Кіріспе

Теннесси штатының географиялық аймағы – Шығыс Теннесси. Шығыс Теннесси – штат заңдарында белгіленген Теннессидің үш ірі аймағының бірі. Географиялық және әлеуметтік-мәдени тұрғыдан ерекшеленетін бұл аймақ, АҚШ-тың Теннесси штатының шығыс бөлігінің шамамен үштен бірін құрайды. Шығыс Теннесси 33 округтен тұрады, олардың 30-ы Шығыс уақыт белдеуінде, ал үш округ – Бледсо, Камберленд және Марион – Орталық уақыт белдеуінде орналасқан. Шығыс Теннесси толығымен Аппалачи тауларының ішінде жатыр, бірақ жер бедері тығыз орманды 6000 фут (1829 м) биіктіктегі таулардан кең өзен аңғарларына дейін әртүрлі. Аймақта Теннесси штатының үшінші және төртінші ірі қалалары – Ноксвилл мен Чаттануга, сондай-ақ штаттың халық саны бойынша алтыншы орталығы – Три-Сити қалалары орналасқан. Американдық Азамат соғысы кезінде көптеген Шығыс Теннесси тұрғындары Одаққа адал болды, тіпті штат Конфедерацияға қосылған кезде де. Соғыстың басында Одақшыл делегаттар Шығыс Теннессиді Одақтың құрамында қалатын жеке штатқа бөлуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Соғыстан кейін аймақта бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар құрылды. 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде Конгресс құрған Теннесси өзенінің басқару органы (TVA) экономикалық дамуға серпін берді және аймақтың экономикасы мен қоғамын жаңғыртуға көмектесті. TVA елдегі ең ірі коммуналдық қызметтерді ұсынатын мекемеге айналды. Бүгінде TVA-ның бас кеңсесі Ноксвиллде, ал қуатты өндіру операциялары Чаттанугада орналасқан. Оук Ридж әлемде алғашқы уранды байыту операцияларының орталығы болды, ол әлемдегі алғашқы атом бомбаларын жасау үшін пайдаланылды. Олардың екеуі Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Жапонияға тасталды. Аппалачи аймақтық комиссиясы 20-шы ғасырдың соңында аймақты одан әрі өзгертіп жаңартты. Шығыс Теннесси географиялық және мәдени тұрғыдан Аппалачияның бір бөлігі болып табылады. Шығыс Теннессиде елдегі ең көп келушілерді тартатын ұлттық саябақ – Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық саябағы және жүздеген кішкентай демалыс аймақтары орналасқан. Шығыс Теннесси көбінесе кантри музыкасының туған жері деп есептеледі, себебі 1927 жылы Бристольдегі «Виктор» студиясындағы жазбалар осы музыканың дамуына бастама берді. 20 және 21 ғасырлар бойы аймақ ұлттық және халықаралық деңгейде танымал музыканттарды өндіріп келеді.

География

АҚШ-тың көптеген штаттарының аймақтарының географиялық белгілемелерінен өзгеше, Шығыс Теннесси термині құқықтық, сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық және мәдени мағынаға ие. Орта Теннесси және Батыс Теннессимен бірге, ол штаттың үш үлкен бөлігінің бірін құрайды, олардың шекаралары штат заңдарымен белгіленеді. Жер ауданы [мәні енгізіңіз] құрайды, бұл штаттың жер ауданының 32,90% және Орта Теннессиден кейін екінші үлкен бөлік болып табылады. Шығыс Теннессидің барлық аумағы географиялық және мәдени тұрғыдан Аппалачия және Аппалачи тауларының құрамына кіреді және көбінесе Жоғарғы Оңтүстік аймағының бөлігі саналады. Шығыс Теннесси шығысында Солтүстік Каролинамен, солтүстік-шығысында Вирджиниямен, солтүстігінде Кентуккимен, оңтүстігінде Джорджиямен және оңтүстік-батыс бұрышында Алабамамен шектеседі. Дәстүр бойынша, Шығыс және Орта Теннесси арасындағы шекара шамамен Шығыс және Орталық уақыт белдеулерін бөлетін сызықтан өтеді. Бұл ережеден ерекшеліктер: Бледсо, Камберленд және Марион округтері Орталық уақыт белдеуінде орналасқан болса да, заң бойынша Шығыс Теннессинің бөлігі деп есептеледі. Марион және Бледсо округтерінің арасында орналасқан Секвачи округі заң бойынша Орта Теннессиге жатады, бірақ көбінесе Шығыс Теннессинің бөлігі саналады. Секвачи округі бұрын Шығыс Теннессинің бөлігі деп танылған, ал Марион округі Орта Теннессиге қосылған. Америка Азамат соғысы кезінде Одақты қолдаған Орта Теннессидің солтүстік-шығыс округтері, соның ішінде Фентресс және Пикетт, кейде мәдени тұрғыдан Шығыс Теннессинің бөлігі саналады. Әсіресе Фентресс округі көптеген адамдар тарапынан Шығыс Теннесси деп қарастырылады, себебі ол Ноксвилл телеарнасы нарығының батыс жиегінде орналасқан, ал Пикетт округі Нэшвилл телеарнасы нарығының солтүстік-шығыс жиегінде жатыр.

Топография

Шығыс Теннесси Аппалачи тауларының үш негізгі геологиялық бөлігінде орналасқан: шығыста Солтүстік Каролинамен шекарадағы Блю Ридж таулары; ортада Ридж және Долина Аппалачи (көбінесе "Ұлы Аппалачи Долы" немесе "Теннесси Долы" деп аталады); және батыста Камберленд платосы, оның бір бөлігі Орта Теннессиде. Камберленд тауларының оңтүстік ұшы Камберленд платосы мен Ридж және Долина аймақтары арасындағы аймаққа дейін созылады. Камберленд платосы мен Камберленд таулары үлкен Аппалачи платосының бір бөлігі болып табылады. Блю Ридж бөлімі Блю Ридж провинциясының батыс бөлігін құрайды, оның жоталары Теннесси мен Солтүстік Каролина шекарасының көп бөлігін анықтайды. Теңіз деңгейінен орташа биіктігі 5000 фут (1524 м) болатын бұл физиографиялық провинцияда штаттағы ең биік жерлер орналасқан. Блю Ридж аймағы бірнеше кіші тау тізбектеріне бөлінеді: солтүстіктегі Темір таулары, Унака жотасы және Ақсүйек таулары; орталықта Ұлы Түтінді таулар; оңтүстікте Юникой таулары, Кішкентай Жабайы тау және Үлкен Жабайы таулар аймақтары. Клинманс-Дом, 6643 фут (2025 м) биіктігімен штаттағы ең биік нүкте және Теннесси мен Солтүстік Каролина шекарасындағы Ұлы Түтінді тауларда орналасқан. Блю Ридж бөлігінің көп бөлігі тығыз орманды және түрлі мемлекеттік және федералды ұйымдармен қорғалған, олардың ішіндегі ең ірілері – Ұлы Түтінді таулар Ұлттық паркі және Чероки Ұлттық орман қоры. Аппалачи жолы Теннессиге Ұлы Түтінді таулар арқылы кіреді және Солтүстік Каролинамен шекараны бойлай, шамамен Роан тауына дейін созылады, онда ол толығымен Теннессиге өтеді. Ридж және Долина бөлімі – Шығыс Теннессидің ең үлкен, ең төмен және ең халыққа толы бөлігі. Ол солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған, арасында кең өзен аңғарлары бар, бірінен соң бірі орналасқан ұзын қырқалардан тұрады. Бұл бөлімнің ең көрнекті ерекшелігі – Теннесси өзені, ол Ноксвиллде Холстон және Француз Брод өзендерінің қосылуынан пайда болып, Чаттанугаға қарай оңтүстік-батысқа ағады. Шығыс Теннессидегі ең төмен нүкте, шамамен 600 фут (183 м) биіктікте, Теннесси өзенінің Марион округінде Алабама штатына кіретін жерінде орналасқан. Теннессидің жоғарғы ағысындағы басқа да маңызды өзендер: Клинч, Ноличуки, Ватауга, Эмори, Кіші Теннесси, Хивасси, Секвачи және Окои өзендері. Ридж және Долина жотасындағы ерекше "қырқалар", олар көптеген жағдайда таулар деп аталатын, айналасындағы қырқалардан әлдеқайда биік: Клинч тауы, Бейс тауы және Пауэлл тауы. Камберленд платосы Аппалачи Долынан шамамен 1000 фут (305 м) жоғары көтеріліп, солтүстікте Кентукки шекарасынан оңтүстікте Джорджия және Алабама шекараларына дейін созылады. Оның орташа биіктігі 2000 фут (610 м) және көбінесе жазық үстіңгі жазықтардан тұрады, бірақ солтүстік бөлігі сәл қиыршық. Платода көптеген сарқырамалар мен өзен аңғарлары бар, олар тік шатқалдармен бөлінген. "Теннесси бөлінісі" платоның батыс бөлігін бойлай өтеді, Теннесси және Камберленд өзендерінің суайдындарын бөліп тұрады. Осы бөліністің шығысында орналасқан платолық округтер, яғни Камберленд, Морган және Скотт округтері Шығыс Теннессиге жатады, ал осы бөліністің батысындағы платолық округтер, мысалы Фентресс, Ван Бюрен және Гранди округтері Орта Теннессинің бір бөлігі саналады. Секуатчи Долының көп бөлігі, Камберленд платосының оңтүстік-шығыс бөлігіндегі ұзын, тар Долы Шығыс Теннессиде орналасқан. Секвачи Долының шығысындағы плато бөлігі Уолден қырқасы деп аталады. Платоның ерекше бөлігі – Чаттанугаға қарап тұрған Lookout Mountain тауы. Чаттануганың батысында Теннесси өзені Теннесси өзені шатқалы арқылы платодан ағып өтеді. Камберленд таулары Секвачи Долының солтүстігінде басталып, Теннесси, Кентукки және Вирджиния штаттарының үш нүктесіндегі Камберленд ойысына дейін солтүстікке қарай созылады. Техникалық тұрғыдан бөлек физиографиялық аймақ болғанымен, Камберленд таулары көбінесе Теннессидегі Камберленд платосының бір бөлігі саналады. Камберленд таулары Теннессиде 3500 футтан (1067 м) жоғары биіктікке жетеді, ал олардың ең үлкен кіші тау тізбегі – Краб Орчард таулары. Камберленд жолы Камберленд платосы мен Камберленд тауларының шығыс беткейін кесіп өтеді.

Климат

Шығыс Теннессидің көп бөлігі ылғалды субтропикалық климатқа ие, бірақ Блю Ридж және Камберленд тауларындағы кейбір жоғарырақ биіктіктерде салқынырақ таулық немесе ылғалды континенттік климат басым. Штаттың ең биік орналасқан аймағы болғандықтан, Шығыс Теннессиде орташа температура штаттың қалған бөлігіне қарағанда сәл төмен, және қар жауу мөлшері ең жоғары. Ең биік тауларда жылдық қар жауын мөлшері орташа есеппен көп, ал төменгі биіктіктерде көбінесе қар жаумайды. Штат тарихындағы ең төмен температура, -30 градус, 1917 жылдың 30 желтоқсанында Маунтин-Ситиде тіркелген. Көпіршік жиі кездеседі, әсіресе Ridge and Valley аймағында, және автокөлік жүргізушілері үшін елеулі қауіп тудырады.

Демография

Шығыс Теннесси – үш ірі аймақтың ішінде ең көп халқы бар және тығыздық бойынша екіншісі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, оның 33 округінде 2 470 105 адам тұрады, бұл 2010 жылғы 2 327 544 тұрғыннан 142 561 адамға немесе 6,12%-ға артты. Оның халқы штаттың жалпы санының 35,74%-ын құрайды. 2010 жылғы халық санауына дейін Шығыс Теннесси ең көп халқы бар аймақ болған, бірақ тез өсіп келе жатқан Нэшвилл және Кларксвилл қалаларын қамтитын Орта Теннесси оны басып озды. Демографиялық тұрғыдан алғанда, Шығыс Теннесси – өзін ақ немесе еуропалық америкалық деп жариялайтын адамдардың ең көп шоғырланған аймақтарының бірі. 2010 жылғы халық санауында, ең көп халқы бар Нокс және Гамильтон округтерін қоспағанда, Шығыс Теннессидегі барлық округтерде 90%-дан астам ақ нәсілділер тұрды. Ірі афроамерикандық халық Чаттануга және Ноксвиллде, сондай-ақ бірнеше кішкентай қалаларда кездеседі. 190 000-ға жуық тұрғыны бар Ноксвилл штаттағы үшінші ірі қала және 1 миллионға жуық тұрғыны бар штаттың үшінші ірі метрополиялық аймағын қамтиды. 180 000-нан астам халқы бар Чаттануга штаттағы төртінші ірі қала және 500 000-нан астам тұрғыны бар метрополиялық аймақтың орталығы болып табылады, олардың шамамен үштен бірі Джорджия штатында тұрады.

Конгресс округтері

Шығыс Теннесси штатының 1-ші, 2-ші және 3-ші конгресс округтерінің барлығын, сондай-ақ 4-ші округтің бір бөлігін қамтиды. 1-ші округ Три-Сити аймағы және Жоғарғы Шығыс Теннессиге шоғырланған. 2-ші округ Ноксвиллді және оңтүстікке қарайғы таулы округтерді қамтиды. 3-ші округ Чаттануга аймағын және Ноксвиллдің солтүстігіндегі округтерді қамтиды (осы екі аймақ шығыс Роан округіндегі тар дәлізбен байланысқан). 4-ші округ Нэшвиллдің оңтүстік-шығысына қарай созылып, Шығыс Теннессидің Камберленд таулы аймағындағы бірнеше округтерді қамтиды.

Америка тумасы

Шығыс Теннессидегі тарихи дәуірге дейінгі американдықтар туралы көптеген мәліметтер Теннесси өзені аңғарындағы су қоймаларын салу барысында алынды, себебі федералды заңға сәйкес, суға батыруға тиіс аймақтарда археологиялық зерттеулер жүргізу талап етілді. Вонор маңындағы Icehouse Bottom қазбаларындағы жұмыстар, түпкілікті американдықтардың кем дегенде жарты жылдық циклмен Шығыс Теннессиде б.з.б. 7500 жылдан бері өмір сүргенін көрсетті. Аймақтың маңызды Вудленд кезеңінің (б.з.б. 1000 – б.з. 1000 ж.) ескерткіштеріне Роуз аралдары (де сонымен қатар Вонор маңында) және Мокасин Бенд (Чаттануга маңында) кіреді. Археологтардың Миссисиппи кезеңі деп атаған шамамен (б.з. 1000–1600 ж.) Шығыс Теннессидің жергілікті тұрғындары Токва және Хивасси аралдары сияқты жерлерде күрделі егіншілік қоғамдарда өмір сүрді және Француз кең аңғарында Чиаха деген шағын билік құрды. Эрнандо де Сото, Тристан де Луна және Хуан Пардо басқарған испандық экспедициялары 16 ғасырда Шығыс Теннессидегі Миссисиппи кезеңінің тұрғындарына келді. Осы кезеңде аймақта өмір сүрген халықтардың ішінде Мускоги, Ючи және Шоуни тайпалары болды. 18 ғасырдың басына қарай, Теннессидегі көптеген түпкілікті американдықтар жоғалып кетті, олар испандықтар әкелген аурулар салдарынан құрылықтан түгелдей дерлік жойылды, нәтижесінде аймақ сиреп қалды. Чероки тайпасы 17 ғасырдың соңында қазіргі Вирджиниядан қазіргі Шығыс Теннессиге көшіп келе бастады, мүмкін солтүстіктегі еуропалықтардың кеңеюінен және аурулардан қашу үшін. Чероки Кіші Теннесси және Хивасси аңғарларында шоғырланған қалалар желісін құрды, олар Оверхилл қалалары деп аталды, себебі Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Вирджиниядан келген саудагерлер оларға жету үшін тауларды кесіп өтуге мәжбүр болды. 18 ғасырдың басында Чероки тайпасы штаттан басқа түпкілікті американдық тайпалардың қалған мүшелерін қуды.

Басты кезең

Еуропалықтардың бұл аймаққа алғаш рет келгені испан зерттеушілері бастаған үш экспедиция болды: 1540–1541 жылдары Эрнандо де Сото, 1559 жылы Тристан де Луна және 1566–1567 жылдары Хуан Пардо. Пардо жергілікті американдық ауылдың «Танаски» деген атын жазды, ол кейін штаттың қазіргі атына айналды. Осы жариялауға қарамастан, таулар арқылы көші-қон жалғасты, ал тұрақты еуропалық қоныстанушылар 1760 жылдардың соңында Теннессидің солтүстік-шығысына келе бастады. 1769 жылы әйгілі зерттеуші Дэниел Бунның серігі Уильям Бин қазіргі Джонсон-Ситидегі Ватуга өзенінің жанында Теннессидегі алғашқы тұрақты еуроамерикандық үйді салды. Ұзақ өтпей Джеймс Робертсон және Солтүстік Каролинадан келген көшіп келгендер тобы (кейбір тарихшылар олардың Регулятор соғыстарының қашқындары болғанын айтады) қазіргі Элизабеттондағы Сикамор Шоолстарындағы Ватауга қонысын құрды, ол жерді черокилерден жалға алған. 1772 жылы ватаугандықтар Ватауга қауымдастығын құрды, ол Аппалачи тауларының батысындағы алғашқы конституциялық үкімет және Теннесси штатының бастауы болды. Осы қоныстанушылардың көпшілігі ағылшын немесе ағылшын тегінен шыққан, бірақ шамамен 20 пайызы шотландтық-ирландтар болды. 1775 жылы қоныс аударушылар Америка революциялық соғысын қолдау үшін Вашингтон округіне қайта ұйымдасты, ол бірнеше ай бұрын басталған еді. Келесі жылы олар Вирджиния колониясынан Вашингтон округін қосып алып, американдықтардың шабуылдарынан қорғауды сұрады, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Сол жылы олар Солтүстік Каролина үкіметінен Вашингтон округін қосып алуды өтінді, ол 1776 жылдың қараша айында мақұлданды. 1775 жылы Ричард Хендерсон Ватауга қоныстарының жерін сатып алу үшін черокилермен бірнеше келісімдер жасады. Кейін сол жылы Дэниел Бун, Хендерсоннің тапсыруымен, Вирджиниядағы Форт-Чисвеллден Камберленд ойығы арқылы жол салды, ол Теннесси мен Кентуккиге қоныс аударушылардың басты жолы болған Wilderness Road-тың бір бөлігіне айналды. Сол жылы Еуропалық қоныстанушылардың тайпаға мойынсұнуына ашуланған Dragging Canoe басқарып, черокилердің бір тобы Чикамауга фракциясын құрды, ол қазіргі Чаттануганың маңында шоғырланды. Келесі жылы Чикамауга британдықтармен бірігіп, Уатауга фортына шабуыл жасады. Dragging Canoe-ның туысы Нэнси Уордтың ескертуі алғашқы шабуылдардан көптеген қоныс аударушылардың өмірін сақтап қалды. Dragging Canoe-ның қарсылығына қарамастан, черокилер өздерінің жерлерінің көп бөлігін АҚШ үкіметіне беруге мәжбүр болды. Америка революциясы кезінде ватаугандықтар 240 әскери қызметкерді (Джон Севиер басқарған) 1780 жылы Кингс-Маунтин шайқасында британдық лоялистерді жеңген Overmountain Men деп аталған шекаралық күшке жіберді. Теннессидің штат болуына жасалған алғашқы әрекет 1784 жылы Вашингтон округінің үш округінен құрылған Франклин штаты болды. Оның астанасы бастапқыда Джонсборо, кейін Гринвиллде орналасты, және ақырында сегіз округты қамтыды. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін 1788 жылы Франклин штаты Солтүстік Каролинаға қайта қосылды. Солтүстік Каролина аймақты федералды үкіметке берді, ол оны 1790 жылдың 26 мамырында Оңтүстік-Батыс аумағы деп атады. Президент Джордж Вашингтон Уильям Блоунтты аумақтық губернатор етіп тағайындады, ал Блоунт пен Джеймс Уайт 1791 жылы Ноксвиллді аумақтың астанасы ретінде құрды. Сол жылы өткен алғашқы АҚШ санағында Оңтүстік-Батыс аумағында 35 691 адам тіркелді, олардың үштен екі бөлігі қазіргі Шығыс Теннессиде тұрды. Ағылшын және шотландтық-ирландтық қоныс аударушылармен қатар, 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басында Шығыс Теннессиге Уэльстік отбасылар да қоныс аударды. Көптеген қоныс аударушылар, толығымен ағылшын тегінен шыққан, Вирджинияның Орталық түбегінен келді. Олар ірі жер иелері жер сатып алып, кеңейтуіне байланысты, кіші жер иелері өсіп-өркендеу үшін осы аймақты тастауға мәжбүр болды.

Соғыс алдындағы кезең

18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында чероки тайпасымен бірнеше жер беру туралы келісімдер жасалды, себебі қоныс аударушылар Вашингтон округінің оңтүстігіне жылжыды. 1791 жылғы Холстон шарты, Уильям Блоунт жүргізген келіссөздер нәтижесінде, АҚШ пен чероки тайпасы арасындағы қарым-қатынастың ережелерін белгіледі. Бірінші Телико шарты Холстон шартының шекараларын анықтады, ал келесі екі онжылдықта жасалған бірқатар келісімдер чероки жерлерінің бір бөлігін АҚШ үкіметіне өткізді. 1819 жылғы Калхун шарты бойынша АҚШ үкіметі Кіші Теннесси және Хивасси өзендері арасындағы чероки жерлерін сатып алды. Чероки тайпасын күштеп көшіруді күтіп, 1820 және 1830 жылдары ақ қоныс аударушылар Теннесси штатының оңтүстік-шығысындағы чероки жерлеріне көшуді бастады. Шығыс Теннессиде 19 ғасырдың басында пайда болған елдегі алғашқы аболиционистік қозғалыстардың бірі болды. 1790 жылдары Пенсильваниядан осы аймаққа көшіп келген квакерлер 1814 жылы Теннессидегі Манумиссия қоғамын құрды. 1820 жылы Элиху Эмбри Джонсборо қаласында "Емансипатор" – елдегі алғашқы аболиционистік газетті шығарды. Эмбридің қайтысынан кейін Бенджамин Ланди 1821 жылы Гринвиллде Эмбридің жұмысын жалғастыру үшін "Жақсылықтың рухы" (Genius of Universal Emancipation) газетін құрды. Алайда, 1830 жылдары аймақтағы аболиционистік қозғалыс қарсылықтың күшті болуына байланысты әлсіреп қалды. Шығыс Теннессидің географиялық ерекшелігі, Орталық және Батыс Теннессидің кейбір аймақтары сияқты, ірі плантациялардың дамуына мүмкіндік бермеді, нәтижесінде құлдық аймақта салыстырмалы түрде аз болды. 1820 жылдары чероки тайпасы АҚШ Конституциясы үлгісінде үкімет құрды және өздерінің астанасын Солтүстік Джорджиядағы Нью-Эхота қаласына орналастырды. Джорджия заң шығарушы органы қабылдаған шектеуші заңдарға жауап ретінде, 1832 жылы чероки тайпасы өз астанасын қазіргі Брэдли округіне, Джорджия шекарасынан солтүстікке қарай орналасқан Ред Клей Кеңесінің жеріне көшірді. 1835 жылғы Нью-Эхота шарты, Ред Клейдегі Ұлттық Кеңес бекітпеген, чероки тайпасын қазіргі Оклахома штатындағы Үндістан аумағына көшіруді талап етті және оларға 1838 жылдың мамырына дейін ерікті түрде көшіп кетуге мүмкіндік берді. 1838 және 1839 жылдары АҚШ әскерлері шамамен 17 000 чероки тайпасының мүшелерін және 2 000-ға жуық құлдарды Теннесси штатының оңтүстік-шығысындағы үйлерінен күштеп алып, Үндістан аумағына көшірді. Жол бойында шамамен 4 000 адам қаза тапты. Бұл операция Чарльстондағы Форт-Касс бекінісінен басқарылды, ол Үндістан агенттігі орнында салынған. Чероки тілінде бұл оқиға "Нунна даул Исуньи" деп аталады, яғни "Жылаған жол", және ол көбінесе "Көз жасының жолы" деп танылады. 1850 жылдары темір жолдың келуі Шығыс Теннессиге, әсіресе 1839 жылы құрылған Чаттануга қаласына экономикалық пайда әкелді. Чаттануга Оңтүстік Аппалачия таулы аймақтары мен Оңтүстік штаттары арасындағы маңызды торапқа айналды және "Оңтүстікке қақпа" деп аталды. 1843 жылы штаттың оңтүстік-шығыс бұрышында орналасқан Мыс алабында мыс кені табылды, ал 1850 жылдары ірі масштабты өндіріс басталды, Мыс алабын елдегі ең өнімді мыс өндіруші аймандардың біріне айналдырды.

Азаматтық соғыс

Шығыс Теннессидің Америка Азамат соғысы кезіндегі көңіл-күйі елдің кез келген аймағындағы ең күрделілерінің бірі болды. Аймақта құлдықтың сирек кездесуіне байланысты, көптеген шығыс Теннесси тұрғындары Оңтүстік Демократиялық партиясы мен Оңтүстік штаттарының көпшілігіне үстемдік еткен оңтүстік плантаторлар тобына күдікпен қарады. Осы себепті, соғысқа дейінгі жылдары Вигтердің қолдауы Шығыс Теннессиде, әсіресе Нокс округінде және оның төңірегінде жоғары болды. 1860 жылы Шығыс Теннесси халқының 9% құлдарды құрады, ал штат бойынша бұл көрсеткіш 25% болды. Ноксвилл мен Чаттануга қалаларында да сецессияға қарсы көпшілік болды, бірақ осы қалаларға қарасты округтер сецессияға қарсы дауыс берді. 1861 жылдың маусым айында Гринвиллде Одақтық Шығыс Теннесси конвенциясы өтті, онда Теннесси Бас Ассамблеясына Шығыс Теннессиге Батыс Вирджиния сияқты, штаттың қалған бөлігінен бөлініп, Одаққа адал жеке штат құруға рұқсат беру туралы петиция жолданды. Сенатор Эндрю Джонсон мен конгрессмен Хорас Мейнард – Конфедерация штатынан болғанына қарамастан, Конгрестегі мандаттарын сақтап қалды – президент Авраам Линкольнге Шығыс Теннессиге әскер жіберу үшін үнемі қысым жасады, ал Линкольн Шығыс Теннессиді азат етуді басты міндет деп белгіледі. «Кроксвилл Уиг» газетінің редакторы Уильям «Парсон» Браунлоу, құлдықтың ең белсенді жақтаушыларының бірі болған, сепаратизмді де сондай ықыласпен сынап, Шығыс Теннессиге қолдау жинау үшін Солтүстік штаттарына сапар жасады. 1862 жылы Линкольн Джонсонды Теннессидің әскери губернаторы етіп тағайындады. Шығыс Теннессиде Азамат соғысының бірнеше маңызды әскери операциялары өтті, бірақ штаттың қалған бөлігінен айырмашылығы, аймақта соғыстың екінші жартысына дейін ірі ұрыстар болған жоқ. 1863 жылдың қыркүйегінде Солтүстік-Батыс Джорджиядағы Чикамуга шайқасында жеңілгеннен кейін Уильям Роузкранстың басқаруындағы Камберленд армиясының Одақ әскерлері Чаттанугаға қашты. Бракстон Брэггтің басшылығымен Конфедерация әскерлері Одақ әскерлерін қоршауға алып, капитуляциялауға мәжбүрлеуге тырысты, бірақ екі айдан кейін Улисс С. Грант, Уильям Текумсе Шерман, Джозеф Хукер және Джордж Генри Томас басқаруындағы Теннесси армиясының күштері келді. Хукердің басшылығымен Одақ әскерлері 24 қарашада Лоукаут тауы шайқасында конфедераттарды жеңді, ал келесі күні Грант пен Томас Миссионерлік қырқа шайқасында конфедераттарды қаладан толығымен ығыстырды. Бұл шайқастар Чаттануга операциясы деп аталды және соғыстағы маңызды бұрылыс болды, Шерманға 1864 жылдың көктемінде Атланта операциясын бастауға мүмкіндік берді. Чаттануга операциясы аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Конфедерация генералы Джеймс Лонгстрит қаланы бақылауға алу мақсатымен Ноксвилл операциясын бастады. Операция 29 қарашада Форт-Сандерс шайқасында Одақтың жеңісімен аяқталды, оған Одақ генералы Амброз Бернсайд басшылық етті, бірақ Лонгстрит екі аптадан кейін Бин станциясы шайқасында Джеймс М. Шеккелфорд басқаруындағы Одақ әскерлерін жеңді. 1864 жылдың басында Шығыс Теннесси көбінесе Одақ армиясының бақылауында болды. Алайда, Одаққа бейімділігіне қарамастан, ол штаттың Одаққа түскен соңғы бөлігі болды.

Қайта құру және прогрессивті дәуір

Азамат соғысынан кейін солтүстік капиталистер Шығыс Теннессиге ауыр инвестициялар жасады, бұл аймақтың қираған экономикасының Оңтүстіктің көп бөлігінен әлдеқайда жылдам қалпына келуіне көмектесті. Осы кезеңде Теннессидегі жаңа өнеркәсіптердің көп бөлігі Шығыс Теннессиде салынды, ал Чаттануга Оңтүстіктегі алғашқы индустрияландырылған қалалардың біріне айналды. 1899 жылы Чаттанугада әлемдегі алғашқы Coca-Cola бөтелкелеу зауыты салынды. Осы кезеңдегі басқа да маңызды жобалардың қатарында Окои бөгеті №1 және Хейлс Бар бөгетінің құрылысы (1911 және 1913 жылдары аяқталды) болды, бұл құрылыстар Теннесси электр энергетикасы компаниясының (TEPCO) негізін қалаушылар тарапынан жүзеге асырылды. 1920 жылдары Кингспортта штаттың ең ірі жұмыс берушісі болуға тағдырланған Теннесси Истман құрылды, ал жақын орналасқан Элизабеттон қаласында неміс меншігіндегі Бемберг корпорациясы екі ірі реон фабрикасын салды. 1914 жылы Американың Алюминий компаниясы қазіргі Алқоа орналасқан жерде үлкен алюминий қорыту операциясын құрды, бұл үлкен зауыт пен компаниялық қалашықты салуды, сондай-ақ зауытты гидроэлектр қуатымен қамтамасыз ету үшін Кіші Теннесси өзені бойында бірнеше бөгеттерді салуды қажет етті. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында аймақта минералды суларға негізделген демалыс орындары гүлденді, ең танымалдарының бірі Грейнгер округіндегі Тейт-Спрингс болды, ол Форд, Рокфеллер, Файрстоун, Студебакер және Меллон отбасылары сияқты сол дәуірдің беделді отбасыларын тартты. Аймақ цирктегі бір пілді асып өлтіру арқылы халықаралық деңгейде танымал болды. Кингспорттағы цирк қойылымында дрессировщикін өлтірген піл жақын орналасқан Юникой округінің Эрвин қаласына жеткізіліп, шамамен 2500 тұрғынның алдында асылды. Оқиғаның суреті американдық "Аргоси" таблоиді журналында кеңінен таратылды. 1920 жылдары Шығыс Теннесси халқының саны бойынша Орта Теннессиді басып өтті, бұл негізінен сол аймақтағы үлкен афроамерикалық халықтың Ұлы көші-қонның бір бөлігі ретінде Солтүстік өнеркәсіптік қалаларына қоныс аударуының нәтижесі болды.

Ұлы депрессия, ТВА және Екінші дүниежүзілік соғыс

Екі онжылдық бойында, 1933 жылы Ұлы депрессияның ең қатты кезеңінде құрылған Теннесси өзені дамыту басқармасы (TVA), Шығыс Теннессидің экономикалық, мәдени және физикалық бейнесін түбегейлі өзгертіп жіберді. TVA, су тасқынын бақылау, Шығыс Теннессиге арзан электр энергиясын жеткізу және Ноксвилл мен Чаттануганы Теннесси өзенінің толық бойымен үздіксіз қатынас арнасын құру арқылы елдің ішкі су жолдарымен байланыстыру мақсатында Теннесси өзенінің су алабындағы бөгеттер желісін салуға ұмтылды. 1933 жылы Норрис бөгетімен басталып, агенттік екі онжылдық ішінде Шығыс Теннессиде 10 бөгет (және Солтүстік Каролина мен Джорджиядағы шекараға жақын тағы бес бөгет) салды. Мелтон Хилл және Никкаджек бөгеттері 1960 жылдары салынды, ал соңғы Теллико бөгеті 1979 жылы аяқталды, оның құрылысына экологиялық белсенділермен бес жылдық сот дауы біріктірілді. TVA 1930 жылдары TEPCO президенті Джо Конн Гилд пен адвокат Венделл Уилкимен болған сот таласынан кейін TEPCO активтерін де бақылауға алды, бірақ АҚШ Жоғарғы соты бұл істі кейінге шегерді. TVA-ның Шығыс Теннессидегі су электр станцияларын салуы кейбір адамдардың пікірінше, мемлекеттік жерді иемдену құқығын шектен тыс пайдалану және жер иелерімен келісімге келуге құлшынбаушылық танытуына байланысты сынға ұшырады. Шығыс Теннессидегі TVA-ның барлық гидроэлектрлік жобалары мемлекеттік жерді иемдену құқығы арқылы іске асырылды және Теннесси өзені алқабының 125 000 тұрғынын көшіруді қажет етті. TVA-ға жерін сатудан бас тартқан тұрғындар көбінесе сот шешімдері мен сот процестері арқылы мәжбүр болды. Бірнеше бөгет жобалары ежелгі американдықтардың қасиетті орындарын және Америка революциясы дәуіріндегі қалаларды суға батырды. Кейбір жағдайларда, TVA мемлекеттік жерді иемдену құқығы арқылы сатып алған, бірақ суға батпаған жерлер жеке дамытушыларға сатылды, нәтижесінде Лудон округіндегі Теллико ауылы сияқты жоспарланған қауымдастықтар құрылды. Шығыс Теннессидің географиялық орналасуы мен ауылдық сипаты оны Манхэттен жобасының уранды байыту объектілері үшін өте қолайлы орынға айналдырды – бұл АҚШ федералды үкіметінің екінші дүниежүзілік соғыста алғашқы атом бомбасын жасау бойынша құпия жобасы болды. 1942 жылдан бастап АҚШ Армиясының инженерлік корпусы қазіргі Оук-Ридж қаласын салды, ал келесі жылы K-25 және Y-12 байыту объектілерінің құрылысы басталды. Сонымен қатар, Қорғаныс министрлігі Чаттанугада ТНТ өндіру үшін «Еркіндік қару-жарақ зауытын» (Volunteer Ordnance Works) салды. ALCOA компаниясы, соғыс кезінде алюминийге деген қажеттілікті қанағаттандыру мақсатында (ұшақтарды құрылысына қажет болды), солтүстік зауытын салды, ол аяқталған кезде бір шатыр астындағы әлемдегі ең ірі зауыт болып есептелді. Аймақтағы электр энергиясына деген сұраныстың күрт өсуіне байланысты TVA бөгеттерді салуды жеделдетіп, Чероки және Дуглас бөгеттерін рекордтық мерзімде аяқтады және Солтүстік Каролина штатының шекарасындағы үлкен Фонтана бөгетін салды.

XX ғасырдың ортасы - қазіргі уақыт

1955 жылы Оук Ридж орта мектебі Теннесси штатындағы интеграцияланған алғашқы мемлекеттік мектеп атанды. Бұл, АҚШ Жоғарғы Сотының «Браун мен Білім беру кеңесі» ісінде нәсілдік сегрегацияны конституцияға қайшы деп шешкенінен кейін бір жыл өткен соң болды. 1956 жылы судья Роберт Лав Тейлор жақын орналасқан Клинтон орта мектебін интеграциялауға бұйрық берді. Сегрегацияны қолдаушылар зорлық-зомбылықпен қорқытқандықтан дағдарыс туды, нәтижесінде губернатор Фрэнк Г. Клемент Теннесси Ұлттық гвардиясын интеграция процесіне көмектесу үшін жіберуге мәжбүр болды. 1950-ші және 1960-шы жылдары қалалық аймақтарға жасалған федералдық инвестициялар Шығыс Теннесси аймағының ірі қалаларына қалалық жаңару жобаларын іске асыруға мүмкіндік берді. Бұл жобалар көбінесе жаңа мемлекеттік ғимараттар мен тас жолдар салу үшін құлдыраған коммерциялық аудандарды немесе үйлерді бұзуды немесе қайта жаңартуды қамтыды. Мұндай жобалар жиі кедей және аз ұлттық өкілдері бар үй шаруашылықтарын күштеп шығаруға және оларға қаржыландырудан бас тартуға әкеп соқты. 1965 жылы Конгресс Аппалачи аймағында экономикалық даму мен жұмыс орындарын жақсарту мақсатымен Аппалачи аймақтық комиссиясын (ARC) құрды. Бұл бағдарлама Аппалачи даму тас жолдары жүйесі арқылы Шығыс Теннессиде жаңа және жақсартылған тас жолдар салуға, сондай-ақ бұрын көмір өндіру және орман шаруашылығы сияқты тоқырап қалған салаларға тәуелді болған аймақтағы ауылдық, кедей округтерге жаңа өнеркәсіптерді әкелді. ARC инвестицияларының нәтижесінде Кливленд, Кингспорт, Ноксвилл және Мористаун сияқты бірнеше қала Шығыс Теннесси аймағының өнеркәсіптік орталықтарына айналды. Осы кезеңнен бастап Шығыс Теннесси, штаттың қалған бөлігімен бірге, бүкіл елдегі «Күн белдеуі» құбылысынан пайда көре бастады, бұл аймаққа қосымша экономикалық өсім әкелді. Аймақтағы ең жылдам өсім 1970-ші жылдарда байқалды. Алайда, Чаттануга 1960-шы жылдардан бастап құлдырауға ұшырады және 1969 жылы федералдық үкімет оны елдегі ең ластанған қала деп жариялады. 1980-ші жылдардың ортасында қала басшылары қаланың экономикасын жандандыруға және қайта құруға бағытталған «Vision 2000» бағдарламасын іске қосты, бұл Чаттануганың құлдырауын тоқтатуға мүмкіндік берді. 1970-ші жылдары Лудон округінде Теллико бөгетін салу жобасы ұлттық дау-дамайға айналды, өйткені жоба құрып кету қаупі төнген шаян балықтарына зиян келтіруі мүмкін екені хабарланды. Экологиялық ұйымдар сотқа жүгінгеннен кейін, 1978 жылы АҚШ Жоғарғы Соты «Теннесси өзенінің басқармасы мен Хилл» ісі бойынша шешім шығарды, нәтижесінде жойылып бара жатқан түрлер туралы заңға түзетулер енгізілді. 1982 жылы Ноксвиллде Дүниежүзілік көрме өтті. Көрме «Кноксвилл халықаралық энергия көрмесі» деп те аталды, оның тақырыбы «Энергия әлемді өзгертеді» болды. Алты ай бойы өткен көрмеге 11 миллионнан астам адам келді және ол АҚШ-та өткен соңғы Дүниежүзілік көрме болып табылады. 1996 жылы Атлантадағы жазғы Олимпиада ойындарының ақсу слаломы түрлері Полк округінің Окои өзенінде өткізілді. Бұл Теннессиде өткен жалғыз Олимпиадалық спорттық жарыс. 20 ғасырдың соңынан бері Шығыс Теннессиде бірнеше ірі апаттар орын алды. 1972 жылдың 13 мамырында АҚШ-тың 11W тас жолындағы Бин станциясының жанында трактор тіркемесі мен Грейхаунд автобусы соқтығысып, 14 адам қаза тауып, 15 адам жарақаттанды, бұл штат тарихындағы ең қасіретті автокөлік апаты болды. Апат 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында Шығыс Теннесси аймағында қосымша төрт жолақты магистральдық тас жолдарды салуға, сондай-ақ 40, 75 және 81 тас жолдарының құрылысын аяқтауға түрткі болды, бұл 1970-ші жылдардың ортасында орындалды. 1990 жылдың 11 желтоқсанында Калхун маңындағы 75-ші тас жолындағы тығыз тұман кезінде 99 көлік соқтығысып, 12 адам қаза тауып, 42 адам жарақат алды, бұл сол кездегі АҚШ тарихындағы ең ірі автокөлік апаты болды. 2008 жылдың 23 желтоқсанында TVA-ның Кингстон фоссилді зауытында АҚШ тарихындағы ең ірі өнеркәсіптік қалдықтар ағыны орын алды, бөгет бұзылып, 1.1 миллиард галлоннан астам көмір күлін Эмори және Клинч өзендеріне жіберді. Тазалау жұмыстары TVA-ға 1 миллиард доллардан астам шығын әкелді және 2015 жылы аяқталды.

Музыка

Аппалачи музыкасы ағылшын және шотланд балладалары, ирланд және шотланд скрипка күйлері, африкалық американдық блюз және діни музыканың қосылуынан пайда болды. 1916 және 1917 жылдары британдық фольклоршы Сесил Шарп Флаг-Понд, Севьевилл, Харрогейт және аймақтың басқа да ауылдық жерлерін аралап, ондаған "Ескі әлем" балладаларын жазып алды, олар аймақтың алғашқы ағылшын қоныс салушыларынан ұрпақтан-ұрпаққа жеткен. Uncle Am Stuart, Charlie Bowman, Clarence Ashley, G. B. Grayson және Theron Hale Шығыс Теннессиден шыққан ең табысты алғашқы музыканттардың қатарында болды. 1927 жылы Виктор Талкинг Машин Компани Бристольде бірқатар жазу сессияларын өткізді, нәтижесінде Джимми Роджерс және Картер отбасы сияқты музыканттар танымал болды. 1928 жылғы Джонсон Сити сессиялары және 1930 жылғы Ноксвилл Сент-Джеймс сессиялары сияқты келесі жазу сессиялары да табысты болды, бірақ 1930 жылдардың соңында Гранд Оле Opry-нің сәттілігі аймақтың көптеген таланттарын Нэшвиллге шақырып алды. 1940 жылдары Grand Ole Opry және оған байланысты музыкалық лейблдар жанры үшін "hillbilly" орнына "country" терминін қолдана бастады, осылайша кеңірек аудиторияны қамтуға үміттенді.

Танымал мәдениетте

Шығыс Теннесси мәдениеті бірнеше әндерде, телешоуларда және фильмдерде бейнеленген. 1956 жылдан 1961 жылға дейін NBC телеарнасында көрсетілген «Форд шоуының» жүргізушісі Бристоль қаласының тұрғыны Теннесси Эрни Форд болды. 1990-жылдардағы CBS телесериалы «Кристи» 1910-жылдардағы Шығыс Теннессидегі ауыл өміріне негізделген. Кейіннен телефильмдер сериясына айналған бұл шоуда дәстүрлі тау музыкасы ойнатылды. Жазда жыл сайын өткізілетін «ChristyFest» романға, мюзиклге, телесериалға және фильмдерге арналған, сонымен қатар тікелей халық музыкасын қамтиды. 2015 жылы NBC телеарнасында Долли Партонның «Көп түсті пальтосы» телефильмі көрсетілді. Фильм оның 1971 жылғы сол аттас әні мен альбомынан шабыттандырылып, Шығыс Теннесси тауларындағы балалық шағын баяндайды. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және Кантри музыка академиясының Текс Риттер сыйлығына ие болды. Шығыс Теннессиді зерттеуге көмектескен халық батыры Дэниел Бун, 1964 жылдан 1970 жылға дейін көрсетілген «Дэниел Бун» телесериалының саундтрегінде құрметке бөленді. Тақырыптық әннің үш нұсқасының соңғысын Грэмми сыйлығын жеңіп алған христиандық музыка тобы The Imperials орындады. «Дэви Крокеттің балладасы» 1955 жылғы «Дэви Крокетт, жабайы шекараның патшасы» фильмінің танымал болуына септігін тигізді. Алғаш рет 1954 жылы «Диснейленд» телесериалында жазылған және таныстырылған бұл әнді көптеген әртістер орындаған, олардың ішінде ең танымалдары – Теннесси Эрни Форд. Әннің мәтінінде Дэви Крокетт «Теннессидегі тау басында дүниеге келген» делінгенімен, оның нақты туған жері Дейви Крокетт туған жері мемлекеттік паркі орналасқан Теннесси штатының Лаймстоун қаласы еді. Өзінің шекарадағы белгілі ерліктері мен әскери қызметінен басқа, Крокетт Теннесси штатының заң шығарушы органында және Конгресте қызмет етті.

Экономика

19-шы және 20-шы ғасырдың басында Шығыс Теннесси экономикасы көбінесе өзін-өзі қамтамасыз ету шаруашылығына тәуелді болды. Ауыл шаруашылығы Теннесси экономикасында әлі де маңызды рөл атқарады. Бірақ қалаларда өндіріс гүлдену мен өсудің басты көзіне айналды. Азамат соғысынан кейінгі жылдары Чаттануга Оңтүстіктегі алғашқы өнеркәсіптік қалалардың біріне айналды. Шығыс Теннессидегі Ноксвилл, Кингспорт, Кливленд, Мэривилл және Мористаун сияқты басқа қалалар АҚШ-тағы өнеркәсіптік революцияның әсерін сезінген Теннессидегі алғашқы қалалардың қатарында болды, және 19-шы ғасырдың соңында штатта салынған көптеген өндіріс орындары Шығыс Теннессиде орналасқан. Дегенмен, осы кезеңде аймақтың экономикасы негізінен аграрлық сипатта болды.

Кәсіпкерлік және өнеркәсіп

Шығыс Теннессиде орналасқан ірі компаниялар мен кәсіпорындарға Pilot Flying J, Баптист ауруханалар жүйесі, Ноксвиллдегі Regal Cinemas және Теннесси штатының BlueCross BlueShield, U.S. Xpress, Covenant Transport және Чаттанугадағы Unum, ал Кингспорттағы Eastman Chemical кіреді. Шығыс Теннессиде химиялық заттар, тамақ-сусын өнімдері, автокөлік құралдарының бөлшектері және электроника сияқты әртүрлі тауарлар өндіріледі. Аймақтағы ең ірі өндіруші – Кингспорттағы Eastman Chemical, онда 10 000-нан астам адам жұмыс істейді, ал басқа химиялық компаниялар аймақта бірнеше химиялық өндіріс орындарын басқарады. Volkswagen Чаттанугада құрастыру зауытын пайдаланады, ал Denso сияқты бірнеше автокөлік бөлшектерін өндірушілер Шығыс Теннессиде өндіріс орындарына ие. Coca-Cola алғаш рет 1899 жылы Чаттанугада өндірілді, ал Mayfield сүт өнімдері, Moon Pie, Little Debbie, Mountain Dew, Bush's Beans және M&M's сияқты көптеген танымал тамақ және сусын брендтері Шығыс Теннессиде пайда болды және осы жерде жасалады. Аймақ соңғы жылдары заңды түрде айқын шарап өндірісінің жетекші орталықтарының біріне айналды. Шығыс Теннесси қайықтарды өндіруде де маңызды орынға ие, Sea Ray, MasterCraft және Malibu Boats сияқты компаниялар аймақта өндіріс орындарына ие. Шығыс Теннессиде өндірілетін басқа маңызды өнімдерге тұтынушы электроникасы, электр жабдықтары және металл өнімдері жатады. Оук Ридж ұлттық зертханасы (ORNL) және Оук Ридждегі Y 12 ұлттық қауіпсіздік кешені Шығыс Теннессидегі ең ірі жұмыс берушілердің қатарында. ORNL материалдар ғылымы, ядролық физика, энергетика, жоғары өнімді есептеулер, жүйелік биология және ұлттық қауіпсіздік саласында ғылыми зерттеулер жүргізеді. Бұл сонымен қатар Энергетика департаменті (DOE) жүйесіндегі ең ірі ұлттық зертхана болып табылады және үшінші ең жоғары бюджетке ие. ORNL және Y 12 аймақтағы мердігерлік фирмалар арқылы көптеген жұмыс орындарын қолдайды. 1990 жылдардан бері Оук Ридж бен Ноксвилл арасындағы географиялық аймақ «Теннесси технологиялық дәлізі» деп белгілі, онда 500-ден астам жоғары технологиялық фирма орналасқан. Чаттанугадағы кеңейтілген «ақылды желі» және Батыс жарты шардағы ең жылдам интернет арқасында Чаттануга өзінің қарқынды дамып келе жатқан стартаптарымен техникалық және қаржылық секторларын кеңейте бастады. Три-Ситис аймағында орналасқан Эрвин қаласында Nuclear Fuel Services компаниясы орналасқан, ол қышқыл соғыс кезеңінің қару-жарағын коммерциялық мақсатта қолданылатын реактор отынына айналдыратын уранды байыту және өндіріс орталығын басқарады. Компания 1960 жылдан бері АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін уран отынының ең ірі жеткізушісі болып табылады.

Энергия

Теннесси алқабының басқару басқармасы (ТВА) әкімшілік операцияларын Ноксвиллде, ал электр қуатын өндіру операцияларын Чаттанугада орналастырған және Шығыс Теннессинің электр қуатының басым бөлігін қамтамасыз етеді. ТВА Содди Дейзиде және Реа округінде орналасқан Секуа және Уоттс Бар ядролық электр стансаларын, Кингстон және Булл Ран көмірмен жұмыс істейтін электр стансаларын (соңғысы Оук Риджге жақын жерде), Роджерсвиллге жақын жердегі Джон Севиер газ-турбиналық электр стансасын, Чаттанугаға жақын Ракун тауындағы су жинау стансасын, Оук Риджге жақын жел электр стансасын және Шығыс Теннессидегі бірнеше гидроэлектр тоғандарын пайдаланады. АҚШ-тағы ең жаңа екі азаматтық ядролық реакторы Уоттс Бар ядролық электр стансасында орналасқан. 1-ші бөлім 1996 жылы, ал 2-ші бөлім 2016 жылы іске қосылды, бұл 21-ші ғасырда АҚШ-та іске қосылған жалғыз жаңа ядролық реактор. Оук Ридж Ұлттық зертханасының және ТВА қызметкерлері энергия көзі ретінде ядролық энергияның жетістіктерін, соның ішінде шағын модульді реакторларды бірлесіп зерттейді.

Тау-кен өндірісі

Шығыс Теннессидің Ридж және Уэлли аймағы АҚШ-тағы ең ірі мырыш кен орындарына мекенжай болып табылады, оның ішінде Джефферсон округіндегі Мосси Крик кен орындары және тиісінше Грейнгер және Хэнкок округтеріндегі кен орындары бар. Теннесси мәрмәрі – әктастың сирек кездесетін кристалдық түрі, ол бүкіл әлемде тек Шығыс Теннесси аймағындағы бірнеше кен орындарында ғана табылған. Оның жылтыратылғанда нағыз мәрмәрге өте ұқсас болуы оны АҚШ-тың көптеген құрылыстары мен ескерткіштерінде қолданылатын танымал құрылыс материалына айналдырды. Бұл тас Ордвик кезеңінің тау жыныстарының белдеулерінде, Холстон формациясы деп аталатында кездеседі.

Туризм

Шығыс Теннессидің тау бұлақтары мен оның таулы аймақтарының салқын жоғарғы биіктіктері ұзақ жылдардан бері аймақтың жазғы ыстығынан құтылуға мүмкіндік берсе, Шығыс Теннессидің туризм индустриясының көп бөлігі 1920 және 1930 жылдардағы жерді сақтау қозғалыстарының нәтижесі болып табылады. 1934 жылы құрылған Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркі Севьер және Блоунт округтерінде туризмнің өркендеуіне әкелді, нәтижесінде кішкентай таулы елді мекендері Гатлинбург және Пиджен Фордж курортты қалаларға айналды. Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркі – АҚШ-тағы ең көп келушілерді қабылдайтын ұлттық парк, жыл сайын 14 миллионнан астам адам келеді. Парк сонымен қатар жақын жердегі Гатлинбург, Пиджен Фордж және штаттың үшінші ірі қаласы Севиервиллде туризм индустриясын дамытуға ықпал етеді. Көрікті жерлерге Долливуд (Теннессидегі ең көп билет сатылатын аттракцион), Обер-Гатлинбург және Смоки тауларының Рипли аквариумы жатады. Ұлттық парк қызметінің басқа да туристік нысандары – Үлкен Оңтүстік Форк Ұлттық өзен және демалыс аймағы, Камберленд Гэп Ұлттық тарихи паркі (екеуі де Камберленд тауларында), Чикамауга және Чаттануга Ұлттық әскери паркі, Овермаунтин Жеңіс Ұлттық тарихи жолы, Алыс Көздер Жолы Ұлттық тарихи жолы және Манхэттен жобасы Ұлттық тарихи паркі. Шығыс Теннессиде Футхиллс Парк жолы, Шығыс Теннесси өткелі, Норрис тас жолы, Камберленд Ұлттық көрікті жолы, Аждаһаның Құйрығы, Черохала Көкжолы және Окои Көрікті жолы сияқты бірнеше көрікті жолдар бар. Әлемдегі ең танымал жаяу жүру жолдарының бірі – Аппалачи жолы 1930 жылдардың ортасында салынды және Теннесси мен Солтүстік Каролина шекарасымен өтеді. Чероки Ұлттық орман сол кезеңде құрылды және Теннессидегі Көк Таулардың көп бөлігін сақтайды, олар Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркіне кірмейді. Полк округіндегі Окои өзені жыл сайын мыңдаған рафтингшілерді тартады және елдегі ең көп рафтинг жасалатын өзен болып табылады. Жақын жердегі Hiwassee өзені де Шығыс Теннессидегі танымал орындардың бірі. Жоғары Шығыс Теннесси аймағындағы TVA гидроэлектрлік жобаларынан кейін құрылған су қоймалары, оның ішінде Чероки, Дуглас, Форт-Лаудон және Норрис, су спорты, қайықпен жүзу, балық аулау және "екінші үй" салу арқылы жағалауда демалуға мүмкіндік береді. Чаттанугадағы көрікті жерлерге елдегі ең ірі тұщы су аквариумы – Теннесси аквариумы, Рок-Сити және Лукоут тауындағы Руби-Фоллс жатады. Соңғы екеуі оңтүстік-шығыстағы сарайлардың шатырларына салынған ерекше жарнамаларымен танымал. Теннесси аквариумы Чаттануганың өзен жағалауын жандандырумен бірге жүрді, бұл қаланың орталық аудандарын дамытуға көмектесті. Қала сыртқы спорттың орталығына айналды және "Outside" журналы оны "Ең жақсы қала" деп атады.

Жолдар

Interstate 75 (I 75) Шығыс Теннессиге Чаттанугадан кіріп, солтүстік-шығысқа қарай Ноксвиллге дейін созылады, содан кейін солтүстікке бұрылып, Камберленд таулары арқылы Кентуккиге өтеді. Interstate 40 (I 40) аймақты шығыстан батысқа қарай кесіп өтеді және Ноксвиллден өтеді. I 40 және I 75 Ноксвиллде шамамен 32 шақырымға параллель жүреді, ең жұмылы күнінде 210 000-нан астам көлік өткізеді, бұл Теннесси штатындағы ең жоғары трафик көлемі. Interstate 81 (I 81) Ноксвилльден шамамен 56 шақырым шығысқа қарай басталып, солтүстік-шығысқа қарай Бристольге дейін созылады. Interstate 26 (I 26), техникалық тұрғыдан алғанда шығыс-батыс бағытындағы тас жол, Кингспорттен басталып, оңтүстікке қарай Джонсон Ситиге дейін жүреді, содан кейін Блю Ридж тауларын кесіп Солтүстік Каролинаға кіреді. Interstate 24 (I 24) Чаттанугада аяқталып, аймақты Нэшвиллмен байланыстырады. Ноксвиллде I 40 және I 75 тас жолдарының әрқайсысының қосалқы бағыттары бар: I 140, I 640 және I 275. Аймақта Аппалачи даму магистральдық жүйесінің бірнеше белгіленген дәліздері орналасқан, оның ішінде B, F, J, K, S және V дәліздері, олар мемлекетаралық тас жолдарға жылдам байланыс қамтамасыз етеді. Шығыс Теннессидегі Ұлттық тас жолдар жүйесіне (NHS) кіретін басқа да маңызды жер үсті жолдары – АҚШ тас жолдары 11W, 19, 25E, 27, 64, 321 және 411.

Ауа, темір жол және су

Шығыс Теннессидегі маңызды әуежайлар: Кноксвилл қаласының сыртындағы Алкоада орналасқан МакГи Тайсон әуежайы (TYS), Чаттануга қалалық әуежайы (CHA) және Блоунтвиллдегі Три Ситис аймақтық әуежайы (TRI). Аймақта тағы да бірнеше жалпы авиациялық әуежайлар бар. Норфолк Солтүстік темір жолы Шығыс Теннессидегі теміржол желілерін пайдаланады, оның ішінде Кноксвилл және Чаттанугада қиылысатын бірнеше жолдар бар. Теннесси өзені – бірнеше TVA гидроэлектр станциялары арқылы шлюздер мен каналдар жүйесі арқылы жүретін Шығыс Теннессидегі жалғыз кеме жүзе алатын су жолы.

Жоғары білім

Аймақтың негізгі мемлекеттік университеттері – Кноксвилл және Чаттануга қалаларындағы Теннесси университеті мен Джонсон-Ситидегі Шығыс Теннесси мемлекеттік университеті. Жеке төрт жылдық оқу орындарына Брайан колледжі, Карсон-Ньюман университеті, Кинг университеті, Ли университеті, Линкольн ескерткіш университеті, Мэривилл колледжі, Миллиган университеті, Джонсон университеті, Теннесси Веслиан университеті және Таскулум университеті кіреді. Аймақта бірнеше мемлекеттік колледждер мен кәсіптік/техникалық училистер де орналасқан, мысалы, Блоунтвиллдегі Солтүстік-Шығыс мемлекеттік колледжі, Мористаундағы Уолтерс мемлекеттік колледжі, Ноксвилл маңындағы Пеллсисиппи мемлекеттік колледжі, Чаттануга мемлекеттік колледжі және Кливленд мемлекеттік колледжі. Теннесси қолданбалы технологиялар колледжінің аймақ бойынша бірнеше кампусы бар. Теннесси университетінің спорт командалары, «Достастар» немесе «Волс» деген атпен танымал, аймақтың ең танымал спорт командалары болып табылады және миллиондаған долларлық өнеркәсіпті құрайды. Университеттің футбол командасы елдегі ең ірі стадиондардың бірі – Нейланд стадионында ойнайды. Нейландтың қасында, университеттердің ерлер және әйелдер баскетболдан бірнеше рекордын жаңартқан Томпсон-Болинг аренасы орналасқан.

Құқықтық құрылым

Теннесси штатының конституциясына сәйкес, Теннесси Жоғарғы Сотының бес судьясының екеуінен аспауы керек бір үлкен бөлімнен шығудың. Жоғарғы Сот үш бөлімнің әрқайсысының сот үйлерінде кезекпен отырыс өткізеді. Шығыс Теннессидегі Жоғарғы Сот ғимараты Ноксвилл қаласында орналасқан. Осы сияқты ережелер географиялық және халық санына қатысты жаңсақтықтарды болдырмау үшін, басқа да комиссиялар мен кеңестерге де қолданылады.

Саясат

Шығыс Теннессидегі президент сайлауындағы партия бойынша дауыс беру ЖылGOPDEMБасқалары202068.97% 771,07629.27% 327,1921.76% 19,671201669.26% 638,26025.96% 239,2414.78% 44,086201268.00% 602,62330.22% 267,8041.78% 15,760200865.28% 610,41333.22% 310,5861.50% 14,021200463.91% 573,62635.33% 317,1500.76% 6,783200058.34% 449,01440.00% 307,9241.66% 12,772 Саяси тұрғыдан алғанда, Шығыс Теннесси тарихи түрде Теннесси және Оңтүстік штаттарда ерекше жағдайды көрсетіп келген. Азамат соғысынан бері тұрақты түрде Республикалық партияны қолдаған Оңтүстік аймақтарының бірі және АҚШ-тағы ең көне Республикалық партия аймақтарының бірі болып табылады. Шындығында, аймақтағы бірнеше округтер елдегі президенттік сайлауда Демократиялық партияға ешқашан дауыс бермеген санаулы округтердің қатарында. Штаттың 1-ші және 2-ші конгресс округтері, Три-Сити мен Ноксвиллде орналасқан, Оңтүстіктегі республикалық партияның тамырлары тереңге сіңген аймақтардың бірі болып табылады. Бірінші округ 1881 жылдан бері үздірілмей Республикалық партияның өкілдерімен немесе олардың ізбасарларымен басқарылып келеді, ал 1859 жылдан бері төрт жылды қоспағанда, барлық жылдарда осы партияның өкілдері басқарған. Екінші округ 1855 жылдан бері Республикалық партияның өкілдерінің қолында. 1950 жылға дейін 1-ші және 2-ші округтерден сайланған конгрессмендер Оңтүстіктен шыққан ең жоғары дәрежелі Республикалық партия конгрессмендерінің санаулы бірі болған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Демократиялық партия Чаттанугадағы 3-ші округте бәсекеге қабілетті болған, бірақ соңғы тенденциялар оны 1-ші және 2-ші округтер сияқты Республикалық партияға жақын қылды. Шығыс Теннессидегі Республикалық партияға бейімділік оның соғысқа дейінгі вигтік көзқарастарымен байланысты (тарихшы О. П. Темпл осы көзқарастың тамырларын Шотландияның аристократияға қарсы Ковенанттар қозғалысына дейін жетеді). Оңтүстік Аппалачияның көп бөлігіндегідей, аймақтың шағын фермерлері Демократиялық партияны бақылап, оңтүстік штаттарының көпшілігіне үстемдік еткен ірі плантаторлар мен бизнес мүдделерімен қақтығысқа түсті. Шығыс Теннесси тұрғындары Джон Севьер және Дэви Крокетті құрметтеген, Генри Клей және Дэниел Вебстердің саяси философиясына қызығушылық танытқан. Уигтер 1850 жылдары ыдырағанмен, Шығыс Теннесси тұрғындары Оңтүстік Демократтарына қарсылығын Оппозициялық партия және Конституциялық одақ партиясы арқылы жалғастырды, соңғысы 1860 жылы штаттың сайлау дауыстарын жеңіп алды. Азамат соғысы кезінде Одаққа қолдау көрсету (Конфедерация армиясының аймақты басып алуымен күшейтілген) президент Авраам Линкольнге қолдауға айналды. Теннесси бөлініп шыққанда, 1-ші және 2-ші округтерден сайланған конгрессмендер ғана қызметтен кетпеді. Бұл округтердің тұрғындары жаулық тоқтағаннан кейін бірден Республикалық партиямен бірікті және содан бері осы партияны қолдап келеді. Губернатор Браунлоудың соғыстан кейінгі радикалды-республикалық саясаты штатты партиялық бағыттар бойынша екіге бөліп, Шығыс Теннесси тұрғындары көбінесе Браунлоуды қолдады, ал Орталық және Батыс Теннесси тұрғындары көбінесе оны қабылдамады. Оңтүстік Демократтары 1870 жылдардың басында штаттық үкіметті қайта бақылауға алды, бірақ Шығыс Теннессиде, әсіресе 1-ші және 2-ші округтерде Республикалық партияға қолдау беріліп келді. 1880 жылдары штаттың Демократтары штаттың Республикалық партиясымен жазбаша келісімге келді, оған сәйкес Республикалық партия президенттік сайлаудағы үкіметтік лауазымдарды Демократиялық партиямен бөліседі, егер Демократиялық партия оларға штат ішіндегі саясатқа ықпал етуге мүмкіндік берсе. 1901 жылдан кейін, халық санының өзгеруіне қарамастан, жарты ғасырдан астам уақыт өткенде, штаттық заң шығарушы орган округтерді қайта қарастырмады. 1959 жылы Мемфис тұрғыны Чарльз Бейкер округтерді қайта сызуды мәжбүрлеу үшін заң шығарушы органды сотқа берді, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы Сотындағы Бейкер Карр ісі болды. Осы істен кейінгі онжылдықтарда 3-ші округ бірнеше рет қайта сызылды, ал 1-ші, 2-ші және 3-ші округтерден жаңа 4-ші округ құрылды. 2000 жылдардағы округтерді қайта сызу 3-ші округті Республикалық партияға бейім етті, ал 4-ші округті Демократиялық партияға бейім етті. Бірақ 2010 жылғы сайлаудан кейін және 2012 жылға дейінгі округтерді қайта сызу нәтижесінде, штаттық үкіметті басқарудағы Республикалық партия 3-ші және 4-ші округтерді айтарлықтай Республикалық партияға бейім етті, және қазіргі таңда екеуі де елдегі ең Республикалық партияға бейім округтердің қатарында.