Кіріспе

Антарктидадағы тау: Эндрю Джексон тауы (Эндрю Джексон тауы және Эрнест Грунинг тауы) – Антарктида түбегінің оңтүстік бөлігінің биік жазығына үстемдік ететін тау. Ол Палмер жерінде, Аргентина, Чили және Ұлыбританияның Антарктикадағы талаптары шегінде орналасқан. Биіктігі 229 метр болатын Эндрю Джексон тауы бұрын Антарктида түбегіндегі және Британ Антарктикалық аймандағы ең биік тау деп есептелген, бірақ Надежда тауының (Eternity Range) нақты биіктігі өлшенгенге дейін. 1939–41 жылдары Америка Құрама Штаттарының Антарктика қызметінің мүшелері тапқан, ол АҚШ-тың жетінші президенті Эндрю Джексонның құрметіне аталған. Эндрю Джексон тауына алғаш көтерілуді 1964 жылы Британдық Антарктикалық зерттеу (BAS) ұйымының Джон Крэбб Каннингхэм басқарған тобы жасады. Таудың геологиясы 1972 жылы геологтар тобымен Палмер аралындағы зерттеулер аясында зерттелді.

Топография

Джексон тауы мен Уэлч таулары орталық Қара жағалаудың шекарасын белгілейді, ол көптеген шығанақтармен тілінген және батысында Орталық Палмер Жерінің Дайер платосымен шектеледі. Екі тау мұздық шельфісінен шығысқа қарай көтеріледі. Олар мұз құлау аймақтары арқылы байланысқан, биік қарлы беткейлермен плато құрайды. Джексон тауының оңтүстік-шығыс беткейінен тік шыңға дейін көтеріледі, ал солтүстік беткейін үлкен цирк алып жатыр. Таудың шығыс жағындағы мұз үстіндегі мореналардың ұзындығы өзгереді және олардың шеткі бөліктерінде тастар кездеседі.

Тарих

Джексон тауының алғашқы топографиялық картасы 1940 жылғы қарашада АҚШ Антарктикалық қызметінің (USAS) мүшелері жасаған. Жер бетін зерттеу әуеден түсірілген фотосуреттер мен әуеден жүргізілген бақылаулардың көмегімен жеңілдетілді. Биіктігі шамамен естілді, ал тау сол кездегі Аляска территориясының губернаторы Эрнест Грунингтің құрметіне Эрнест Грунинг тауы деп аталды. Кейіннен USAS оны АҚШ-тың жетінші президентінің есімімен Джексон тауы деп атады. Президент Джексон 1838–1842 жылдарғы АҚШ зерттеу экспедициясын рұқсат ету туралы заңға қол қойды. Лейтенант Чарльз Уилкс басқарған экспедиция Тынық мұхиты мен оның төңірегіндегі жерлерді, соның ішінде Антарктиканы зерттеу және картографиялауды қамтыды. 1947 жылғы қарашада Стонингтон аралындағы базасынан шыққан Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу тобы Джексон тауын байқап, оның биіктігін естілді, бұл 1940 жылғы алғашқы есептемеден әлдеқайда төмен және дәл болды. 1962 жылы Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу Британдық Антарктикалық зерттеуге айналғаннан кейін, бірқатар қоймалар құрылды, оның ішінде Джексон тауындағы да бар. БАҚ мүшелері Антарктида түбегінің тауларына алғашқы қарсылықтар жасауда сәттілікке жетті, ал Аделаида аралындағы БАҚ базасында қызмет еткен Джон Каннингэм Джексон тауына алғаш көтерілді. 644 км (400 миль) қашықтықты иттермен жүргізілген шанамен оның тобы 1964 жылғы 23 қарашада шыңға жетті. Шыңның нақты биіктігі 1996–97 жылдарғы оңтүстік жазында шыңға көтерілген БАҚ зерттеу тобымен анықталды.

География

Таудың биіктігі – метр, оның абсолюттік биіктігі – метр, ал Джексон тауы мен Уэлш тауларының DEM-і орталық Қара жағалауды белгілейді, ол көптеген шығанақтармен тілінген және батысында орталық Палмер жерінің Дайер платосымен шектеледі, биіктігі 2000-2500 метр аралығында, ал орталық Қара жағалаудың батыс жағында. Екі тау мұздық шельфісінен шығысқа қарай көтеріледі, рельефі шамамен 1500 метрге жетеді. Олар мұз құлау аймақтары арқылы байланысқан, олар тік қарлы беткейлермен плато құрайды. Тау жүйесінің солтүстік бөлігі, 1593 км (990 миль) қашықтыққа созылып, Антарктика түбегінің көп бөлігін қамтиды, ал Джексон тауы оның ең биік нүктесі болып табылады. Джексон тауының оңтүстік-шығыс беткейінен тік шыңға көтеріледі, ал солтүстік беткейінде үлкен цирк орналасқан. Таудың шығыс жағындағы мұз үстіндегі мореналардың ұзындығы 500-1000 метр аралығында, ал олардың шеттеріндегі үйінділер байқалады. Джексон тауы мен Роули массивін Одом шығанағы бөліп тұрады. Клайн мұздығы Джексон тауының шығыс бөлігінен басталып, Одом шығанағына құяды. Джексон тауының геологиясы 1972 жылы Палмер аралындағы зерттеулер аясында геологтар тобымен зерттелді. Олар түрлі тау жыныстарын және жер астындағы жанартаулық белсенділікті анықтады. Батысқа қараған беткейлердің рельефі шығыс жағымен салыстырғанда көбірек тегіс, ал шығыс жағы тік жартастармен сипатталады. Аймақта тау жыныстарының үгілуі күшті, қиыршық тастар мен тас тілімдері көптеп кездеседі. Жаңа тау жыныстарының пайда болуы және тау жыныстарының ыдырауы байқалады.

Жақын жерлер

Жақын орналасқан нысандар, солтүстіктен оңтүстікке қарай: Ван Бюрен тауы, Сварсон Нунатагы, Дэвис қырқасы және Муссон Нунатагы.

Ван Бюрен тауы

Джексон тауының солтүстік-батысындағы көрнекті тау, Дайер платосының шығыс жағында орналасқан. 1974 жылы АҚШ Геологиялық зерттеулер қызметі (USGS) картаға түсірген. Атауды Антарктика атаулары жөніндегі АҚШ консультативтік комитеті (US ACAN) Джексон тауымен байланыстырып берген. Мартин Ван Бюрен (1782-1862) – АҚШ-тың сегізінші президенті, 1837-1841 жылдары қызмет еткен. Ол 1833-1837 жылдары президент Эндрю Джексонның екінші мерзімінде вице-президент болды.

Сварсен Нунтакты

Джексон тауының оңтүстік-батысында орналасқан, көбінесе қармен жабылған көрнекті нунатак. 1974 жылы USGS картасына түсірілген. АҚШ-тың ACAN-і оны 1971 жылы Бёрд станциясында және 1973 жылы Оңтүстік полюс станциясында медициналық қызметкер болып жұмыс істеген, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің резервіндегі лейтенант-коммандер Рональд Дж. Сварсеннің құрметіне атады.

Дэвис қырқасы

. Дөңгелек келген, бейбірдеп жатқан жота, Джексон тауының массивтің шеткі бөлігі сияқты. Ол Джексон тауының шыңынан солтүстік-шығысқа қарай мұз бетінен жоғары көтеріледі. 1974 жылы USGS картасына түсірілген. АҚШ ACAN Брент Л. Дэвисті, 1971 жылы Палмер станциясындағы USARP биологы және 1974-75 жылғы Антарктида түбегі аймағындағы жұмысы үшін атады.

Муссон Нунтактақ

Джексон тауының оңтүстігінде, Дайер платосының шығыс жиегінде орналасқан пирамида пішіндес нунатак. 1974 жылы USGS картасына енгізілді. АҚШ ACAN Джон М. Муссонның құрметіне атады, PH2, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің фотографы және 1968-69 жылдары VXE 6 эскадрильясының LC 130 ұшағындағы картографиялық әуе түсіру тобының мүшесі.