Кіріспе

Ресей Федерациясының федералдық субъектілерінің түрі

Край – Ресей Федерациясының федералдық субъектілерінің бір түрі. Ел 85 федералдық субъектіге бөлінген, олардың тоғызы – край. Облыстар, федералдық субъектінің тағы бір түрі, заңды тұрғыдан крайлармен бірдей, ал "край" немесе "облыс" атауы бар саяси бірліктер арасындағы айырмашылық тек дәстүрлі сипатта; екеуі де Ресейдегі заңдық мәртебесі тең құрамдас бөліктері болып табылады және Федерация Кеңесінде өкілдік құқығына ие (АҚШ-тағы штаттар мен одақтас мемлекеттер сияқты заңдық мәртебесі тең). Кеңес кезеңінде автономды облыстар республикаларға немесе крайларға бағынышты болуы мүмкін, бірақ облыстарға емес. Саяси терминологиядан тыс, екі сөздің де мағынасы шамалы айырмашылықпен бірдей ("аймақ" немесе "облыс" деген мағынаны береді) және көбінесе бірін-бірі алмастырып қолдануға болады. Егер нақтырақ айқындау қажет болса, "край" кейде ағылшын тіліне "территория" деп аударылады, ал "облыс" "провинция" немесе "аймақ" деп аударылуы мүмкін, бірақ бұл аудармалардың екеуі де "край" сөзінің дұрыс түсіндірілуіне мүмкіндік береді.

Шолу

Әрбір край белгілі бір географиялық аумақта билік жүргізетін мемлекеттік үкіметке ие, оның мемлекеттік заң шығару органы – Заң шығарушы жиналыс, ол демократиялық жолмен сайланады. Губернатор – крайдағы мемлекеттік биліктің жоғары атқарушы лауазымы және ол халық тарапынан сайланады. Крайлар райондарға (аудандарға), крайлық маңызы бар қалаларға және округтерге бөлінеді. Крайлар бұрын автономды округтерге ие болды, бірақ 2008 жылдың 1 наурызында Забайкальский крайы құрылғанда, крайдың соңғы автономды округі таратылды. "Край" термині орыс тіліндегі "шет" сөзінен шыққан және ағылшын тілінде "шекара" немесе "аумақ" деп аударылуы мүмкін. Географиялық көлемі бойынша ең үлкен край – Красноярск крайы, ал ең кішісі – Ставрополь крайы. Тарихи тұрғыдан алғанда, крайлар Ресей империясындағы ірі бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдері болып табылды, олар үлкен губернияларға (облыстарға) бөлінген. Кеңес дәуіріндегі көптеген әкімшілік реформалардың нәтижесінде губерниялар жойылды және крайлар кішірек, көптеген бөлімдерге қайта құрылды. Ақырында, крайлар мен облыстар КСРО-ның құрамындағы мемлекеттік бірліктердің жоғары деңгейдегі әкімшілік бөлінісі ретінде дерлік толығымен теңесті, айырмашылық тек автономды облыстар крайларға, бірақ облыстарға бағынысты болатындығында ғана болды. Крайлар Ресейлік КСР-ға ғана тән еді және олардың автономиясы мен билігі өте шектеулі болды. Бірақ Кеңес Одағы КСРО құрамындағы мемлекеттердің үлгісімен тәуелсіз мемлекеттерге тараған кезде, олар Ресей Федерациясының бірінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдеріне айналып, көптеген өкілеттіктерге ие болды.