Кіріспе

Ирландиялық электр энергиясы жөніндегі басқарма (ESB; Bord Soláthair an Leictreachais) – Ирландия Республикасында жұмыс істейтін мемлекеттік электр компаниясы (95%; қалған бөлігі қызметкерлерге тиесілі). Тарихи тұрғыдан монополия болғанмен, қазіргі кезде ESB "либералды" және бәсекелестік нарықта коммерциялық жартылай мемлекеттік мекеме ретінде жұмыс істейді. Ол Ирландия үкіметі тағайындайтын мүшелері бар заңды корпорация.

Іскерлік бағыттары

ЕБК бірнеше жеке, бөлек және заңды түрде шекараланған компаниялардан тұрады. Бизнес салалары бойынша негізгі компаниялар: ESB Networks Limited электр энергиясын беру жүйесінің құрылысын және күтімін басқарады. (Электр беру жүйесі операторы – тәуелсіз мемлекеттік компания EirGrid). ESB Generation and Wholesale Markets (ESB GWM) ел бойынша электр станцияларының портфелін, сондай-ақ жел және басқа да жаңартылатын энергия көздеріндегі үлестерді басқарады. Electric Ireland – реттелетін электр энергиясын жеткізуші компания, ішкі нарықта жұмыс істейтін он төрт компанияның бірі (2021 жылғы 10 қазандағы жағдай бойынша). 2011 жылғы 4 сәуірінен бастап Энергетиканы реттеу комиссиясы компания бағасын белгілеуді тоқтатты; мұның орнына, бөлімше ESB атауын Electric Ireland-қа өзгертуге міндетті болды, бұл ESB-нің электр желісі операторы және осы нарықтағы жеткізуші рөлі арасындағы "жаңсақтықты жою" мақсатында жасалды. Бұрынғы атауы ESB Independent Energy 2012 жылғы қаңтарда алынып тасталды. ESB International Limited компанияның реттелмеген қызметіне жауапты, негізінен әлем бойынша электр инженерлік консалтинг қызметтерін ұсынады. Оның электр энергиясын өндіру бойынша бірлескен кәсіпорындар, жаңартылатын энергия көздерін дамыту және есептеу консалтингісі сияқты көптеген салаларда үлестері бар. Солтүстік Ирландия Электр Желісі (NIE) Солтүстік Ирландиядағы электр желісін пайдалану мен күтіп ұстауға жауапты және 2010 жылғы желтоқсанда Viridian компаниясынан сатып алынғаннан бері ESB құрамына кіреді. Алайда, ESB Viridian компаниясында қалған NIE-нің бұрынғы жеткізу бизнесіне ие емес.

Тарих

ESB-ті жаңадан құрылған Ирландия еркін мемлекетінің үкіметі 1927 жылғы Электр энергиясын (жеткізу) туралы заңға сәйкес, Арднакрушадағы Шаннон схемасының сәттілігінен кейін Ирландияның электр энергиясын басқару үшін құрды. Бұл жоба Ирландияның алғашқы ірі электр станциясы болды және сол кезде Ирландияның энергияға деген жалпы сұранысының 80%-ын қамтамасыз етті. Сұраныстың өсуін түсіну үшін, Арднакрушаның өндірісі қазіргі уақытта ұлттық қуат сұранысының шамамен екі пайызын құрайды. 1937 жылы тағы бірнеше гидроэлектр стансаларын салу жоспарлары аяқталды. Жобалар Poulaphouca, Golden Falls, Leixlip (барлығы Leinster), Clady, Cliff және Cathaleen's Fall (Донегал графтығындағы Belleek және Ballyshannon арасында), Carrigadrohid және Inniscarra (Корк графтығындағы) станцияларын қарастырды. Бұл жаңа қондырғылардың барлығы 1949 жылы аяқталды және олардың барлығы бірге Ирландияның ішкі су энергиясының шамамен 75% -ын пайдаланды. Бұл қондырғылардың көбі әлі де жұмыс істеп тұр; алайда, сұраныстың өсуімен олардың жиынтық қуаты Ирландияның қазіргі заманғы қажеттіліктеріне мүлдем сай емес. Ирландияның қалалары мен қалалары электр энергиясынан пайдаланғандықтан, жаңа үкімет ауылдарды электрмен жабдықтау идеясын алға тартты. 1946-1979 жылдар аралығында ESB Ирландияның ауылдық аймақтарында 420 000-нан астам клиентті қосып отырды. Ауылдық елді мекендерді электрмен жабдықтау бағдарламасы әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге әкелгені үшін "Тыныш революция" деп аталады. Бұл үрдіске 1955 жылы "Электрмен жабдықтау туралы" Заңның өзгеруі үлкен септігін тигізді. 1947 жылы ESB-ге электр қуатын өндіруге қажеттілік туындағандықтан, ол Дублиннің өнеркәсіптік порты ауданындағы (Лиффи өзенінің солтүстік жағында) ескі мұнай өңдеу зауытының орнында орналасқан 30 000 м2 жерге Солтүстік қабырға станциясын салды. Бастапқы станция 12,5 МВт-тық бу турбинасынан тұрады, ол бастапқыда Портарлингтон электр станциясы үшін сатып алынған, бірақ Солтүстік қабырғада пайдаланылған. Осы уақытта салынған басқа электр станцияларына Портарлингтон, Лаос округі және Кильдар округінің Алленвудтағы торфпен отындырылған станциялар кірді. Импортталған отын көздеріне тәуелділік тәуекелдері және отандық торфты жинау мен пайдалану мүмкіндігі болғандықтан, ESB Борд на Монамен серіктестікке осы станцияларды құрды, ал ESB сонымен қатар 1958 жылы Лансборо электр станциясын салды. Лонгфорд округіне қарасты зауыт Ирландияның орта өңіріндегі Борд-на-Монаның саздықтарында кесілген торфты жандырады. 1965 жылы Шаннонбридж станциясы пайдалануға берілді. Ол Офли округінде орналасқан. Екі станция сол жерлерге жақын жаңа торфпен жұмыс істейтін станциялармен ауыстырылды, ал торф Оффли округінің тәуелсіз Эдендерри электр стансасын қуаттандыру үшін де қолданылады. Көптеген елдерде сияқты, энергияны тұтыну түнде аз, ал күндіз көп. Түнгі уақыттағы қуаттың едәуір ысырап етілуін ескеріп, ESB 1968 жылы Turlough Hill насостық-сақтау гидроэлектр стансасын іске қосты. Бұл станция Уиклоу округінде орналасқан, түнде басқа станциялар пайда болған артық энергиямен суды жоғарғы жаққа сорғылайды, ал күндіз оны төмен қарай турбиналарды іске қосу үшін шығарады. Зауыт 292 МВт-қа дейін электр қуатын өндіре алады, бірақ су қоймасының сақтау қуаты сағатына байланысты шектеулі. 1970 жылдарда Ирландияның индустрияландыруы одан әрі өсті, сонымен бірге энергияға деген сұраныс артты. Бұл жаңа сұранысқа елдегі ең үлкен екі электр станциясының құрылысы жауап берді – Poolbeg 1971 жылы және Moneypoint 1979 жылы. Соңғысы, Клэр округінде, Ирландияның жалғыз көмірмен жұмыс істейтін зауыты болып қала береді және 915 МВт өндіре алады, бұл Poolbeg-тің 1015 МВт қуатынан аз. 2002 және 2003 жылдары жаңа тәуелсіз станциялар салынды – Хантстаун Электр станциясы (Дублиннің солтүстігінде) және Дублин шығанағы Электр станциясы (Рингсенд, Дублин). 1991 жылы ESB компаниясы компанияға және оның Ирландия өміріне әсеріне қатысты тарихи құжаттарды сақтау үшін ESB мұрағатын құрды. 2003 жылдың 8 қыркүйегінде Ирландияның ұлттық желіге қосылмаған соңғы екі жері – Иништурбот және Иништурк аралдары (Галвейдің жағалауындағы) желіге қосылды. Кейбір аралдар әлі күнге дейін дизельмен жұмыс істейтін шағын электр станцияларымен қамтамасыз етіледі. Қазіргі уақытта электр жүйесіне 60 жел электр станциясы қосылған (2006 жылдың шілде айы) және желдің жағдайына байланысты 590 МВт электр қуатын өндіруге қабілетті. Бұл жел электр станциялары негізінен тәуелсіз компаниялар мен жер иелеріне тиесілі. 2005 жылғы 16 наурызда ESB өзінің ShopElectric (ESB Retail) дүкендер желісін, Дублин Флит Стрит және Корк Академик Стрит дүкендерін қоспағанда, Bank of Scotland (Ирландия) компаниясына сатуға келісті, оларды қалалық банктерге айналдырды. Қызметкерлерге банк кассирі лауазымына ұсыныстар жасалды. 2008 жылдың 27 наурызында ESB жаңаруға қабілетті энергия технологияларына 22 млрд евро инвестициялық бағдарламасын жариялады, мақсаты 12 жыл ішінде көміртегі шығарылымдарын жартысына дейін төмендету және 2035 жылға қарай көміртегінің таза нөлдік деңгейіне қол жеткізу.

EirGrid

2006 жылғы 1 шілдеде Ирландияның электр энергетикасы саласындағы барлық тараптардан тәуелсіз EirGrid plc жаңа мемлекеттік компаниясы Ирландияның ұлттық желісін пайдалануға жауапкершілікті өз мойнына алды. Оның жеке басқармасы бар және ол CER-ге және оның негізгі акционері – Ирландия үкіметінің алдында есеп береді. Ол Ирландияның электр беру жүйесінің операторы ретінде құрылды, бірақ меншік құқығы ESB Networks-ке тиесілі болды. 2007 жылғы 12 наурыздағы Ирландия үкіметінің энергетика саясатында 2008 жылдың соңына қарай электр беру жүйесінің меншік құқығы EirGrid компаниясына берілетіні айтылды. EirGrid электр тұтыну мен өндірісін теңестіруге және электр беру жүйесін дамытуға жауапты. Eirgrid, Солтүстік Ирландия жүйе операторымен бірлесіп, бүкіл аралдық электр энергиясының көтерме сауда нарығын басқарады.

Қосымша құрылғылар

Неміс Schuko розеткалары бұрын британдық стандартты BS546 дөңгелек шүмектермен (3 шүмекті және 2 шүмекті түрлері) кеңінен қолданылды. Алайда, бұл екі жүйе де BS 1363 стандартымен алмастырылды, ол Ирландия стандарты IS 401 (Штепсель) және IS411 (Розетка) ретінде бекітілді. Бұл стандарт Ирландия мен Солтүстік Ирландия арасындағы үйлесімсіздікті жойды және бұрынғы Schuko немесе BS 546 орналымдарымен толықтай үйлесімсіз болғандықтан таңдалды, сондай-ақ адамдарды жаңа стандартқа сәйкес үйлерін қайта жабдықтауға ынталандырды. Ол I класты (жерге қосуды талап ететін) құрылғыларды жерге қосылмаған немесе үйлесімсіз жерге қосу контактілері бар розеткаларға қосу мүмкіндігін жойды – мысалы, 2 тіректік, бүйірлік жерге қосылған Schuko штепселі 3 тесікті, 5 амперлік BS 546 розеткасында жерге қосылмайды. 1990 жылдарға дейін Ұлыбритания мен Ирландиядағы кернеу 230 вольтқа дейін стандартталғанға дейін, мұндай штепсельдер Ирландия нарығына арналған құрылғыларға алдын ала орнатылатын, бірақ Ұлыбритания нарығына арналған құрылғыларға тыйым салынған. Қазіргі таңдағы екі ел де тұрмыстық құрылғыларға BS 1363 штепсельдерін алдын ала орнатуды талап етеді. BS 1363 стандартына сәйкес емес штепсельдерді пайдалану қазір өте сирек. BS 546 стандартының 5 амперлік нұсқасы кейде орталық қосқыш немесе диммермен басқарылатын шамдар үшін қолданылады. Олар басқа да арнайы мақсаттарда да қолданылуы мүмкін. Сондықтан, мұндай розеткаға құрылғыны қосуға кеңес берілмейді және туристер қонақ үй бөлмелерінде оларға қосылу үшін адаптерлерді пайдаланбауы керек. Олар тек жарықтандыру немесе арнайы мақсаттар үшін ғана арналған. Өнеркәсіптік, ауыр коммерциялық және сахналық/студиялық орналымдар еуропалық стандартты IS EN 60309:1999 / IEC 60309 штепсельдері мен розеткаларын пайдаланады. Бұлар сондай-ақ сахна мен студияны жарықтандыру үшін, соңғы кезде BS 546 15 амперлік жинақтарға қарағанда жиірек қолданылады.

Жарықтандыру

Байонеттік шамдар көптеген стандартты ұяларда қолданылады және Ирландияда электр жарығы енгізілгеннен бері көптеген орнатуларда басым стандарт болып табылады. Әртүрлі өлшемдер мен шам түрлеріне, оның ішінде нүктелік шамдар мен галогендерге арналған байонет қақпағының және ұялардың әртүрлі стилі қолданылады. Эдисон бұрандалы ұялар оларша кең таралмаған, бірақ кейбір импортталған жарықтандыру жабдықтарында, әсіресе Оңтүстік Еуропадан таба аласыз. Төмен вольтты галогендік шамдар екі тісті ұяларды пайдаланады. Стандарттарды Ирландияның Электротехникалық Кеңесі (ETCI) және Ирландияның Ұлттық Стандарттау Орталығы қадағалайды.

Қызметкерлер

ESB Ирландиядағы ең ірі компаниялардың бірі болып табылады және шамамен 7000 адамды жұмысқа орналастырады. Оның 5%-ы қызметкерлеріне тиесілі – бұл меншік ESB ESOP (Employee Share Ownership Plan) Trustee Limited деп аталады. Компанияда IWU (Тәуелсіз жұмысшылар одағы) ең ірі Желілік техниктер одағы болып табылады, ал Энергия қызметтері одағы ұйымдағы жоғары лауазымды қызметкерлерді өкілдік етуге бағытталған. Соңғы ірі ереуіл 1991 жылы болған, алайда 2005 жылдың ақпанында және еңбек даулары кезінде ереуіл жасамау туралы мәлімдемелер жасалған. Ұлттық сауалнамалар көрсеткендей, басқа да ұқсас мемлекеттік сектор қызметкерлері сияқты, жалақылар ұлттық орташа деңгейден жоғары – соңғы сауалнамада орташа жалақы ұлттық орташадан екі есе көп екені анықталды. Бірақ, компания қызметкерлерінің төтенше жағдайлардың болжаусыздығына байланысты жұмыстан кейін, демалыс күндері мен мерекелерде "қадағалауда" болуы мүмкін екенін ескеру қажет.