішіндегі жертөлелерді анықтауға бағытталған сақсауылдау, кейбір көшелердегі археологиялық ескерткіштердің бұрыннан алынып тасталғанын (немесе қиындатылғанын) көрсетеді. Егер ғимараттар ықтимал немесе белгілі археологиялық ескерткіштердің үстінде салынған болса, олардың негізі мен едендерінің жер асты суларының деңгейіне тигізетін әсері де сақталу деңгейіне әсер етуі мүмкін. Осы ақпараттың бәрі компьютерлік ГИС базасында сақталады және уақыт өте келе талданып, жаңа ақпараттармен толықтырылады. Йорк қаласының алғашқы кен орны моделі 1990 жылдардың басында жасалды және содан бері қаладағы археологиялық шешімдерді қабылдауда қолданылып келеді.
In the field of archaeology a deposit model is a method of identifying the character and degree of survival of buried archaeological remains over a specified area without necessarily excavating the whole area. Following the introduction of archaeology into the planning process in most western nations, the importance of gathering as much information as possible on a site without digging it up has grown. Such information can be used to inform the decisions made by planners, developers and archaeologists about the necessity for, and nature of, any archaeological work in advance of new building. A deposit model uses the results of previous excavations and other intrusive archaeological investigations to estimate the nature of the archaeology over a wider area. Productive excavations in one area would suggest that land nearby would also be productive. Since the buried archaeological record is essentially a volume of earth trapped between the two archaeological horizons defined by the underlying natural geology and the horizon of modern intrusions projecting down into the record, the detailed mapping of the underlying geology of an area has become important in deposit modeling and has resulted in a growth of work for geoarchaeologists. The results of surveying can be extrapolated between known geographical points and used to estimate the impact of certain types of development. By taking into account known disturbances to the ground certain areas can be presumed to have limited archaeological potential. A survey of buildings identifying which have basements in them for example may suggest that certain streets have had all their archaeology removed (or truncated) in the past. Where buildings stand on top of probable or known archaeology the effect that their foundations and floors have on ground water levels may also be important in the degree of preservation that can be expected. All this information can be stored on a computer GIS database and analysed and augmented as time goes by and further information is revealed. An early deposit model of the city of York was produced in the early 1990s and has been used to inform archaeological decisions in the city since.